Habɔbɔ me dɔwɔna na amesiwo siwo ŋkuɖoɖo gblẽ: Mɔfiame na kɔƒenɔƒewo kple ŋkeke me ɖoɖowo

Mɔfiame sia nye na dɔwɔna ƒe kplɔlawo, ŋkuɖoɖo kpɔkpɔ me kɔƒenɔƒewo ƒe dɔwɔhawo kple ŋkeke me dɔwɔƒewo ƒe kplɔlawo. Edzro habɔbɔ me nɔnɔmewo, xɔa ƒe ɖoɖo, ale si woawɔ dɔwɔna ɖeka na amesiwo ƒe agbɔsɔsɔme to vovo, kple ale si woazã miaƒe bingo ƒe kakaɖedziga siwo woate ŋu ata kple fefewo le ekran gã dzi. Nu siwo katã le afisia le dzidzɔkpɔkpɔ, kadodo kple tiatia ƒe mɔnu dzi. Nu siawo menye dodokpɔ o.

Nu kae na habɔbɔ me dɔwɔna nawɔ dɔ nyuie le ŋkuɖoɖo kpɔkpɔ me?

Dɔwɔna nyui aɖe le habɔbɔ me nya xoxo, kpui, bɔbɔ be amesiame nate ŋu akpɔ gome le eya ŋutɔ ƒe nɔnɔme nu eye womeɖe teteɖeanyi aɖeke o. Alzheimer’s Association ƒe Dementia Care Practice Recommendations gblɔ be dɔwɔna siwo ŋu viɖe le la le be woado ŋusẽ ame aɖe ƒe didiwo kple lɔlɔ̃nuwo, eye woana mɔ be wòatia nu eye wòadze edzi, ne ŋkuɖoɖo gblẽ hã le eƒe gogloƒe wu. Nuŋlɔɖi ma ke gblɔ be dɔwɔɖoɖo siwo bɔ la zãna habɔbɔ gã eve alo ɖeka ɣesiaɣi si me nɔlawo nɔa kpɔkpɔ ko me zi geɖe.

Esia fia be míele se siawo dzi wɔm:

• Nunya xoxo wu yeye. Hadzidzi, nyagbe siwo wonya, nɔnɔmetatawo kple nuwo tso nɔlawo ƒe ɖevime bɔbɔ be woakpɔ gome le wo me wu.
• Kpui wu didi. Ðo ɖe ɣeyiɣi si habɔbɔa ƒe susu nɔa te dzi, eye nàɖo teƒe si woate ŋu atɔ nu le le titina.
• Wɔwɔ wu kpɔkpɔ. Na amesiame nu si wòalé, afa asi, atia alo agblɔ.
• Ðoɖo vovovo na dɔwɔna ɖeka. Tsɔ mɔnu bɔbɔe kple sesẽe siaa kpe ɖe eŋu be amesiame nate ŋu akpɔ gome le eya ŋutɔ ƒe nɔnɔme nu.
• Kplɔ̃tɔ alo akɔntabubu aɖeke meli o. Fefe siwo me wodzi ɖuɖu ɖuɖu le la na ame aɖewo sena le wo ɖokui me be yewomede blibo o.

Habɔbɔ ƒe lolome kae nye esi sɔ?

Habɔbɔ suewo bɔbɔ wu zi geɖe. Alzheimer’s Association gblɔ be ne ame aɖe sese le habɔbɔ gã me be yewole hehe dzi la, ate ŋu akpɔ gome nyuie wu le habɔbɔ sue me. Nubabla ɖeka meli o. Ezɔna ɖe nɔlawo, xɔa kple alɔdzedɔwɔlawo kple dɔwɔla ƒe kpeɖeŋutɔwo ƒe agbɔsɔsɔme dzi.

Dodokpɔ si woate ŋu azã enye esia: ate ŋu akpɔ habɔbɔa ƒe kplɔla ƒe mo, ase nu nyuie eye woate ŋu aɖo kpeɖeŋutɔ aɖe ŋu le sekend ʋɛ aɖewo mea? Ne menye nenema o la, ma habɔbɔa me, tsɔ kpeɖeŋutɔwo kpe ɖe eŋu, alo ɖo ɖe xɔ sue aɖe me.

Na ɖoɖo gã aɖe abe dzudzɔ me kpekpeɖeŋu ene la, nɔ dɔwɔlawo kple dɔwɔla ƒe kpeɖeŋutɔwo ɖe nɔlawo dome, menye ɖe gliwo dzi o.

Aleke mawɔ xɔa kple nɔƒewo ƒe ɖoɖo?

• Kɔla alo ƒoƒoe ƒe nɔnɔme. Dɔwɔnu ƒe aɖaŋuɖoɖoawo gblɔ be nɔƒe mamae si me woate ŋu anɔ ɖekae le kɔla me la nye esi nyuitɔ, eye woaɖe hoowɔwɔ siwo le megbe ɖa.
• Kplɔla nɔ te ɖe ŋku me eye wònɔ anyi. Ne woate ŋui la, nɔ anyi ɖe tsitretsiɖeŋu.
• Tose kple ŋku la ye dze gbã. Nɔ amesiwo ƒe tose sesẽ la te ɖe kplɔla ŋu le woƒe to si nyo wu la dzi. Kpɔ egbɔ be woda atsyɔ̃ kple tose ƒe kpekpeɖeŋu. Alzheimer’s Association gblɔ be tose kple ŋku ƒe kuxiwo ate ŋu awɔ dzeɖoɖo sesẽ wu.
• Kekeli nɔ nɔlawo megbe, menye wò megbe o. Mègana ame aɖeke nanɔ fesre si me kekeli le ŋgɔgbe o.
• Ɖe televizio kple radio ɖa. Alzheimer’s Association ɖo aɖaŋu be woaɖe hoowɔwɔ bubuwo ɖa ne wole hadzidzi wɔm.
• Dzeɖoɖo ɖeka ɣeaɖewoɣi. Dzeɖoɖo geɖe ɖekae sesẽ na amesiwo siwo ŋkuɖoɖo gblẽ kple amesiwo ƒe tose sesẽ, abe ale si Alzheimer’s Association gblɔe le eƒe dzudzɔ me aɖaŋuɖoɖo me ene.
• Do godoo be woate ŋu adzo kple teƒe fafɛ aɖe. Ame si di be yeadzo la nate ŋu awɔe bɔbɔe, eye dɔwɔla aɖe akplɔe ɖo.

Habɔbɔ me dɔwɔna ƒe susuwo

Nɔnɔmetata bingo

Nɔnɔmetata bingo ɖɔlia xexlẽdzesiwo kple nɔnɔmetata siwo me kɔ, abe agba, avu alo seƒoƒo ene, ale be ame aɖeke magahiã be wòakpɔ xexlẽdzesi didi alo axlẽ nu suewo o.

Ale si woawɔe:

1. Ta kakaɖedziga ɖeka na amesiame tso miaƒe axa si nye Nɔnɔmetata Bingo dzi to Ta button la dzi. Nu si le kpekpem be wòalé bɔbɔe. Woate ŋu awɔe wòanɔ anyi zi geɖe to laminating dzi.
2. Na dzesi bɔbɔe siwo woate ŋu alé, abe poker chips, botol ƒe ta alo kaƒomɔ̃ ƒe akpa suewo ene.
3. Zã yɔyɔla si le ekran dzi le televizio alo projekto dzi ale be amesiame nakpɔ nɔnɔmetata la ne èyɔe.
4. Tɔ ɖe nu ɖekaɖeka dzi vie eye nàbia nya kpui aɖe: “Ame aɖe di be yeadzro avu si yenɔ kpɔ tsã la mea?” alo “Nu kae nèkpɔ le esia ŋu?”
5. Yɔ vaseɖe esime amesiame ƒe ka naxɔ nɔnɔmetatawo katã. Amesiame wu nu.

Trɔ asi le eŋu: Zã nɔnɔmetata sue aɖe na amesi sese le ka blibo dzi be wòle babla. Kpeɖeŋutɔ ate ŋu afia nɔnɔmetata si sɔ na ame si hiã kpekpeɖeŋu. Ame aɖewo adi be yewoalé yɔyɔla ƒe nɔnɔmetata kaƒomɔ̃ la eye yewoafiae na habɔbɔa.

Hadzidzi kple habɔbɔ

Hadzidzi nye dɔwɔna si amesi geɖe lɔ̃ wu le habɔbɔ me. Alzheimer’s Association gblɔ be ne wole gogloƒe hã la, ame aɖewo ate ŋu atɔ asi alo adzi ha tso woƒe ɖevime.

Ale si woawɔe:

• Tia hadzidzi siwo nɔlawo dzii le woƒe ɖevime, menye kplɔla ƒe lɔlɔ̃nu o. Bia ƒomea nu si ame sia ame lɔ̃.
• Zã ha siwo me dzidzɔɖeɖe le, elabena habɔbɔ la gblɔ be dzidzɔɖeɖe ate ŋu awɔ tɔtɔ.
• Ta ha ƒe nyawo le lolome gã me na amesiwo xlẽ nu, gake mègahiã be woaxlẽ o.
• Na dzidzimɔnuwo abe dzidzimɔ, agba suewo alo avɔwo be woaʋuʋu ene.
• Do ŋusẽ ameawo be woatɔ asi kple ʋuʋu, eye nàlé gbeɖiɖi dzi ɖe te.

Trɔ asi le eŋu: Ame aɖewo adzi ha blibo, ame bubuwo admu, ame bubuwo atɔ asi le afɔ dzi, eye ame bubuwo axɔ to ko. Wo katã le vevie. Kpɔ miaƒe hatsidzi ƒe dɔwɔna ƒe mɔfiame hã.

Ŋutinya gbugbɔgblɔ

Ŋutinya gbugbɔgblɔ ƒe habɔbɔ ƒoa nu tso tanya ɖeka ŋu, abe suku ŋkekewo, gbe gbãtɔ ƒe mɔ̃wo, dzodzoƒe alo dzome ene, to fotowo, nuwo kple hadzidzi dzi. Taɖodzinu enye dzeɖoɖo dzidzɔtɔ, menye nyateƒe ɖeɖeɖa be woaɖo ŋku edzi o.

Ale si woawɔe:

1. Tia tanya ɖeka eye nàkplɔ nu siwo woate ŋu alé vɛ: nuɖuɖu ƒe mɔ̃, baseball ƒe alɔgbe, hats alo agbalẽ si me woŋlɔa tsiƒoƒoƒewo le.
2. Tsɔ nu ɖeka ɖeka va ɖo habɔbɔa ŋkume. Bia biabia siwo me mɔnu le: “Gblɔ nu tso esia ŋu nam”, “Nu kae nèkpɔ le esia ŋu?”, “Ame kae zã nu sia tɔgbe tsã?”
3. Xɔ ɖoɖo ɖesiaɖe kple dzidzɔ. Mègatrɔ asi le ɣleti alo nyateƒea ŋu o.
4. Kplɔ dzeɖoɖoa ɖo ŋkuɖodzi dzidzɔtɔwo dzi. Dɔwɔnu ƒe aɖaŋuɖoɖoawo gblɔ be dɔwɔlawo naɖo ŋkuɖodzi dzidzɔtɔwo dzi wu esiwo ate ŋu ana vevesese.

Miaƒe Dzeɖoɖo ƒe Kaɖedziga naa nɔnɔmetata kaɖedziga siwo woate ŋu ata kple biabia siwo me mɔnu le ɖe tanya vovovowo nu, eye wosɔ nyuie na dzeɖoɖo gɔmedzedze. Kpɔ nya geɖe le miaƒe ŋutinya gbugbɔgblɔ ƒe mɔfiame me.

Ŋugbeɖoɖo wu

Nyagbe siwo wonya xoxo (“Ga sue dzraɖo nye ga sue…”) ɖea mɔ na habɔbɔ bliboa be woagblɔ nuwuwua kpakpakpa. Ƒo Ŋugbeɖoɖo wu ɖe ekran gã dzi eye nàna habɔbɔa naɖo ŋu kpakpakpa. Ne ame aɖeke megblɔ nuwuwua o la, fia wo eye nàyi edzi. Vodada alo nyateƒe meli o.

Nya ƒe didi, le habɔbɔ me

Ƒo Nya ƒe Didime si le lolome gã me ɖe ekran dzi eye mía di nyaawo kpakpakpa, alo ta wo na amesiwo lɔ̃ be yewoawɔe ɖe woawo ŋutɔ woƒe nuɖuɖu me le kplɔ̃ dzi. Nyaawo dzea go ɖe ŋgɔgbe kple anyime ko.

Ðuɖu fafɛ

Nɔ anyi me ʋuʋu suewo, bolo fafɛ alo balɔ̃ tsɔtsɔna, alo ʋuʋu le zikpui dzi kple hadzidzi siwo wonya. Fia ʋuʋua ɖe kpɔɖeŋu nu wu be nàgblɔe.

Ðoɖo kple sɔsɔleme le kplɔ̃ dzi

Kplɔ̃ sue si me ame etɔ̃ alo ene le ate ŋu aɖo nɔnɔmetatawo, avɔ ƒe kpɔɖeŋuwo alo nuɖuɖu ƒe nuwo ɖe ɖoɖo nu kpakpakpa. Le ekran dzi la, woate ŋu awɔ Nɔnɔmetata pairs kple nɔnɔmetatawo nɔa kpɔkplɔm, ame ɖeka ƒo asi na wo esime kplɔ̃a ƒo nu tso nɔnɔmetata ɖesiaɖe ŋu.

Aleke mawɔ miaƒe fefewo le ekran gã dzi?

Miaƒe fefewo dzea dɔ le internet ƒe nyatakaka ɖeka dzi, eya ta àte ŋu azã wo le televizio alo projekto dzi ne mèɖo nu aɖeke o.

1. Ʋu fefea le kɔmpiuta alo tablet dzi si wotsɔ do ƒome kple ekran la to ka alo casting dzi.
2. Wɔ browser la wòaxɔ ekran bliboa eye nàɖo gbeɖiɖia ɖe dziɖuɖu si sɔ nu.
3. Na kplɔla ɖeka naƒo asi na fefea esime habɔbɔa yɔ tiatiawo. Alo tsɔ tablet la na nɔla si di be yeawɔ fefe la.
4. Tɔ nu ɣesiaɣi si habɔbɔa le klalo. Fefewo meɣeyiɣi, akɔntabubu alo nuwuwu si woɖe gbe dzi na o.

Nɔnɔmetata Bingo, Ŋugbeɖoɖo wu, Nɔnɔmetata pairs kple Dzeɖoɖo ƒe Kaɖedziga sɔ nyuie na habɔbɔwo wu. Kpɔ tiatia bubuwo katã le miaƒe fefewo ƒe axa dzi.

Aleke maɖo dɔwɔna ɖeka na amesiwo ƒe agbɔsɔsɔme to vovo?

Ðo mɔnu atɔ̃ aɖewo kloe na amesiame be woakpɔ gome le dɔwɔna ɖesiaɖe me.

Na nɔlawo le ɣeyiɣi mamlɛtɔ me la, NHS gblɔ be dɔwɔna la nazu bɔbɔe wu eye woaƒo nu tso lãme ƒe seseŋutete ŋu geɖe wu, abe hadzidzi, nu siwo woate ŋu asi kple asi dzi atsi ene. Dzidzɔkpɔkpɔ ɖekaɖeka le dɔwɔna la me alo le eƒe megbe ate ŋu asɔ wu na wo wu be wonɔ habɔbɔ bliboa me. Kpɔ dɔwɔna na ɣeyiɣi mamlɛtɔ me.

Aleke habɔbɔ ƒe kplɔlawo nadze dzeɖoɖo me?

• Do wo ƒe ŋkɔ ɣesiaɣi, eye nàzã ame sia ame ƒe ŋkɔ si wòlɔ̃.
• Dze dzeɖoɖo blewu, na afɔɖeɖe ɖeka ko ɣeaɖewoɣi, eye nàfia hafi nàgblɔ.
• Bia nudidi (“Gblɔ nu tso…”) alo tiatia bɔbɔe, mègabia biabia be woaɖo ŋku edzi (“Èɖo ŋku…”) o.
• Mègatrɔ asi le nu ŋu o. Do akpe na amesiame le eƒe nuɖoɖo ɖesiaɖe ta.

Kpɔ nya geɖe le miaƒe dzeɖoɖo ƒe aɖaŋuɖoɖowo me.

Nu siwo yia edzi ne dɔwɔna wu nu kple ale si woaɖe mɔ na ame siwo di be yewoadzo

Dɔwɔna wu nu nye nu nyui aɖe. Lé ŋku ɖe dzesi siwo fia be ame aɖe le vɔvɔ̃m, ɖiɖi alo dziku me ŋu, eye nàna kpeɖeŋutɔ aɖe nakplɔe alo naɖo teƒe fafɛ bubu me. Ame aɖewo ate ŋu adɔ alɔ̃ le hadzidzi me, eye esia ate ŋu afia be yewole dzidzɔ kpɔm ko.

Wɔ dɔwɔna la ƒe nuwuwu le mɔ ɖeka ke nu ɣesiaɣi, to ha si wonya xoxo alo akpe na ameawo dzroa dzi, ale be nuwuwua nasẽ le dzi me eye woanɔ mɔ kpɔm na enu. Le eƒe megbe la, ŋlɔ nu siwo wɔ dɔ nyuie kple ame siwo dzɔ dzi na wo ŋu. Nuŋlɔɖi siawo ana dɔwɔna si kplɔe ɖo nasɔ wu wu.