Kaƒoƒo kple video yɔyɔ ƒe dɔwɔwɔwo na ame si le tagbɔdɔléle ŋu

Ne èle adzɔge tso ame si le tagbɔdɔléle ŋu gbɔ la, ate ŋu ana nàse le ɖokuiwò me be mɔ aɖeke mele asiwò o. Kaƒoƒo kple video yɔyɔ mate ŋu axɔ ɖe kpekpeɖeŋu teƒe o, gake woate ŋu ahe ɣeyiɣi veviwo siwo me kadodo le vɛ ne èɖo wo nyuie. Nu vevitɔe nye be nàdzudzɔ agbagbadzedze be yeawɔ dzeɖoɖo dzɔdzɔe aɖe, ke boŋ nàɖo nu bɔbɔe aɖe si miama ɖe eme. Axa sia ƒo nu tso dɔwɔwɔ siwo nyona le video kple kaƒoƒo me, ale si nàɖo kaƒoƒoa, kple nu si ame si le egbɔ ate ŋu awɔ atsɔ akpe ɖe ŋuwò.

Nu ka tae wòle be nàɖo dɔwɔwɔ aɖe ɖe kaƒoƒo ŋu?

Dɔwɔwɔ aɖe naa ɖoɖo kaƒoƒoa. Nyabiase abe „Aleke nèle? Nu ka nèwɔ egbe?“ bia tso ame si dzi nèkpona la si be wòaɖo ŋku nu dzi agblɔe, si ate ŋu asesẽ eye wòate ŋu ana dzimaɖitsitsi. Nyagbɔgblɔ abe „Kpɔ ɖa, tomatowo ɖi“ mebia naneke tso esi o.

Alzheimer’s Association gblɔ be dzeɖoɖo kple ameha gãwo le video dzi ate ŋu asesẽ, eye wòkafui be woade ɖoɖo kaƒoƒoa me to nuwo abe hadzidzi alo fotowo mama ɖekae ene me.

Dɔwɔwɔ kawoe nyona le video yɔyɔ me?

Nu ɖeɖe fia kple nuƒoƒo tso eŋu

Tsɔ wò xexe va egbɔ. Tsɔ kamera la zɔ blewu le wò abɔ me, ɖe avua fia, fia nu si nèle ɖam, lé ɖevi aɖe ƒe nutata ɖe dzi, alo tsɔ kaƒomɔ̃a fia fesre to le sno me. Ɖe nu si nèkpɔm la me kple nya bɔbɔewo eye nàgblẽ ɣeyiɣi ʋɛ aɖe ɖi be wòaɖo eŋu. Mehiã nyabiase aɖeke o.

Mikpɔ fotowo ɖekae

Lé foto xoxo aɖe si woɖe ɖe agbalẽ dzi ɖe kamera la ŋgɔ, alo ma wò screen be nàfia foto gã ʋɛ aɖewo ɖekaɖeka. Ƒo nu tso nu si nèkpɔ ŋu: „Kpɔ Tɔgbui ƒe kuku ɖa.“ Ƒo asa na nyabiase abe „Ame kae nye esia?“ alo „Èɖo ŋku edzia?“ Ne ame si dzi nèkpona la yɔ ame aɖe ŋkɔ gbegblẽ la, lɔ̃ ɖe edzi. Kpɔ míaƒe ŋkuɖoɖo dzi ƒe mɔfiame hena nyabiase fafɛwo.

Nuxexlẽ sesĩe

Xlẽ hakpanya kpui aɖe, psalm, ɖeviwo ƒe agbalẽ si wolɔ̃ na ɖevi aɖe le kaƒoƒo ɖeka ma ke me, agbalẽvi aɖe tso ƒometɔ aɖe gbɔ, alo axa aɖe tso agbalẽ si wòlɔ̃ vevie me. Nuxexlẽ sesĩe naa nane si ŋu tomefafa le ame si dzi nèkpona la be wòase, eye mehiã be wòaɖo eŋu o.

Hadzidzi alo ha sese ɖekae

Dzi ha si wònya nyuie, alo ƒo ha si wòlɔ̃ le wò akpa dzi. Hadzidzi kpena ɖe ame geɖe ŋu wu nuƒoƒo. Kpɔ míaƒe ha ƒe dɔwɔwɔwo ƒe mɔfiame.

Nuɖaɖa alo abolomeɖaɖa ɣeyiɣi ɖeka

Alzheimer’s Association kafui be woaɖo video yɔyɔ aɖe be woaɖa nu alo ame abolome ɖekae kple nuɖaɖa ƒe mɔfiame tɔxɛ aɖe. Ðo kaƒoƒoa ɖe nuɖaze eveawo siaa me. Ame si le egbɔ ate ŋu aɖe nu alo aɖɔe kpɔ esime nèle woƒe nuɖaɖa ƒe agbalẽ xoxo zɔm.

Mikpɔ nane ɖekae

Habɔbɔa gakafui be woakpɔ sinima si wolɔ̃ ɣeyiɣi ɖeka tso aƒe vovovowo me esime miele nu ƒom to kaƒoƒo alo video dzi. Na ame si le tagbɔdɔléle ŋu la, video kpui aɖe, television ƒe wɔna xoxo aɖe alo bɔlƒoƒe ate ŋu anyo wu sinima blibo aɖe.

Miwɔ fefe fafɛ aɖe le screen ma me

Video yɔyɔ ƒe dɔwɔnu geɖe ɖea mɔ be nàma wò screen. Wòe ʋua fefea eye nèzia edzi; ame si dzi nèkpona la gblɔna alo fia asi foto si nàtia. Alo ame si le egbɔ ʋua fefe ɖeka ma ke le tablet dzi eye wòzia edzi na ame si dzi nèkpona la esime miele dze ɖom.

Fefewo siwo nyona le mɔ sia nu:

• Finish the Saying: wòe xlẽa nyagbɔgblɔ si wonya, ame si dzi nèkpona la gblɔa nuwuwua, eye nyabiase si woƒo nu le kplɔnɛ ɖo.
• Picture Pairs: fefe fafɛ aɖe si me wotsɔa foto gãwo sɔna kple wo nɔewo, woate ŋu anɔ anyi akɔ, gaƒoƒodzidzenu alo dzesi aɖeke mele eme o.
• Conversation Cards: foto kple nyabiase si ʋu mɔ na nuƒoƒo ɖekae.
• Photo Pairs: fefe si me wotsɔa fotowo sɔna kple wo nɔewo, si wowɔ tso foto siwo nètia le wò ŋutɔ wò mɔ̃ dzi. Fotowo nɔa wò browser me, eye ame si dzi nèkpona la kpɔa wo to wò screen si nèma dzi.

Gbedasi siwo woŋlɔ ɖi

Ne kaƒoƒo tẽ sesẽ la, ŋlɔ video kpui aɖe ɖi: gbedoname, ha aɖe, alo zɔzɔ le wò akpata me. Ame si le egbɔ ate ŋu aƒoe le ɣeyiɣi si me tomefafa le me, zi agbɔsɔsɔ si adze ame si dzi nèkpona la ŋu. Alzheimer’s Association ƒo nu tso ɣeyiɣi tɔxɛwo, abe ɖeviwo ƒe nunana ʋuʋu ene, ŋɔŋlɔ ɖi kple wo ɖoɖo ɖa ŋu.

Nu kae le kaƒoƒo bɔbɔewo ŋu?

Kaƒoƒo bɔbɔewo gakpɔtɔ le vevie. Dementia Australia kafui be woayɔ ame le gaƒoƒo ɖeka ma ke me gbe sia gbe eye womawɔ kaba o, elabena ate ŋu axɔ ɣeyiɣi na ame siwo le tagbɔdɔléle ŋu hafi woawɔ ɖeka kpli wò. Le kaƒoƒo me:

• Gblɔ wò ŋkɔ kple ale si nèka ɖe eya dzi enumake: „Dze ŋgɔ, Papa, nyee nye Jenny, viwò nyɔnua.“
• Ƒo nu blewu, kple nyagbe kpuiwo, susu ɖeka ɣeyiɣi ɖeka.
• Gblɔ nyawo nɛ ɖe be nàbiae: „Meɖa wò lã si nèɖana ƒe nuɖaɖa mɔfiame zã si va yi.“
• Xlẽ hakpanya kpui aɖe, alo dzi ha si wòlɔ̃ ƒe akpa aɖe.
• Na wòanɔ kpuie eye nàwu enu kple nya fafɛ aɖe.

Dementia Australia hã gblɔ be video yɔyɔ ate ŋu akpe ɖe ame ŋu ne nuƒoƒo va le sesẽm, elabena ame si dzi nèkpona la ate ŋu akpɔ wò ŋkume. Ne kaƒoƒo bɔbɔewo va le tɔtɔm la, te video kpɔ, alo wɔe le go bubu me.

Aleke maɖo video yɔyɔ si anyo?

Hafi kaƒoƒoa:

1. Tia gaƒoƒo si me nèwɔa nu edziedzi le ɣeyiɣi si me ame si dzi nèkpona la ƒe ŋusẽ le zi geɖe, eye nàlé eŋu ɖe asi. Ðoɖo siwo wowɔna edziedzi kpena ɖe ame ŋu.
2. Wɔ ɖeka kple ame si le egbɔ. Gbedasi kpui aɖe ŋkeke si do ŋgɔ kpena ɖe wo ŋu be woaɖo wo ɖokui.
3. Kpɔ mɔ̃a ɖa. Tablet si le nɔnɔme aɖe dzi le bɔbɔe wu kaƒomɔ̃ si wolé ɖe asi. Kpɔ egbɔ be elektrikŋusẽ le eme, screen la le keklẽm, eye gbea sesẽ ale be woate ŋu ase enu. Ʋu nya siwo woŋlɔ ɖe screen dzi ne dɔwɔnua naa mɔ eye ame si dzi nèkpona la xlẽa nu nyuie.
4. Ðo dɔwɔwɔ ɖeka eye nàdzra nu sia nu ɖo.

Le kaƒoƒoa me:

• Nɔ te ɖe kamera la ŋu kpuie le kekeli nyui me, natrɔ mo ɖe fesre ŋu ɖe be fesrea nanɔ megbe na wò o.
• Ɖe ɖokuiwò fia ɣeyiɣi sia ɣeyiɣi, kple wò ŋkɔ kple ale si nèka ɖe eya dzi.
• Ame ɖeka ƒe gbe ɣeyiɣi ɖeka. Alzheimer’s Association gblɔ be nuƒoƒo ɖekae sesẽna na ame siwo le tagbɔdɔléle ŋu kple ame siwo ƒe to sesẽ. Ne ƒometɔ geɖe ge ɖe eme la, miƒo nu ɖe wo nɔewo yome alo miana ame eve alo etɔ̃ ko nanɔ eme.
• Bia nyabiase ɖeka ɣeyiɣi ɖeka. Family Caregiver Alliance kafui be woazã nyabiase bɔbɔewo siwo ŋu woate ŋu aɖo „ɛ̃“ alo „ao“, eye ne àte ŋui la, nàfia tiatiawo.
• Na ɣeyiɣi didi aɖe be woaɖo eŋu. Lala ŋuɖoɖoa. Enyo be nàdo nya aɖe ɖa ne ele edim.
• Zã wò ŋkume kple wò gbe. Ko alɔgbɔnu, ʋuʋu ta, eye nàna wò gbe nanɔ fafɛ. Zi geɖe la, dzedzeme gblɔa nu geɖe wu nya.
• Mègaɖɔe ɖo o. Ne ame si dzi nèkpona la gblɔ nane si mesɔ o la, gblẽe ɖi nenema.

Kaƒoƒoa wuwu:

• Wu enu hafi ŋusẽ navɔ le ame si dzi nèkpona la ŋu, eye ne anya wɔ la, le ɣeyiɣi nyui aɖe dzi.
• Zã dodo ɖeka ma ke ɣeyiɣi sia ɣeyiɣi: „Mayɔ wò etsɔ le ŋdɔnuɖuɣi. Melɔ̃ wò.“
• Mègakeke eŋu didi o.

Aɖaŋuɖoɖowo na ame si le egbɔ

Ne wòe nye srɔ̃, kpekpeɖeŋunala, nɔvi alo dɔwɔla si le kpekpem ɖe kaƒoƒoa ŋu la, wòe nana wòtea ŋu wɔna.

• Ðo teƒe si me tomefafa le. Tsi television eye nàtu ʋɔtrua.
• Wò ŋutɔ dze kaƒoƒoa gɔme, emegbe nàtsɔ tablet si le nɔnɔme aɖe dzi ana ame si dzi nèkpona la alo alée ɖe ŋku ŋgɔ nɛ.
• Nɔ egbɔ, menye le eŋgɔ o. Wò anyinɔnɔ naa dzideƒo. Ne ehiã la, ɖo ŋku edzi fafɛ: „Kpɔ ɖa, Jenny ye nye ema.“
• Nye asiwo. Lé fotowo ɖe dzi, zi fefea dzi, trɔ tablet la be wòafia xɔa.
• Kpɔ ɖeɖiteameŋu alo dziku ɖa, eye nàna ame si le yɔyɔm nanya ɣeyiɣi si wòle be woawu enu.
• Gblɔ nu si nyo na ame si yɔ la. „Avua dze eŋu ŋutɔ“ kpena ɖe ame ŋu be wòaɖo kaƒoƒo si kplɔe ɖo.

NIA kafui be ƒometɔ siwo le adzɔge ate ŋu akpe ɖe ame tsitsi aɖe ŋu be wòasrɔ̃ eƒe kaƒomɔ̃ ƒe dɔwɔwɔwo, abe video yɔyɔ ene. Le afɔɖeɖe siwo va emegbe me la, zi geɖe la, ahiã be ame si le egbɔ nawɔ dɔ le mɔ̃a ŋu keŋkeŋ. Esia nyo.

Ne ame si dzi nèkpona la le beléleaƒe aɖe la, Alzheimer’s Foundation of America kafui be woabia nenye be teƒea kpena ɖe ƒometɔwo ŋu le video dzeɖoɖo me. AFA hã ƒo nu tso ƒometɔwo ƒe foto ɖoɖo ɖe wo nɔewo kple beléledɔwɔlawo dome, kple nuɖuɖu siwo wolɔ̃ alo nu fafɛ suewo ɖoɖo ɖa ŋu, ne wokpɔ nu siwo teƒea ɖe mɔ na gbã.

Nu kae mawɔ ne kaƒoƒoa meyi nyuie o?

Kaƒoƒo aɖewo ate ŋu atɔtɔ, manɔ dzidzɔm o, alo ado dziku. Menye wò vodadae o, eye mefia be kaƒoƒo medze agbagba o.

• Ne screen la le nu tɔtm na ame si dzi nèkpona la, trɔ ɖe kaƒoƒo bɔbɔe alo gbedasi si woŋlɔ ɖi ŋu.
• Ne dzi ku eya la, lɔ̃ ɖe ale si wòle sesem le ɖokui me la dzi, gblɔ nya aɖe si afa akɔ nɛ, eye nàwu enu fafɛ.
• Ne kaƒoƒowo meyia nyuie le ŋkeke ƒe gaƒoƒo aɖe koŋ me zi geɖe la, te gaƒoƒo bubu kpɔ.
• Ne esusu be ame bubu nènye la, lɔ̃ ɖe edzi tufafatɔe.

Enyo be nàwu enu kaba. Kaƒoƒo kpui aɖe si me lɔlɔ̃ le nye nu nyui aɖe.

Le kaƒoƒowo dome

Yi edzi anɔ anyi le mɔ bubuwo nu. Dementia Australia kafui be woaɖo agbalẽkpekpewo, e-mail, fotowo alo nunana suewo ɖa. Agbalẽkpekpe si woɖona ɖa kwasiɖa sia kwasiɖa, si me foto gã ɖeka kple nya kpui aɖe le, ate ŋu anye nu si woaxlẽ enuenu. Conversation cards siwo woate ŋu ata, siwo woɖo ɖe ame si le egbɔ, ate ŋu ana tanya si woɖo ɖi na kaƒoƒo si kplɔe ɖo.

Hena aɖaŋuɖoɖo le tablet tiatia kple eɖoɖo ŋu la, kpɔ tablets kple screenwo. Hena ɣeyiɣi si woazã ɖekae ŋkume kple ŋkume la, kpɔ míaƒe mɔfiame le sasrãkpɔ ŋu.