Nuwɔnawo

Ŋkuɖoɖodzinuwo: Ŋkuɖoɖoɖakawo, Agbenɔnɔŋutinyawo kple Fotowo

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 6 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Ŋkuɖoɖodzedze fia be miase vivi le ɣeyiɣi si va yi ŋu ɖekae to fotowo, nuwo, ha kple ŋutinyawo dzi. Wɔ ŋkuɖoɖoɖaka, tu agbenɔnɔŋutinyagbalẽ bɔbɔe aɖe, alo kpɔ fotowo ɖekae. Mègabia nya dodzidowo o: ɖe “Èɖo ŋku edzia?” kple “Ame kae nye esia?” ɖa, eye nàzã kpekpeɖeŋunya siwo le abe “Gblɔ nu tso esia ŋu nam” ene. Dzeɖoɖo fafɛ aɖe le vevie wu be woagblɔ nyateƒenyawo katã tututu.

  • Ŋkuɖoɖodzedze nye dzeɖoɖo, menye dodokpɔ o. Nyateƒenya tututu menye nu vevitɔ o; dzidzɔkpɔkpɔe nye nu vevitɔ.
  • Tsɔ nya abe ‘Gblɔ nu tso ŋkeke sia ŋu nam’ ene ɖɔli ‘Èɖo ŋku... dzia?’ kple ‘Ame kae nye esia?’
  • Ŋkuɖoɖoɖaka si me nuwo tso ame si nèle be lém na ƒe agbe me le la naa nane asiwò kple dzeɖoɖoa be woalé ɖe asi.
  • Agbenɔnɔŋutinyagbalẽ kpena ɖe ƒometɔwo, amedzrowo kple belélawo ŋu be woanya amea, menye kuxia ɖeɖe ko o.
  • Ne ŋkuɖoɖo aɖe he nuxaxa vɛ la, fa akɔ na amea gbã, eye nàtrɔ ayi nu bubu dzi blewuu.
Le axa sia dzi (7 akpawo) .
  1. Nu kae nye ŋkuɖoɖodzedze, eye aleke wòto vovo tso nyabiabia dodzidowo gbɔ?
  2. Aleke nàƒo nu tso fotowo ŋu evɔ màbia nya dodzidowo o?
  3. Aleke nàwɔ ŋkuɖoɖoɖaka?
  4. Aleke nàwɔ agbenɔnɔŋutinyagbalẽ?
  5. Ŋkuɖoɖodzedze ƒe susu bubuwo
  6. Nukae mawɔ ne ŋkuɖoɖo aɖe le veve?
  7. Nu kae numekukuawo gblɔna?

Ŋkuɖoɖodzedze fia be miase vivi le ɣeyiɣi si va yi ŋu ɖekae. Na ame geɖe siwo le agbe nɔm kple dementia la, ŋkuɖoɖo siwo tso ƒe geɖe va yi la ganɔa wo susu me wu nu si dzɔ ŋdi sia. Fotowo, nu siwo wonya nyuie, ha kple ŋutinyawo ate ŋu aʋu ŋkuɖoɖo mawo eye woana nane fafɛ aɖe mi be miaƒo nu tso eŋu. Se ɖeka koe li: enye dzeɖoɖo, menye dodokpɔ gbeɖe o.

Nu kae nye ŋkuɖoɖodzedze, eye aleke wòto vovo tso nyabiabia dodzidowo gbɔ?

Ŋkuɖoɖodzedze fia be woama ŋkuɖoɖowo to fotowo, nuwo, ha alo video dzi, le ame si nèle be lém na ƒe ɖoɖo nu. NHS ɖe eme be enye nuteƒekpɔkpɔ kple ŋutinya siwo va yi gbɔgblɔ kple fotowo, nuwo, video alo ha ƒe kpekpeɖeŋu, le agbalẽ alo tablet dzi. Nyabiabia dodzidowo to vovo: wobiana tso amea si be wòana ŋuɖoɖo si sɔ, eye esia ate ŋu ahe ŋukpe vɛ ɖe dzidzɔkpɔkpɔ teƒe.

National Institute on Aging gblɔ be woagabia ame aɖe nenye be eɖo ŋku nane alo ame aɖe dzi o. Family Caregiver Alliance aɖo aɖaŋu be woaƒo asa na nyabiase siwo nɔ te ɖe ŋkuɖoɖo kpuitɔwo dzi, eye woaƒo nu tso ɣeyiɣi siwo te ɖa didi wu ŋu ɖe eteƒe.

Ðe eteƒe Te kpɔ esia
“Èɖo ŋku esia dzia?” “Edze abe ŋkeke dzidzɔ aɖe ene. Gblɔ nu tso eŋu nam.”
“Ame kae nye esia?” “Aunt Rosee nye esia le ƒuta. Kpɔ kuku ma ɖa.”
“Ƒe ka mee esiae nye?” “Edze abe aƒe xoxo la ene. Aleke nɔnɔ afi ma nɔ?”
“Ao, menye Bill o, Franke.” “Edze abe ame si doa dzidzɔ na ame ene.”
“Ègblɔ ŋutinya sia nam xoxo.” “Melɔ̃a ŋutinya sia ŋutɔ.”

Aleke nàƒo nu tso fotowo ŋu evɔ màbia nya dodzidowo o?

Dze egɔme kple nu si nèkpɔ, emegbe nàna teƒe ame si nèle be lém na be wòatsɔ nane akpe ɖe eŋu ne edii.

  1. Minɔ anyi axadame. Lé fotoagbalẽa ɖe mia dome ale be miakpɔe ɖekae, menye be nàdoe kpɔ tso kplɔ̃ godo o.
  2. Tia foto ʋɛ aɖewo. Foto nyui atɔ̃ nyo wu aɖaka blibo. Foto siwo lolo eye wo me kɔ nyuie la wɔa dɔ nyuie wu.
  3. Yɔ amewo ŋkɔ wò ŋutɔ. “Wò kple Fofowòe nye esia le miaƒe srɔ̃ɖeŋkeke dzi” ɖea nyaƒoɖeamenu la ɖa.
  4. Gblɔ nu tso nu suewo ŋu. Awuwo, ʋuwo, nuɖuɖu, yame ƒe nɔnɔme, mo. “Ʋu kae nye esi. Edze abe ɖe wòle keklẽm ene.”
  5. Kpe ame, mègaƒoe ɖe enu o. “Gblɔ nu tso…” alo “Nu kae nèkpɔ?” Ɣoɖoɖo hã menye nu gbegblẽ o.
  6. Kplɔ eƒe mɔfiame ɖo. Ne eƒo nu tso nu bubu kura ŋu la, yi kplii.
  7. Dzudzɔ esime wògakpɔtɔ le vivi sem. Tu fotoagbalẽa hafi ɖeɖiteameŋu nava.

Ne èdi fotowo ƒe nyabiase siwo woɖo ɖi xoxo la, te kpɔ dzeɖoɖokartawo. Ne èdi be yeatrɔ ye ŋutɔ ƒe ƒomefotowo woazu foto eve sɔ kple wo nɔewo ƒe fefe fafɛ aɖe la, te kpɔ foto eve sɔ kple wo nɔewo; fotowo siwo nètia la nɔa wò browser me.

Aleke nàwɔ ŋkuɖoɖoɖaka?

Ŋkuɖoɖoɖaka nye aɖaka si me nuwo tso ame si nèle be lém na ƒe agbe me le, si woate ŋu alé asi eye woaƒo nu tso wo ŋu.

  1. Tia aɖaka sesẽ aɖe si woate ŋu aʋu bɔbɔe, abe afɔkpaaɖaka, kukuaɖaka alo atiɖaka sue aɖe ene.
  2. Tia tanya ɖeka alo tsaka wo. Dɔ, modzakaɖeɖe, teƒe aɖe, ƒe ewo aɖe, alo nu ʋɛ aɖewo tso wo katã me.
  3. Ƒo nu siwo le dedie nu ƒu. Nu atɔ̃ va ɖo ewo sɔ gbɔ be nàdze egɔme.
  4. Zã nu xɔasiwo ƒe kɔpiwo. Wɔ fotowo kple agbalẽ siwo womate ŋu aɖɔli o ƒe kɔpiwo, eye nàdzra gbãtɔawo ɖo dedie.
  5. Ðe nuawo do goe ɖekaɖeka. Tsɔ ɖeka nɛ, gblɔ nane tso eŋu, eye nàkpɔ afi si dzeɖoɖoa ayi.

Nu siwo nàte ŋu ade eme:

  • Dɔ: ŋkɔdzesi, dɔwɔnu sue aɖe, awu ƒe dzesi, akɔntagbalẽ, nɔvidɔwɔla ƒe dzesi, nuɖaƒe ƒe nuɖagbalẽ.
  • Aƒeme: nuɖaɖaŋlɔgbalẽvi si wò ŋutɔ ŋlɔ, tsilele, dzokoto alo takpekpe si wòlɔ̃na.
  • Modzakaɖeɖe: tɔmelãléƒe nu si ŋu ga mele o, baseball, ɖetika ƒe agba, nuku ƒe agbalẽvi.
  • Teƒewo: agbalẽviwo, anyigbatatawo, mɔzɔla ƒe ŋkuɖodzinu, wo de ƒe nyadzɔdzɔgbalẽ ƒe akpa aɖe.
  • Ƒome: fotowo ƒe kɔpiwo, ɖevi ƒe nɔnɔmetata, srɔ̃ɖekpekpegbalẽvi.

Ɖe nu ɖaɖɛwo, nu sue siwo woate ŋu ami, kple nu sia nu si ate ŋu aɖo ŋku nuxaxa dzi la ɖa, negbe ɖe ènya be exɔlɔ̃ o.

Aleke nàwɔ agbenɔnɔŋutinyagbalẽ?

Agbenɔnɔŋutinyagbalẽ nye fotoagbalẽ bɔbɔe aɖe si me fotowo kple nyatakaka kpuiwo le tso ame si nèle be lém na ƒe agbe ŋu. Enye nane si miate ŋu akpɔ ɖekae, eye wòkpena ɖe amedzrowo kple belélawo ŋu be woakpɔ ame bliboa.

  1. Tia nɔnɔme aɖe. Agbalẽdzraɖoƒe si me agbalẽtakpɔnuwo le, fotoagbalẽ si woŋlɔ, alo fotowo ƒe ɖeɖefia le tablet dzi.
  2. Ðo akpa ʋɛ aɖewo ɖi. Ɖevime, suku, dɔ, ƒome, teƒe siwo wònɔ, xɔse, modzakaɖeɖe, nuɖuɖu kple ha siwo wòlɔ̃na.
  3. Tsɔ foto ɖeka alo eve kpe ɖe axa ɖesiaɖe ŋu kple nyatakaka kpui aɖe si woŋlɔ kple ŋɔŋlɔdzesi gãwo: “Mary, ƒe 22, dze dɔ gɔme le gadzraɖoƒea.”
  4. Tsɔ nu siwo wòlɔ̃na kple eƒe gbesiagbenɔnɔ ɖoɖowo kpe ɖe eŋu. “Enoa coffee kple notsi. Elɔ̃a Kɔsiɖagbeha. Melɔ̃a television si ƒe gbe sesẽ o.” Esia kpena ɖe ame sia ame si le be lém nɛ ŋu.
  5. Na ame si nèle be lém na nakpɔ gome alesi wòdi, atia fotowo, agblɔ ŋutinyawo alo akpɔe ko esime wòle vavam.
  6. Yi edzi nàtsɔ nuwo akpe ɖe eŋu. Mehiã be woawu enu hafi wòanyo o.

Ŋkuɖoɖodzedze ƒe susu bubuwo

  • Ƒo ha siwo tso woƒe ɖekakpuime eye miaƒo nu tso teƒe si wòkplɔa wo yii ŋu. Kpɔ hadzidzenuwo.
  • Kpɔ aƒeme video alo television ƒe ɖeɖefiawo tso ƒe ewo siwo wòlɔ̃na wu me.
  • Ða ɖevime nuɖuɖu aɖe eye nàna ʋeʋẽa nakplɔ dzeɖoɖoa.
  • Kpɔ wo de ƒe anyigbatata eye nàto mɔ siwo wonya nyuie dzi.
  • Lé agbalẽ xoxowo alo magazinewo asi eye miaƒo nu tso asiwo, awuwo kple ʋuwo ŋu.
  • Ŋlɔ woƒe ŋutinyawo ɖe telefon dzi, ne wolɔ̃, na ƒomea.
  • Ma nuwo le kaƒoƒo me. Lé foto ɖeka ɖe dzi le videokaƒoƒo me; kpɔ telefon kple videokaƒoƒowo.
  • Tsɔ foto alo nu aɖe yi ne èɖi tsa. Esia nana teƒe bɔbɔe aɖe nɔa tsaɖiɖia ŋu; kpɔ tsaɖiɖi.

Nukae mawɔ ne ŋkuɖoɖo aɖe le veve?

Ŋkuɖoɖo aɖewo ate ŋu ahe nuxaxa, nublanuikpɔkpɔ alo vɔvɔ̃ vɛ. Ne ame si nèle be lém na ƒe dzi gbã la, tɔ, fa akɔ nɛ, eye nàtrɔ nya la alo nu si miewɔna la blewuu ayi nu bubu dzi. Mègahe nya tso nu si dzɔ ŋu o. Family Caregiver Alliance ɖo aɖaŋu be woagadze agbagba aɖee fia be amea da ƒu o, ke boŋ woaɖo nya ŋu ɖe seselelãme siwo wòle ɖefiam la ŋu, elabena wonye nyateƒe. Ne eƒo nu tso ame aɖe si ku ŋu abe ɖe wòle agbe ene la, ɖo nya ŋu ɖe eƒe seselelãmea ŋu: “Èle eyome fum. Gblɔ nu tso eŋu nam.”

Nu kae numekukuawo gblɔna?

Cochrane ƒe numekuku tso ŋkuɖoɖodzedze ŋu, si lé ŋku ɖe dodokpɔ 22 kple ame 1,972 ŋu, kpɔ be emetsonuawo menɔ ɖeka o, wole sue, eye woto vovo le teƒe kple nɔnɔme nu. Mekpɔ kpeɖodzi aɖeke be egblẽa nu le ame siwo le agbe nɔm kple dementia ŋu o. Míele ŋkuɖoɖodzedze dom ɖa elabena ate ŋu ana ɣeyiɣi fafɛ kple gɔmesese aɖe nanɔ mia si ɖekae, menye abe atike ene o. Ne èdi be yeanya nu geɖe tso dzeɖoɖo bɔbɔe ŋu la, kpɔ dzeɖoɖoŋuti aɖaŋuɖoɖowo.

Nyabiase siwo bɔ

Nu kae nye ŋkuɖoɖodzedze na ame siwo le agbe nɔm kple dementia?

Ŋkuɖoɖodzedze fia be woama ŋkuɖoɖowo kple nuteƒekpɔkpɔ siwo va yi, zi geɖe kple fotowo, nuwo, ha alo video ƒe kpekpeɖeŋu. Ate ŋu adzɔ ame ɖeka kple ame ɖeka dome alo le ƒuƒoƒo me. Taɖodzinue nye dzeɖoɖo vivi kple gɔmesese aɖe, menye be woado nusianu si ame ate ŋu aɖo ŋku dzi la kpɔ o.

Nu ka tae mele be mabia ‘Èɖo ŋku edzia?’ o?

Nyabiase siwo doa ŋkuɖoɖo kpɔ ate ŋu ana ame nase le eɖokui me be yeƒe mo tsi dã alo yeatsi dzimaɖi ne ŋuɖoɖoa meva o. National Institute on Aging gblɔ be woagabia ame aɖe nenye be eɖo ŋku nane alo ame aɖe dzi o. Gblɔ nu tso nusi nèkpɔ ŋu ɖe eteƒe, eye nàna amea natsɔ nu sia nu si dze eŋu akpe ɖe eŋu.

Nu kawoe made ŋkuɖoɖoɖaka me?

Tia nu siwo le dedie, sesẽ, eye woate ŋu anɔ anyi didi siwo do ƒome kple ame si nèle be lém na ƒe agbe: dɔwɔnuwo, modzakaɖenuwo, dzokoto si wòlɔ̃na, agbalẽviwo, nuɖaɖaŋlɔgbalẽviwo, kamedefefenuwo ƒe ŋkuɖodzinuwo alo fotowo ƒe kɔpiwo. Ƒo asa na nu ɖaɖɛwo, nu sue siwo woate ŋu ami, kple nu gbãtɔ siwo womate ŋu aɖɔli o.

Nukae mawɔ ne wogblɔ nyawo tututu o?

Ɖe asi le eŋu. Ne dada wò gblɔ be nɔvianyɔnue le fotoa me evɔ nɔvianyɔnu bubu dzie la, megblẽ naneke o. Ne èɖɔe ɖo la, àtrɔ ɣeyiɣi fafɛ la wòazu dodokpɔ. Kplɔ ŋutinya si gblɔm wòle ɖo eye miase vivi le eŋu ɖekae.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
  3. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
  4. Activities for dementia · NHS

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.