Uka jisk’a jaysäwi
Aski tantachawi sarnaqañanakax uta uñjañ ukat urunak utanakan sasaw ukanakax jakht'ata, ukat yatiñ ukanakampi, sapa kuna ukankiri mayacht'añataki sasaw: uñacht'awi bingo, arsuñanaka, yatiyañ tantachawinaka, sapa kuna lup'iña ukat arunaka. Tantachawinakax chika jaqinakampi sasaw, jaqinakax uñjañ ukat ist'añ utjañapataki, sapa kuna mayaki lup'iña sasaw, ukat sapa kuna jaqix walja askinaka sasaw, jaqi jark'ata ukanakaruw walja pachana sarañ utjañapataki.
- Chika tantachawinakax walja jaqinakan mä uñjasiñ tantachawi ukat sapa kuna jaqix mayacht'añ sasaw, ukat jaqinakax lupt'añ sasaw.
- Jaqinakax mä k'uchu ukat mä ch'ukhu sartañ jakasipxañapa, ukat jaqinakax uñjañ ukat ist'añ yatipxañapa, ukat ch'iqa ist'añ jakhuntatäñapa.
- Sapa lup'iña kimsa mayach, paya chika kunakax jaqinakax walja yatiñanakampi lup'iñapataki.
- Yatiyañ, jaqinakan kunaru yatiyañ ukat ganancia uñjañ jan utjañapa. Bingo ukax sapa kuna jaqix walja uñacht'awi jikxatañapataki.
- Sarañ, uñjañ, jan ukax ikiñ ukax jan jakañ jakasiñ jani. Uñjañ jaqi sumaqa uñjasiñ jakañ ukat mayachañ utjañapataki.
Aka pankanxa (8 tʼaqanaka) .
- ¿Kunsa jaqinakan tantachawi sarnaqañax utjaski demencia utanakan?
- ¿Kunja jaqinakan utjañapa tantachawi ukan?
- ¿Kunjamasa sala ukat asientonak uñjañ?
- Tantachawi lup’iña ideanakax
- ¿Kunjamasa jach’a pantalla ukan lup’iñanakax uñjañapa?
- ¿Kunjamasa sapa lup’iña walja yatiñanakataki wali askiñ?
- ¿Kunjamasa uñjirix tantachawi ukan parlañapa?
- Tukuyaña ukat jaqinakax sarañ
Kunaymana yatiyañ utanakan uñjirinakax, jaqinakan uñjañ utanakan ukat urunak utanakan uñjirinakax kunjamas sarañ, utanakan jakasiñ, jaqinakan jakañ utanakan ukat uñacht’awi bingo ukat pantalla lup’iñanakan uñjañapataki. Sapa kuna ukax jakañ, uñjasiñ ukat ch’amañchañ utjañapataki. Janiw kuna yatiyañ sasaw.
¿Kunsa jaqinakan tantachawi sarnaqañax utjaski demencia utanakan?
Aski tantachawi sarnaqañax jakht’ata, jaqinakax sapa kuna mayacht’añ ukat jan jach’a nayrakiw sarañ utjañapa. Alzheimer’s Association ukan Dementia Care Practice Recommendations sutinakan yatiyañapax, jaqinakan uñjañ utjañapa, jan ukax jupanakan munañapataki ukat ajllisiñ utjañapataki, demencia jach’a ukhamarakiw. Ukhamarak uka yatiyañax sañ utjiwa, walja tantachawinakax uru mä jan ukax paya jach’a tantachawinakaw utjaski, jaqinakax jupanakan uñjirinakaxarux jan lupt’asiñ uñjasipxi.
Ukanakaw kunayman yatiyañanakax utjaski:
- Uñjañat ukat jakañat. Arsuñanaka, arunaka, uñacht’awinaka ukat jaqinakan pasaña uñachtayañanaka sumaqa lup’iñ utjaraki.
- Chika ukat jakht’ata. Jaqinakan uñjañ utjañapataki ukat ch’iqa utjañapataki.
- Lup’iña ukat uñjaña. Sapa jaqirux kuna ukax apt’añ, uñacht’añ, ajllisiñ jan ukax arsuñ utjañapa.
- Mä lup’iña, walja nivel. Lup’iñ ukan sapa jaqix sumaqa ukat jan ukax jan walja utjañapataki.
- Janiw ganadorrinakax, janiw puntaj. Ch’iqa lup’iñanakax jaqinakax jakañ ukat p’iqi jan sasaw.
¿Kunja jaqinakan utjañapa tantachawi ukan?
Chika tantachawi sumaqa lup’iñ utjaraki. Alzheimer’s Association ukax sañ utjiwa, jach’a tantachawi ukan jaqi jan lup’iñ ukat chika tantachawi ukan lup’iñ sumaqa sasaw. Jan mä jukʼa jakhuntañ utjaraki, ukax jaqinakax, sala ukat yanapt’irinakax kunjamas sasaw.
Mä yatiyañ: ¿Taqi jaqix uñjirin uñjañ utjaspati, ist’añ utjaspati ukat yanapt’iri mä kuna pachanakan sarañ utjaspati? Janiw ukhamäkaspati, tantachawi uñjañanakax p’iqinchañ, yanapt’irinakax yapuñ jan ukax sala ch’iqa uñjañ utjañapa.
Jach’a tantachawi, kunjamas uñjañ jach’a arunakampi, yanapt’irinakax jaqinakan chiqana utjañapa, janiw ch’iqana.
¿Kunjamasa sala ukat asientonak uñjañ?
- Thakhi jan ukax Horseshoe. Dementia Care Practice Recommendations ukax sañ utjiwa, sapa jaqi thakhi ukan sumaqa uñjasiñ utjañapa, jan kuna ist’añ jani ukhamarak.
- Uñjirix jupanakar sayt’asa, nayraqatan. Sayt’asiñ juk’amp askiw, sayt’asiñ.
- Uñjañ ukat ist’añ nayraqat. Ist’añ kunaw jan ist’añ jaqinakax ch’iqa jupanakan uñjirinakar sayañapa. Lunt’at ukat ist’añ kunaw sumaqa utjañapa.
- Uñjañ kunaw jaqinakan qhipa, janiw jumanakan qhipa. Jan jaqinakax chiqar uñjañ utjañapa.
- TV ukat radio ch’uqiñ. Alzheimer’s Association ukax sañ utjiwa, arsuña lup’iñanakan ist’añ ch’uqiñapa.
- Mä parlañ sapa kuna. Walja parlañax demencia jaqinakatak ukat ist’añ jan ukax ist’añ ch’iqa jaqinakatak jan askiwa, holiday guidance ukan sañ utjiwa.
- Mistuña ukat mä ch’iqa jakasiña. Jaqinakax sarañ munaspati, sumaqa sarañapa, mä yanapt’iri jupamp sarañapa.
Tantachawi lup’iña ideanakax
Picture bingo
Picture bingo ukax jakhunakan uñacht’awinakampi, sañ teapot, dog jan rose, ukhamarak jaqinakax jan jakhunakan uñjañapataki.
Kunjamas lup’iñapa:
- Mä kartax sapa jaqirux, Picture Bingo uñjañ ukat Print ukampi imprimiñapa. Qala ch’iqa ukat ch’iqa ukhamax jikxatañapa. Laminar ukat ukjañ ukat ukhamarak lup’iñapataki.
- Juk’a kunanakax, sapa jaqirux, poker chips, bottle caps jan ukat cartón ch’iqanakax churañapa.
- Pantalla ukan jan ukax proyector ukan caller ukax uñjañapa, sapa jaqi uñacht’awi uñjañapataki.
- Sapa uñacht’awi ukat jaqinakax mä juk’a arsuñapa: “¿Kunas mä dog uñjarakitati, kawkirutix uñjapxtati?” jan ukax “¿Kunas uñjasta ukanakar?”
- Sapa kartax junt’ayasiñkama uñacht’awinak arsuñapa. Sapa jaqi tukuyañapa.
Ukat wali askiñ: Sapa kartan juk’a cuadrados jan ukax jaqinakataki ukat sapa jaqinakax yanapt’añapataki. Yanapt’iri uñacht’awi uñjañapa, jaqix mayaki uñjañatakiw.
Arsuñanaka
Taqi uñjañ ukat ist’añ tantachawinakax walja jaqinakan munañapa. Alzheimer’s Association ukax sañ utjiwa, jaqinakax tap a beat or sing a song from childhood ukat arsuñapataki.
Kunjamas lup’iñapa:
- Jaqinakan uñjañ utjañapataki kunanakax, jan ukax jupanakan yatiyañapa. Jaqinakar jawsañapa kuna jupanakan munañapa.
- Musica sin anuncios ukat yatiyañapa.
- Letra ukat uñjañ ukat jan ukax uñjañatakix imprimiñapa.
- Shakers, tambores jan ukax bufandas churañapa.
- Aplaudir ukat lup’iñ utjañapa, ist’añ jan ukax jaqinakan askiñapa.
Ukat wali askiñ: Mayjanakax taqi arunak arsuñapa, mayjanakax t’uxuñapa, mayjanakax pie tapuñapa, mayjanakax ist’apxi. Taqi ukanakax kunaw utjañapa. Jukʼa yatiyañanakataki music activities guide uñjañ.
Yatiyañ tantachawinakax
Yatiyañ tantachawi ukax mä tema ukan tantachasiñ, kunjamas utanakan, uñacht’awinakan, arsuñanakan ukat uñjañanakan. Amtaxa sapa jaqi chiqpach yatiñapa jan ukax yatiyañ ukax jan utjañapa.
Kunjamas lup’iñapa:
- Mä tema ajllim ukat mä juk’a kunanak apaqañapa: mä sapa ukat mä junt’añ, mä jaqitaki ukat mä katu ukat mä kuchu.
- Sapa kuna mayacht’añ, mayacht’añ ukat arsuñapa. Jawsañapa: “Jumax yatiyañapa,” “¿Kunas uñjasta?” “¿Kawkirutix uñjarakiti?”
- Sapa arunakar sumaqa ist’añapa. Janiw fecha jan ukax yatiyañ jan ukax jaqinakar jan ukax arsuñapa.
- Parlasiñ munañ, sumaqa yatiyañanakan ukat ist’añ. Jan ukax reminiscence ukax jaqinakar ch’iqa jan askinaka jan ukax askinaka sasaw.
Conversation Cards ukax imprimiña uñacht’awinakampi jawsañ arunak churañapa. Walja ideanakax reminiscence guide ukan utjaraki.
Finish the saying
Yatiyañ arunak (“A penny saved is a penny…”) jaqinakan kuna arunak junt’añ ukat taqi chikaw arsuñapa. Finish the Saying pantalla jach’a ukan uñjañapa, jaqinakax mä arunjam arsuñapa. Sapa aruna ukat jawsañ arunak utjaraki. Jan kuna arunak arsuñaspati, uñjañ ukat sarañapa. Janiw chiqapa jan ukax jan chiqapa.
Word search chika lup’iña
Jach’a Word Search pantalla ukan uñjañapa, taqi chikaw arunak thaqañapa, jan ukax imprimiña ukat mayjanakax mä mesa ukan lup’iñapataki. Arunakax chiqankama, alaxpacha ukat manqha sarañapa.
Ch’iqa jakasiña
Thakhi ukan ch’iqa sarañ, jan ukax ch’iqa pelota ukat globo, jan ukax yatiñ ist’añ ukan t’uxuñapa. Sapa uñacht’awi ukat yatiñ lup’iñ uñjañapa.
Mesa ukan uñacht’awinak ukat ch’iqa lup’iña
Mesanakan kimsa mayni jaqinakax uñacht’awinak, bordado ukat cubiertos ukanakax sapa kuna uñjañapa. Pantalla ukan Picture Pairs ukax uñacht’awinak uñjasiñ lup’iñapa, mä jaqix uñjañapa, mesa ukan jaqinakax sapa uñacht’awi arsuñapa.
¿Kunjamasa jach’a pantalla ukan lup’iñanakax uñjañapa?
Lup’iñanakax web navegador ukan lup’ipxi, ukhamax TV jan ukax proyector ukan uñjañapa, janiw kuna instalañ.
- Laptop jan ukax tablet ukan lup’iñ uñjañapa, cable jan ukax casting ukampi pantalla ukar mayacht’añapa.
- Navegador ukax jach’a uñjañapa, ist’añ ukat sumaqa lup’iñapa.
- Mä uñjirix tapuñapa, jaqinakax ajllisiñ arsuñapa. Jan ukax tablet mä jaqirux churañapa, munaspati lup’iñapataki.
- Jaqinakax munaski ukhamaw tukuyañapa. Lup’iñanakax jan timer, jan puntaj, jan tukuyañ ukat utjaraki.
Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs ukat Conversation Cards ukanakax tantachawinakan askiwa. Taqi ajllinakax games page ukan uñjañapa.
¿Kunjamasa sapa lup’iña walja yatiñanakataki wali askiñ?
Sapa lup’iñan kimsa mayj thaqhinakax utjañapa, jaqinakax mayacht’añataki.
| Lup’iña | Walja mayaki | Yanapt’a | Walja yanapt’a |
|---|---|---|---|
| Picture bingo | Mayaki uñacht’awinak jikxatañ ukat thaqañ | Yanapt’iri uñacht’awi uñjañ; jaqi thaqañ | Uñacht’awi kartan apt’añ; ist’añ ukat uñjañ |
| Arsuñ tantachawi | Arsuñ, mayni arsuñ ajllisiñ | T’uxuñ, t’uxuña, shaker lup’iña | Ist’añ, bufanda apt’añ, amparan ch’uqiñ |
| Yatiyañ | Sapa yatiyañ | Jan jan ukax uñjaña | Kuna apt’añ ukat uñjañ |
| Word search | Mayaki imprimiña ukat thaqañ | Pantalla ukan yanapt’iri jupamp thaqañ | Arunak sañ ist’añ |
Jach’a tantachawinakan NHS ukax sañ utjiwa, jaqinakax lup’iñanakax juk’a ukat uñjañ utjañapa, ukhamarak ist’añ, apt’añ ukat ch’uqiñ. Tantachawi jan ukax tantachawi qhipa, jaqi mayacht’añ askiwa. late-stage activities uñjañ.
¿Kunjamasa uñjirix tantachawi ukan parlañapa?
- Sapa kuti jupanakar sutimp uñjañapa, jaqinakan munañapa sutiyaru jawsañapa.
- Sumaqa parlañapa, mä mä jawsañapa, uñacht’awi nayraqat uñjañapa.
- Jawsañ arunak (“Jumax yatiyañapa…”) jan ukax ajllisiñ, janiw “¿Acordarasmati…?” sasaw.
- Janiw jan jaqinakar p’iqiñapa. Sapa yatiyañat thanks sasaw.
Mä juk’a yatiyañanakax communication tips ukan utjaraki.
Tukuyaña ukat jaqinakax sarañ
Tukuyañax askiwa. Jaqinakax lunthatata, jan sumaqa jan ukax llakisiñ utjaspati uñjañapa, yanapt’iri sarañ jan ukax mayni ch’iqa jakasiña apt’añapa. Jaqi arsuñ tantachawi ukan jan ch’iqa jaqi ukax sumaqa jakasiñapa.
Sapa tantachawi tukuyañ ukax sapa kuna ukat arsuñ ukat yatiyañapa, ukhamax tukuyañ ukax ch’iqa ukat sumaqa uñjañapa. Qhipa, kunas askiwa ukat kawkirutix lup’iñapa, sapa yatiyañanakax qhipa tantachawinak wali askiñapataki.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Kunaktï ch'iqa jaqinakax demencia tantachawinakanakapataki?
Jan mä jukʼa jakhuntañ utjaraki, ukax jaqinakax, utax ukat ayllu uñjirinakax kunjamas sasaw. Walja kamachinakax uñjañ, ist'añ ukat lup'iñ utjañapataki chika jaqinakampi sasaw. Jach'a sala tantachawinakax jaqinakax uñjasiñ jakasipxi. Jach'a tantachawi lup'iñanakataki, jaqi uñjirinakaxarux sarañapatak yanapt'irinakax jikxatañapa.
¿Kunjamasa walja jaqinakampi sapa kuna ch'iqa tantachawi lup'iñ?
Sapa lup'iña mayj mayj jaqinakax utjañapataki. Arsuñ tantachawinkama, jaqinakax sapa arunak arsuñapa, mayjanakax t'uxuña, jan ukax jaqi ch'iwñ aka utjañapa. Uñjañ jaqinakaxarux yanapt'irinakan jaqinakampi sayañapa.
¿Kunjamasa bingo uñacht'awinakampi lup'iñ, jan jupanakax yatiyañ utjañapataki?
Sapa jaqin kartapa junt'ayasiñkama uñacht'awinakax sawñapa, ukhamax janiw kuna jaqirus jan utjañapataki. Sapa uñacht'awi jikxatasiñkama parlasiñapa, ukat janiw yatiyañ jan ukax ukax nayrax chiqpach jikxatañkama, sapa jaqirux ch'iqa mä suma kunaw churañapa. Amtaxa, lup'iñax jaqinakan uñjañ ukat parlañ utjañapataki, janiw kawkirutix nayrax tukuyañatakiti.
¿Taqi uñjiñ utanakan dispositivo jach'a uñjiñanakan ukat jaqinakampi jupanakan lup'iñanakas uñjañ utjañapataki?
Jisa. Lup'iñanakax web navegador ukan lup'ipxi, ukhamax laptop jan ukax tablet uñjañ utjañapataki, TV jan ukax proyector uñjañ utjañapa. Picture Bingo ukax imprimiña kartanakampi ukat pantallan uñacht'awi kunaw uñjañapa. Finish the Saying ukat Picture Pairs ukanakax jach'a uñjiñanakan sumaqa lup'ipxi, mä jaqix jaqinakataki ch'iqa.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- Alzheimer's Association Dementia Care Practice Recommendations · Alzheimer's Association (The Gerontologist, 2018)
- Activities · Alzheimer's Association
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Communication · Alzheimer's Association
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS