Beléle na ame

Sundowning: Dɔwɔwɔ fafɛwo le ŋdɔ megbe

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 8 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Sundowning fia dzimaɖitsitsi, tɔtɔ alo domadzedoe si dzea egɔme alo sesẽna wu le ŋdɔ megbe alo fiẽ. Nusiwo ate ŋu akpe ɖe ŋu dometɔ aɖewoe nye gbesiagbe ɖoɖo si meʋãna o, kekeli kple dɔwɔwɔ le ŋdi me, alɔ̃dɔdɔ ʋɛ le ŋdɔ megbe, kafe ʋɛ, akaɖi siwo le keklẽm hafi ɣe naɖo to, aƒe si me ɖoɖoe le bɔbɔe, kple dɔwɔwɔ fafɛwo abe ha sesẽ, foto kpɔkpɔ alo awu ƒoƒo ene. Ne dzesiwo dze egɔme yeyee alo le sesẽm ɖe edzi la, ele be ɖɔkta nakpɔe.

  • Sundowning fia dzimaɖitsitsi alo tɔtɔ si dzea egɔme alo sesẽna wu ne ŋkeke le nu wum.
  • Wɔ dɔ sesẽwo, tsaɖiɖiwo kple tsiɖeɖe le ŋdi me alo ŋdɔ gã megbe.
  • Kekeli, gbesiagbe zɔzɔ, alɔ̃dɔdɔ ʋɛ le ŋdɔ megbe kple kafe ʋɛ le ŋdɔ megbe ate ŋu ana fiẽ nafa wu.
  • Si akaɖiwo hafi ɣe naɖo to, ɖe toɣliɖeɖe dzi kpɔtɔ, eye nàtrɔ ɖe dɔwɔwɔ fafɛ siwo wònye nyuie ŋu.
  • Ŋlɔ nusiwo dzɔna be nàde dzesi nusiwo naa wòsẽna, eye nàfa tu, ana kakaɖedzi ne dzimaɖitsitsi dze egɔme.
  • Yi ɖɔkta gbɔ ne dzesiwo le yeyee alo le sesẽm ɖe edzi: vevesese, dɔléle alo atike ate ŋu akpɔ gome le eme.
Le axa sia dzi (9 akpawo) .
  1. Nukae nye sundowning?
  2. Nukae ate ŋu ana ŋdɔ megbe dzimaɖitsitsi nasẽ ɖe edzi?
  3. Aleke mawɔ aɖo ŋkeke la ɖe ɖoɖo nu be fiẽ nafa wu?
  4. Aleke mawɔ aƒe la nafa le ŋdɔ megbe?
  5. Dɔwɔwɔ fafɛ kawoe míate ŋu awɔ le ŋdɔ megbe?
  6. Nuka mawɔ ne dzimaɖitsitsi dze egɔme?
  7. Aleke made dzesi nusiwo naa wòsẽna?
  8. Ɣekaɣie wòle be maƒo ka na ɖɔkta tso sundowning ŋu?
  9. Aleke mawɔ ato fiẽawo me nye ŋutɔ?

Ƒome geɖe dea dzesi nɔnɔme ɖeka: ŋdi me fa vie, gake ne ŋdɔ le yiyim la, ame si le agbe kple ŋkuɖoɖodɔ dzia agbagba, dzimaɖi nɔa eŋu, tɔtɔna alo dome vena. Ate ŋu anɔ tsaɖim, abia be yeayi “aƒe me” togbɔ be ele aƒe me gɔ̃ hã, alo ado dɔmedzoe bɔbɔe. Zi geɖe woyɔa esia be sundowning.

Mɔnu ɖeka aɖeke meli o, gake tɔtrɔ le ŋkeke ƒe ɖoɖo, xɔa me kple dɔwɔwɔ ƒomevi si nènaa la ate ŋu ana ŋdɔ megbe nafa wu. Axa sia ƒo aɖaŋuɖoɖo siwo ku ɖe gbesiagbe ŋu, siwo menye atike o, tso National Institute on Aging kple Alzheimer’s Association gbɔ nu ƒu. Menye atike ŋuti aɖaŋuɖoɖo o. Ne dzesiwo le yeyee, edze kpata alo le sesẽm ɖe edzi la, ƒo nu kple ame si dzi nèle kpɔm ƒe ɖɔkta.

Nukae nye sundowning?

Sundowning fia dzimaɖitsitsi, dzidzɔmakpɔmakpɔ, domadzedoe alo tɔtɔ si dzea egɔme alo sesẽna wu ne ŋkeke le nu wum, le ŋdɔ megbe alo fiẽ gɔmedzedze. National Institute on Aging (NIA) de dzesii be ɖeɖiteameŋu fũ ate ŋu ana ŋdɔ megbe dzimaɖitsitsi nadzi ɖe edzi.

Nukae ate ŋu ana ŋdɔ megbe dzimaɖitsitsi nasẽ ɖe edzi?

Nu vovovowo ate ŋu akpɔ gome le eme, zi geɖe wo katã ɖekae. Alzheimer’s Association yɔ nu siwo gbɔna:

  • ɖeɖiteameŋu le ŋkeke blibo aɖe megbe;
  • teƒe yeyewo alo teƒe siwo me tɔtɔ le;
  • “emetɔ ƒe gaƒoƒomɔ̃” si mewɔ ɖeka o, si nana ame la dɔna alɔ̃ le ŋkeke me gake enɔa ŋu le zã me;
  • kekeli ʋɛ kple vɔvɔli, siwo ate ŋu atɔtɔ ame;
  • sese le nuteɖeamedzi alo dzigbɔgbɔ si le ame siwo ƒo xlãe ŋu;
  • alɔ̃ ʋɛ si wòhiã, si bɔ ɖe ame tsitsiwo dome.

NIA gblɔ nu bubu siwo naa dzimaɖitsitsi dzina ɖe edzi, siwo dometɔ aɖewoe nye vevesese, nuxaxa alo nuteɖeamedzi, alɔ̃dɔdɔ manɔmee, dɔmetɔtrɔ, toɣliɖeɖe fũ alo ame geɖe akpa, kple atike aɖewo alo atike ƒe wɔwɔme ɖekae.

Aleke mawɔ aɖo ŋkeke la ɖe ɖoɖo nu be fiẽ nafa wu?

Tsɔ dɔ siwo bia agbagbadzedze da ɖe ŋdi me, eye nàna ŋdɔ megbe nanɔ bɔbɔe eye wòanɔ ɖoɖo nu. NIA kple Alzheimer’s Association siaa aɖo aɖaŋu be woawɔ ɖoɖo si meʋãna o. Kpɔɖeŋu ŋkeke aɖe, si nàte ŋu atrɔ asi le:

Gaƒoƒo Nusi ate ŋu akpe ɖe ŋu
Ŋdi Doɖoɖowo, tsiɖeɖe, tsaɖiɖiwo kple dɔ sia dɔ si bia agbagbadzedze, ne ame geɖe le ŋu nyuie wu
Ŋdi gã Ɣeyiɣi le gota alo le fesre si me ɣe le; zɔzɔ alo dɔwɔwɔ bubu
Ŋdɔ Ŋdɔnuɖuɖu si lolo wu (Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be ŋdɔnuɖuɖu nalolo wu eye fiẽnuɖuɖu nafa)
Ŋdɔ megbe kaba Gbɔdzɔe ne ehiã, gake ƒo asa na alɔ̃dɔdɔ didi le ŋkeke ƒe nuwuwu
Ŋdɔ megbe titina kple eƒe nuwuwu Dɔwɔwɔ fafɛ siwo wònye nyuie; nuɖuɖu kple nunono; kafe aɖeke o
Hafi ɣe naɖo to Si akaɖiwo le xɔa me eye nàtu fesreƒoblaɖakawo hafi viviti nado
Fiẽ Nuɖuɖu fafɛ, ha si me ɖoɖoe le bɔbɔe, nu siwo made dzi ƒo o, alɔ̃dɔdɔ ƒe ɖoɖo si meʋãna o

Nya aɖewo siwo tso dzɔtsoƒewo:

  • Kekeli. NIA ɖoa aɖaŋu be woaɖo ɣeyiɣi ɖi gbesiagbe le gota alo le fesre nu be woaxɔ ɣe.
  • Gbesiagbe ʋuʋu, gake menye fũ o. Dze agbagba nàwɔ ʋuʋu gbesiagbe, gake megaɖo dɔwɔwɔ geɖe akpa o, NIA gblɔe nenema.
  • Nunono le ŋdɔ megbe. Ƒo asa na aha kple nunono siwo me kafe le, abe kɔfi alo cola ene, le ŋdɔ megbe (NIA). Alzheimer’s Association yɔ atamanono hã.
  • Alɔ̃dɔdɔ. Mègana alɔ̃dɔdɔ didi alo alɔ̃dɔdɔ le ŋkeke ƒe nuwuwu o (NIA). Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woaɖe ŋkeke me alɔ̃dɔdɔ dzi akpɔtɔ ne zã me alɔ̃dɔdɔ nye kuxi.

Ne èdi be yeanya nu geɖe tso gbesiagbe ɖoɖo si li ke ŋu la, kpɔ gbesiagbe ɖoɖo ƒe dɔwɔwɔwo.

Aleke mawɔ aƒe la nafa le ŋdɔ megbe?

Ðe toɣliɖeɖe dzi kpɔtɔ, tsɔ kekeli kpe ɖe eŋu, eye nàna nu siwo wònye nyuie nanɔ teƒe.

  • Kekeli si le keklẽm nyuie. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woana aƒe la nakɔ nyuie le fiẽ. Na kekeli nanɔ xɔa me hafi vɔvɔliwo nadze.
  • Toɣliɖeɖe ʋɛ. Tsi alo ɖe television kple radio ƒe gbe dzi kpɔtɔ, eye nàɖe amedzrowo alo aƒeme dɔ geɖewo dzi akpɔtɔ le ɣeyiɣi sia. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woaɖe fiẽ ƒe nu siwo ʋãa ame dzi akpɔtɔ, abe TV, aƒemedɔwo kple ha sesẽ ene.
  • Nu siwo fa akɔ na ame. NIA ɖoa aɖaŋu be woase ha fafɛ, eye woana nu siwo wolɔ̃na kple fotowo nanɔ aƒe la me.
  • Ŋutifafa ƒe dodokpɔ. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woakpɔe ɖa be vevesese, dɔwuame, tsikɔ, dɔmetɔtrɔ, adidɔ, ɖeɖiteameŋu, dɔlélewo kple ŋutigbalẽ ƒe nyanyra le amea? eye woana xɔa ƒe dzoxɔxɔ nanɔ nyuie.
  • Wò ŋutɔ wò seselelãme. Amewo sena le wo ɖokui me le nuteɖeamedzi ŋu. NIA ɖoa aɖaŋu be nàɖe wò ʋuʋu dzi akpɔtɔ eye nàdze agbagba afa akɔ na ɖokuiwò ne wò ŋutɔ wò dzimaɖitsitsi le nɔnɔmea sesẽm ɖe edzi.

Dɔwɔwɔ fafɛ kawoe míate ŋu awɔ le ŋdɔ megbe?

Tia dɔwɔwɔ siwo wònye nyuie, siwo me womeɖea abla o, eye siwo wòle bɔbɔe be woatɔ te. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woawɔ dɔwɔwɔ fafɛwo abe ha fafɛ, foto kpɔkpɔ alo sinima si wòlɔ̃na, kple zɔzɔ ɖekae be wòaɖe dzimaɖitsitsi dzi akpɔtɔ. NIA ɖoa aɖaŋu be woaɖu nu alo ano nu, akpɔ television ƒe ɖoɖo si wòlɔ̃na, ase ha, azɔ, axlẽ nu, alo awɔ aƒemedɔ bɔbɔe aɖe abe awu ƒoƒo ene.

Aɖaŋu siwo nàte ŋu adze agbagba:

  1. Miƒo awu ɖekae. NIA ɖoa aɖaŋu tso aƒemedɔ bɔbɔe sia tɔgbi ŋu. Tawoliwo le bɔbɔe be woalé, eye dɔa ƒe nuwuwu dze ƒã.
  2. Se ha siwo wòlɔ̃na. Ha siwo wònye nyuie tso eƒe ɖekakpuime, le gbe si mebɔ o me. Ne edo ha vie hã la, enyo. Aɖaŋu bubuwo le ha ƒe dɔwɔwɔwo.
  3. Kpɔ fotowo. Fotoɖaka alo ƒomea ƒe fotowo ʋɛ aɖewo le Photo Pairs me, ne fotowo le dze ƒã, ate ŋu ana dzeɖoɖo fafɛ nadze egɔme.
  4. Zɔ azɔli kpui aɖe. Le abɔ me, le mɔa dzi alo le xɔƒe, hafi viviti nado.
  5. Miɖu nu eye miano nu ɖekae. Nu bɔbɔe, dzodzoe eye kafe mele eme o, ɖekae le kplɔ̃ ŋu.
  6. Fefewɔwɔ fafɛ. Picture Pairs kple tile ene eye fotowo le dze ƒã la le bɔbɔe be woatɔ gɔme eye wòle bɔbɔe be woatɔ te.
  7. Amadede. Coloring le screen dzi alo le agbalẽ si woŋlɔ ɖi dzi, evɔ taɖodzinu aɖeke mele be woawu enu o.
  8. Kpɔkpɔ kple dzeɖoɖo. Conversation Cards naa foto kple biabia si le ʋuʋu. Ne míekpɔe ko hã la, esɔ gbɔ.
  9. Gbɔgbɔtsixe ƒe gbɔdzɔe. Calm Breathing nye gbɔdzɔe fafɛ aɖe si nàte ŋu adze egɔme ahatɔ te wò ŋutɔ.
  10. Asi ƒe dɔwɔwɔwo. Abɔtawo alo afɔkpawo mama, avɔ bɔbɔe aɖe dzadzra, alo nu si wònye nyuie lélé. Kpɔ seselelãme ƒe dɔwɔwɔwo.

Ƒo asa na fefe yeyewo, tsaɖiɖi siwo me ʋunyaʋunya le kple nu sia nu si bia ŋkuɖoɖo alo susu ƒe dɔwɔwɔ geɖe le ŋkeke ƒe nuwuwu. Dzra wo ɖo ɖe ŋdi me.

Nuka mawɔ ne dzimaɖitsitsi dze egɔme?

Fa tu, na kakaɖedzi, eye nàfia mɔ bɔbɔe. NIA ɖoa aɖaŋu be nàƒo nu fafɛ, ase ame si dzi nèle kpɔm ƒe dzimaɖitsitsiwo, aƒo asa na dzrewɔwɔ, ana kakaɖedzi be ele dedie, eye nàlée bɔbɔe ne ekpena ɖe eŋu. Eyome dze agbagba nàtrɔ susu: nuɖuɖu, nunono, ha alo zɔzɔ.

Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woagblɔ nya abe “Èle dedie le afi sia” kple “Eveam ŋutɔ be wò le veve sem” ene, eye wòɖoa aɖaŋu be woatsɔ kekeli akpe ɖe eŋu, aɖe ʋuʋu dzi akpɔtɔ, eye woaɖe nu siwo ʋãa ame dzi akpɔtɔ. Mègade ame la go, nàƒo ƒu ɖe eŋu, alée alo awɔ dzre kplii o.

Ne ame la va le nu wɔm vevie la, NIA ɖoa aɖaŋu be nànɔ adzɔge si le dedie va se ɖe esime nuwɔnawo natɔ te. Ne nya la sesẽ kpata la, yɔ 112 eye nàɖe eme be ŋkuɖoɖodɔ le ame si dzi nèle kpɔm ŋu.

Míaƒe mɔfiamewo le dzeɖoɖo kple nusi nawɔ ne wògblɔ be ao me naa nya fafɛ bubuwo.

Aleke made dzesi nusiwo naa wòsẽna?

Ŋlɔ nu kpui aɖe le kɔsiɖa ɖeka alo eve me. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be woalé ŋku ɖe nusiwo dzɔna hafi sundowning ƒe ɣeyiɣiwo ŋu be woade dzesi nusiwo naa wòsẽna. Ŋlɔ gaƒoƒo si dzimaɖitsitsi dze egɔme, nusi dzɔ le gaƒoƒo ɖeka do ŋgɔ, alɔ̃dɔdɔ, nuɖuɖu kple nunono, amedzrowo, toɣliɖeɖe kple kekeli. Tsɔ nuŋɔŋlɔa yi na ɖɔkta. NIA de dzesii be nuwɔna ƒe tɔtrɔ ŋuti nuŋɔŋlɔ ate ŋu akpe ɖe ame siwo le ame dzi kpɔm kple lãmesẽdɔwɔlawo ŋu be woade dzesi nɔnɔme aɖe.

Ɣekaɣie wòle be maƒo ka na ɖɔkta tso sundowning ŋu?

Ƒo ka na ame si dzi nèle kpɔm ƒe ɖɔkta ne dzimaɖitsitsi nye nu yeye, esẽ ɖe edzi kpata, alo eva kple tɔtrɔ bubuwo. NIA gblɔ be tɔtrɔ kpata alo tɔtrɔ siwo va zua kpotokpotoe le nuwɔna me, vevietɔ le dɔléle alo atike ƒe tɔtrɔ yeye megbe, ele be woagblɔe na ɖɔkta enumake.

Bia ɖɔkta be wòakpɔ nu siwo ate ŋu ana fiẽ nasẽ wu ɖa. Alzheimer’s Association yɔ lãmesẽ ƒe kuxiwo abe adidɔlélewo, adimekpɔkpɔ ƒe kuxi, afɔ ƒe dzimaɖitsitsi kple alɔ̃ me gbɔgbɔtsixe ƒe kuxi ene, eye wòɖoa aɖaŋu be woabia gaƒoƒo siwo nyo wu na atike ɖe sia ɖe. NIA yɔ vevesese, dɔmetɔtrɔ kple atike ƒe nugbegblẽwo alo woƒe wɔwɔme ɖekae be woate ŋu anye dzimaɖitsitsi ƒe susuwo.

Alzheimer’s Association gblɔ be zi geɖe la, wotiae be woazã mɔnu siwo menye atike o na alɔ̃ ƒe kuxi siwo do ƒome kple Alzheimer’s, eye be woabu atike ŋu na ŋdɔ megbe dzimaɖitsitsi ne mɔnu mawo mewɔ dɔ o ko, ne woabu afɔkuwo kple viɖewo ŋu vɔ. Nyametsotso ma le ɖɔkta si. Mègadze atike, alɔ̃dɔatike alo kpeɖeŋutike aɖeke gɔme, atɔ te alo atrɔe evɔ màxɔ atike ŋuti aɖaŋuɖoɖo o.

Aleke mawɔ ato fiẽawo me nye ŋutɔ?

Ŋdɔ megbe ate ŋu anye akpa si sesẽ wu na ame si le ame dzi kpɔm le ŋkeke la me. Ne àte ŋui la, bia ƒometɔ, xɔ̃ alo kpeɖeŋunala si woxea fe na be wòakpɔ ŋdɔ megbe dzi ŋkeke ʋɛ aɖewo le kɔsiɖaa me, ne gaƒoƒo ɖeka gɔ̃ hã. Míaƒe mɔfiame le ame si le ame dzi kpɔm ƒe ɖokuiŋukpɔkpɔ ŋu yɔa gbɔdzɔe ƒe mɔnuwo kple Alzheimer’s Association ƒe 24/7 Kpekpeɖeŋu Ka si mexɔa ga o.

Nyabiase siwo bɔ

Gbesiagbe gaƒoƒo ka mee sundowning dzɔna zi geɖe?

Zi geɖe la, edzea egɔme alo sesẽna wu le ŋdɔ megbe alo fiẽ gɔmedzedze, ne ŋkeke le nu wum. Gaƒoƒo si tututu wòdzɔna le to vovo na ame ɖe sia ɖe, eya tae nuŋɔŋlɔ kpui aɖe le kɔsiɖa ɖeka alo eve me ate ŋu akpe ɖe ŋu.

Dɔwɔwɔ kawoe kpena ɖe sundowning ŋu?

Dɔwɔwɔ fafɛ, siwo wònye nyuie, siwo mebia agbagbadzedze geɖe o la wɔa dɔ nyuie wu le ŋdɔ megbe: ha fafɛ, foto kpɔkpɔ, television alo sinima si wòlɔ̃na, awu ƒoƒo, zɔzɔ kpui aɖe, alo nuɖuɖu ɖekae. Dzra dɔwɔwɔ yeyewo alo sesẽwo ɖo ɖe ŋkeke ƒe akpa gbãtɔ.

Ðe sundowning ate ŋu anye lãmesẽ ƒe dzesi aɖea?

Lãmesẽ ƒe kuxiwo abe vevesese, dɔlélewo abe adidɔléle ene, alɔ̃ ƒe kuxiwo alo atike ƒe nugbegblẽwo ate ŋu ana wòasẽ ɖe edzi. Ne dzimaɖitsitsi nye nu yeye, edze kpata alo le sesẽm ɖe edzi la, ƒo ka na ame si dzi nèle kpɔm ƒe ɖɔkta.

Ðe wòle be mabia ɖɔkta tso atike ŋu na sundowninga?

Esia nye nya si wòle be miadzro kple ɖɔkta. Alzheimer's Association gblɔ be zi geɖe la, wotiae be woazã mɔnu siwo menye atike o gbã, eye be woabu atike ɖe sia ɖe si woatsɔ akpɔ fiẽ dzimaɖitsitsi gbɔ ŋu ne woabu afɔkuwo kple viɖewo ŋu vɔ ko. Axa sia mena atike ŋuti aɖaŋuɖoɖo o.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Sleep Issues and Sundowning · Alzheimer's Association
  3. Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
  4. Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.