Inti jaqsuñkama: Demencia ukan jakasirinaka sum lup'iwinaka

Walja familianakax uñjapxi: uruna jach’a jan ch’amampi sarañ, ukampinakax uru qhipa jaqsuñ tuqin jaqi, demencia ukan jakasirix jan ch’amampi, jan amuyasiñ, jan istasiña jan ukax jan allin uñtasiña. Jupax sarañ jan ukax “uta sarañ” sasa arsuñ, jupa utankan jakasiskäna ukhamarakiw. Jupanakax sapa kuti jisk’a jan amuyasiñ uñtasi. Akaxa ukhamarakiw “inti jaqsuñkama” sasa sutichasiwi.

Jan mä thakhi kunaw walikiskaspa, ukampinakax uru sarnaqañ, uta ukat lup’iwinaka mayjt’ayañax jaqsuñ tuqi walikiskaspa suma uñtasiñ yanapt’añapataki. Aka qillqataxa National Institute on Aging ukat Alzheimer’s Association qillqatanakat jan amparasiñ yanapt’awinakaniwa. Aka jan jalsu ch’uqi arsuñ utjkiti. Machaq jan amuyasiña, jan istasiña jan ukax jan allin uñtasiñanaka mayt’ataxa, jaqi doctor ukampi arsuñamawa.

¿Kunas inti jaqsuñkamaxa?

Inti jaqsuñkamaxa jan amuyasiña, jan istasiña, jan ch’amampi uñtasiña jan ukax jan amuyasiña qalltaski jan ukax ch’amanchasi, inti jaqsuñ qhipa, uru qhipa jan ukax jaqsuñ tuqin. National Institute on Aging (NIA) sasa, jan ch’amampi sarnaqañ uru ch’amanchasiñ jan amuyasiñ ukanakax jaqsuñ qhipa jan istasiña walikiskaspa ch’amanchaski.

¿Kunatsa jan istasiñ jan ukax jaqsuñ qhipa jan amuyasiñ ch’amanchaski?

Walja kunas yanapt’aspa, mayacht’asa. Alzheimer’s Association sasa, akanakax utjapxi:

• uru jan ch’amampi sarnaqañat jan ch’amampi;
• machaq jan ukax jan amuyasiñ uta jan ukax chiqa;
• “janchi uru ukax” jan sum sarañ, jupax uruna lunthata, uta qhipa jisk’a amuyasiñ;
• jan k’anchay ukat ch’uqi, jupax jan amuyasiñ;
• jaqinakan jan ch’amampi jan ukax jan amuyasiñ ukanakax jupar mayt’aña;
• jan ch’amampi jan samarañ, jupax jach’a mayni jaqinakan jan ch’amampi.

NIA sasa, jan amuyasiña ukax janchi jan allin, walt’äwi, jan ukax jan amuyasiña, jan sum samarañ, uñt’añ jan ukax chiqa, sapa arumanakan jan ukax jaqinaka, jan ukax jan maynti samarañanakan ukat sum jan sarañaw ch’amanchaski.

¿Kunsa uru sarnaqañ amuyt’añax uta qhipa sum jaqsuñapataki?

Jach’a kunanaka nayra urunakan, uru qhipa jan ch’amampi ukat sum sarañanaka lup’iñamawa. NIA ukat Alzheimer’s Association sañ, sapa uru sarnaqañ thakhi yanapt’aspa. Jumax juma ukat jaqi ukar amuyasa:

Mä jukʼa sum amuyasiñanaka:

• Inti. NIA sasa, sapa uru inti jan ukax uta k’anchay chiqa sarañ uñt’añ.
• Sapa uru sarañ, jan ch’amampi. Sapa uru jan ch’amampi sarañ, jan walja lup’iwinaka amuyañamawa, NIA sasa.
• Qhipa umaña. Jaqsuñ qhipa alcohol ukat ch’uqi umaña jan ch’amampi (NIA). Alzheimer’s Association ukhamaraki nicotina sasa.
• Jan ch’amampi samarañ. Jaqsuñ qhipa jach’a samarañ jan ukax jan ch’amampi samarañ jan ch’amampi (NIA). Alzheimer’s Association sasa, uru samarañ jan ch’amampi uñtasiñ utjaspa jan ch’amampi uru samarañ jisk’achañamawa.

Sum sarnaqañat yatiyañ jiwasaxa, daily routine activities uñjañamawa.

¿Kunsa uta qhipa jaqsuñkama jan ch’amampi sayt’ayañamawa?

Jan ch’amampi lup’iwinaka, uta k’anchay ukat jaqinaka sumaki sayt’ayañamawa. Ukhamarakiw uta sum amuyañ.

• K’anchay jan ch’amampi. Alzheimer’s Association sasa, uta jaqsuñkama k’anchay ukat sum sayt’ayañamawa. Ch’uqinaka jan utjañ uñt’añ.
• Jan ch’uqi. Radio ukat TV jan ch’amampi, jan ukax sum ch’uqi. Jaqinaka jan ch’amampi uñtasiñanaka, luqtañanaka ukat jan ch’uqi musica jan ch’amampi uñt’añ. Alzheimer’s Association sasa, jan ch’uqi lup’iwinaka ukat jan ch’amampi lup’iwinaka jisk’achañamawa.
• Ch’amanchasi amuyasiñanaka. NIA sasa, sum musica ukat jupanakan kusisiñ qhanaka ukat uta qhipa uñt’añanaka utjañapa.
• Jan allin uñtasiñanaka uñjaña. Alzheimer’s Association sasa, jan walt’äwi, jan manq’a, jan umaña, jan ukax jan amuyasiñ, jan istasiña, jan ukax jan allin phisi uñjaña ukat uta ch’uqi jan ukax jan ch’amampi uñt’añ.
• Jumanakan amuyasiñ. Jaqinakax jumar amuyapxi. NIA sasa, jumax jan ch’amampi sarañ jan ukax jan amuyasiña qalltaski ukhaxa, jumanakan amuyasiñ jan ch’amampi ch’amanchañapa.

¿Kunas jaqsuñ qhipa jan ch’amampi lup’iwinaka lup’iñaxa?

Jan ch’amampi, jan ch’amanchasi ukat sapa kuti jan ch’amampi sarañ lup’iwinaka ajllisiñamawa. Alzheimer’s Association sasa, sum musica, uñt’añanaka jan ukax kusisiñ ch’iqi uñt’añanaka, sarañ jach’a jan ch’amampi sarañ ukat jan ch’amampi lup’iwinaka yanapt’aspa. NIA sasa, manq’a jan ukax umaña, kusisiñ TV qhana, musica, sarañ, arsuña, jan ukax uta lup’iwi, akhamarak laundry ch’iqi qhipa jan ch’amampi lup’iwinaka.

Lup’iwinaka yant’añataki:

1. Laundry ch’iqi tuqita. NIA sasa, akham jan ch’amampi uta lup’iwinaka. Tawasa jan ch’amampi, jan ukax lup’iwi jan ch’amampi tukuyañapa.
2. Sum musica lup’iña. Jupanakan kusisiñ qhanaka, jan ch’uqi. Qhana ukat sayañ walikiskiwa. Yatiyañataki music activities uñjañamawa.
3. Uñt’añanaka. Mä album jan ukax jaqinakan uñt’añanaka Photo Pairs sasa, uñt’añanaka uñacht’aspa, jan arsuña jan sum arsuñ utjañapa.
4. Jisk’a sarañ. Uta jan ukax uta qhipa, jan ukax qalasa tuqi, jan k’anchay utjañatpach.
5. Manq’a ukat umaña. Sum, jan ukax jan ch’uqi umaña, mesa tuqi sapa jupanakampi.
6. Jan ch’amampi jaladasiña. Picture Pairs sasa, pä tuqi uñt’añanaka, jan ch’amampi qalltaña ukat sarañ.
7. Ch’iqi. Coloring pantalla jan ukax qillqatanakan, jan tukuyañ amuyaspa.
8. Uñjaña ukat arsuña. Conversation Cards sasa, uñt’añ ukat arsuña jan ch’amampi tuqi. Uñjañax walikiwa.
9. Ch’ukiña sayt’asiña. Calm Breathing jan ch’amampi, jumax qalltaña ukat tukuyañ.
10. Amparampi lup’iwi. Tuqinakan, jan ukax jan ch’amampi lup’iwinaka, jan ukax sapa jaqinakan uñt’añanaka. sensory activities uñjañamawa.

Jan ch’amampi lup’iwinaka, jan ch’amampi sarañanaka ukat jaqsuñ qhipa amuyasiñ, uñt’añ jan ukax jan amuyasiñ mayjt’aña jan ch’amampi lup’iwinaka jan lup’iñamawa. Ukanakax nayra urunakan lup’iñamawa.

¿Kunsa luqtañax, jan amuyasiña qalltañ ukhaxa?

Jan ch’amampi sayt’añ, yanapt’aña, jan ch’amampi uñtasiñ. NIA sasa, jan ch’amampi arsuñ, jaqi arumanakan ist’añ, jan arsuñ, ukat jaqi jan ch’amampi uñtasiñ ukax jupa jan ch’amampi uñt’añ. Ukat jan ch’amampi lup’iwi ukat, manq’a, umaña, musica jan ukax sarañ uñjañamawa.

Alzheimer’s Association sasa, “Akan jan ch’amampi” ukat “Jumax jan ch’amampi uñtasiñ” sasa arsuñ yanapt’añ. Jan ch’uqi, jan ch’amampi uñtasiñ, jan ukax jan arsuña. Jaqi jan ch’amampi uñtasiñ ukhaxa, jan ch’amampi arsuñ.

Jaqix ch’amanchasi ukhaxa, NIA sasa, jan ch’amampi uñtasiñ ukhamaraki sayt’añamawa. Jan ch’amampi ukhaxa, 110 jan ukax 118 uñt’añamawa, ukat jaqinakar sañamawa jaqix demencia ukan jakasiski.

Jan ukhaxa, communication ukat what to do when they say no sasa, arsuñanaka ukat yanapt’añanakax utjapxi.

¿Kunsa jan ch’amampi uñtasiñanakan yatiñax?

Mä jukʼa uru qillqañamawa, mä kimsa mara. Alzheimer’s Association sasa, jan ch’amampi uñtasiñanakan yatiñataki, jan ch’amampi uñtasiñ nayra kunas sarañ uñt’añ. Uñtasiñ qalltañ urux, nayra mä ukax, manq’a, samarañanaka, jaqinaka, jan ch’uqi ukat k’anchay yatiyañamawa. Qillqatanakax doctor uñjañ ukhaxa uñacht’añamawa. NIA sasa, uñtasiñ qillqatanakax jaqinakan ukat jaqsuñ yanapt’iri jaqinakan uñt’añ.

¿Kunsa doctor uñjañax jaqsuñkama?

Jaqi doctor uñjañamawa, jan ch’amampi uñtasiñ machaq jan ukax ch’amanchasi, jan ukax yaqha jan allin uñtasiñanakamp mayacht’asa. NIA sasa, jan ch’amampi uñtasiñ machaq jan ukax khuyapt’asiñ qhipa, uñt’añ ukat jan ch’amampi samarañanakat qhipa, doctor ukar yatiyañamawa.

Doctor ukar jan allin jaqsuñ jan ukax jan ch’amampi uñtasiñanakan yatiñ. Alzheimer’s Association sasa, urinary tract infection, incontinence, restless legs ukat sleep apnea ukanakan uñt’añ. NIA sasa, walt’äwi, manq’a jan ukax samarañanakan jan allin uñtasiñanakax jan ch’amampi uñtasiñ ch’amanchaski.

Alzheimer’s Association sasa, Alzheimer’s ukan jan istasiña ukataki jan samarañanakax nayra utjaspa, jan ukax samarañanakax jan sum amuyasiñ ukanakax, doctor ukampi arsuñamawa. Jan ch’amampi samarañ ukax doctor ukan amuyasiñawa. Doctor jan uñjañamawa jan ukax jan samarañ, jan ukax jan samarañ ukat jan ch’amampi samarañ jan mayisiñamawa.

¿Kunsa jupa mayni jaqinakan jaqsuñkama sarañ?

Jaqsuñ qhipa jaqinakan sarañax jach’a ch’amanchasi. Walja uru jan ch’amampi sarañ, jaqinakan, sapa mayni jan ukax yanapt’iri jaqinakan jaqsuñ qhipa jan ch’amampi uñt’añ, jisk’a uru ukhamarakiw. caregiver self-care uñjañamawa, uñt’añataki yanapt’añanaka ukat Alzheimer’s Association 24/7 Helpline sasa.