ކުރު ޖަވާބެވެ
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހަކު ގެއަށް ދާން އަނގަމުން ދަނީނަމަ، ”ގެ“ އަކީ ގިނަވެގެން ރައްކާތެރިކަމުގެ އިހުސާސެއް ނުވަތަ މާޒީގެ ތަނެއް ކަމަށް ވެދާނެ، އިމާރާތެއް ނޫން. އެމީހަކު މިހާރު ގޭގައި ތިބި ކަން އަރުވައި ނުބުނާށެވެ. އެމީހެއްގެ އިހުސާސް ޤަބޫލުކޮށް، ރައްކާތެރިކަން އަންގާ، ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލުކޮށް، ދެން ފޮޓޯ، ލަވަ، ކާންތަކެއް، ހިނގާލުމެއް ނުވަތަ ސާދާ މަސައްކަތަކަށް މަޑުމައިތިރިން ގެންދާށެވެ. ބަނޑުހައިކަން، ފެންބުއިމުގެ ބޭނުން، ގުސްލްކޮޓަރީގެ ބޭނުން ނުވަތަ ވޭނެއް އޮންނަތޯ ބަލާށެވެ. މިކަން އެކަހެން ފެށިއްޖެނަމަ އެމީހެއްގެ ޑޮކްޓަރަށް ގުޅާށެވެ.
- ”އަހަރެން ގެއަށް ދާނަން“ އޭ ބުނުމުން ގިނަވެގެން މާނަވަނީ ”އަހަރެން ރައްކާތެރިކަމެއް ނުވަތަ ހަމަޖެހުމެއް ނުފެނޭ“، އެޑްރެހެއް އެދުމެއް ނޫން.
- އެމީހަކު މިހާރު ގޭގައި ތިބި ކަން އަރުވައި ސާބިތުކުރުމުން ގިނަވެގެން ހާލު އިތުރަށް ނުރައްކަލުވެދާނެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އިހުސާސަށް ޖަވާބު ދީށެވެ.
- ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަން އެދުމަށް ފަހު، ފޮޓޯ، ލަވަ، ކާންތަކެއް، ހިނގާލުމެއް ނުވަތަ ސާދާ މަސައްކަތެއް ހުށަހަޅާށެވެ.
- ހައްލުކުރެވޭ ކަމެއް އޮންނަތޯ ބަލާށެވެ: ބަނޑުހައިކަން، ފެންބުއިމުގެ ބޭނުން، ގުސްލްކޮޓަރީގެ ބޭނުން، ވޭނެއް، މާ ހޫނު ނުވަތަ މާ ފިނި، އަޑު، ވަރަށް ދަތިވުން.
- ކޮންމެ ހަވީރެއް ފަހުކޮޅު މިކަން ވެނަމަ، އެއީ ހަވީރު ނުރައްކަލުވުމެއް (sundowning) ކަމަށް ވެދާނެ؛ ތަރުތީބުކޮށްފައިވާ ދުވަސްކުރާ ގޮތަކާއި ރަނގަޅު އަލިކަމުން އެހީތެރިވެދާނެ.
- ނުކުމެދާން މަސައްކަތް ކުރާނަމަ ރައްކާތެރިކަމަށް ކުރިން ތައްޔާރުވާށެވެ، އަދި އެކަހެން ބަދަލެއް ފެނިއްޖެނަމަ އެމީހެއްގެ ޑޮކްޓަރަށް ގުޅާށެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (9 ބައިތައް)
- ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހަކު ގެއަށް ދާން އަނގަމުން ދަނީ ކީއްވެ؟
- ގެއަށް ދާން އެދޭނަމަ ކީކޭ ބުނަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
- ކުރުމުން ދުރުހެލިވާންޖެހޭ ކަންތައްތައް ކޮބައިތޯ؟
- އެވަގުތު އެހީތެރިވެދާނެ މަސައްކަތްތައް
- ހައްލުކުރެވޭ ސަބަބެއް އޮންނަތޯ ބަލާށެވެ
- ކުޑަ ދޮގެއް ދެއްކުމުގައި ކުށެއް ނެތްތަ؟
- ކޮންމެ ހަވީރެއް ފަހުކޮޅު ނުވަތަ ރޭގަނޑު މިކަން ވެނަމަ ކީކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
- ނުކުމެދާން މަސައްކަތް ކުރާނަމަ ރައްކާތެރިކަން ބެހެއްޓުން
- ޑޮކްޓަރަށް ގުޅަންޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟
”އަހަރެން ގެއަށް ދާނަން.“ ގިނަ އާއިލާތަކަށް މީގެން އަންނަ އެންމެ ބޮޑު ދަތިކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެ، ޚާއްޞަކޮށް ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ އިންނަނީ އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ސަލާމްކޮޓަރީގައި ކަމަށް ވީނަމަ. މިއީ އާންމު ކަމެއް، ޑިމެންޝިއާގެ ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއްގައި ވެސް ދިމާވެދާނެ، އަދި ހަމަޖެހިގެން، ކުރެވޭ ގޮތަކަށް ޖަވާބު ދިނުމަށް މަގުތަކެއް އެބައޮތެވެ. މި ޞަފްޙާގައި މި ބަސްތަކުން ގިނަވެގެން މާނަވާ ކަން، ކިޔަންވީ ބަސް، އެވަގުތު އެހީތެރިވެދާނެ މަސައްކަތްތައް، އަދި ރައްކާތެރިކަން ބެހެއްޓުން ބަޔާންކޮށްދެނީއެވެ.
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހަކު ގެއަށް ދާން އަނގަމުން ދަނީ ކީއްވެ؟
ގިނަވެގެން ”ގެ“ އަކީ ތަނަކަށް ވުރެ އިހުސާސެކެވެ. Alzheimer’s Society ބުނަނީ މީގެ މާނައަކީ ހަމަޖެހުމާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ އިހުސާސެއް، ނުވަތަ މާޒީގެ ގެއެއް ކަމަށެވެ. ޑިމެންޝިއާގެ ސަބަބުން އާދަކޮށްފައިވާ ކޮޓަރިތައް ވެސް ތަފާތު ގޮތަކަށް ފެނިދާނެ، އަދި މީހަކު އުމުރުގެ ކުރީގެ ދުވަސްވަރެއްގައި، މިސާލަކަށް ކުޑައިރު ދިރިއުޅުނު ގޭގައި ނުވަތަ ދަރިން ބޮޑުކުރި ގޭގައި ތިބި ގޮތަށް ހީވެދާނެ.
މި ބަސްތަކަކީ މިހާރު އެހެން ކަމެއް ދިމާވެފައިވާ އަލާމާތެއް ވެސް ކަމަށް ވެދާނެ: ބަނޑުހައިކަން، ފެންބުއިމުގެ ބޭނުން، ގުސްލްކޮޓަރީގެ ބޭނުން، ވޭނެއް، މާ ހޫނު ނުވަތަ މާ ފިނި، ވަރަށް ދަތިވުން، އެކަނިވުން، ބިރުވެރިވުން، ނުވަތަ އަޑުގެ ސަބަބުން ހާލު ނުރައްކަލުވުން. National Institute on Aging ބުނަނީ ވޭނެއް، އަޑު، އެކަނިވުން، ދުވަސްކުރާ ގޮތުގައި އަންނަ ބަދަލު، އަދި ބޭސްތަކަށް ވެސް ނުރައްކަލުވުމުގެ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެދާނެ ކަމަށެވެ.
ގެއަށް ދާން އެދޭނަމަ ކީކޭ ބުނަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
ބަސްތަކަށް ވުރެ އިހުސާސަށް ޖަވާބު ދީށެވެ. Family Caregiver Alliance ލަފާ ދެނީ އެމީހަކު ނުބައި ކަން ޤަބޫލުކުރަން މަސައްކަތް ނުކުރުމަށެވެ: އެމީހެއްގެ އިހުސާސް ހަގީގީ ކަމަށްވާތީ، ފުރަތަމަ ހަމަޖެހުމާއި އިތުބާރު ދީ، ދެން މަޑުމައިތިރިން ވައްޓާލާށެވެ.
އެހީތެރިވެދާނެ ބަސްތައް:
- އިހުސާސް ނަންދީށެވެ. ”ތިޔަބޭފުޅާއަށް ގެއަށް ހިތް ގޮސްފައި ވާނެ ކަމަށް އެނގެނީ.“
- ރައްކާތެރިކަން އަންގާށެވެ. ”ތިޔަ މިތަނުގައި ރައްކާތެރިވެ ތިބި، އަޅުގަނޑު ތިޔައާ އެކު މިތިބޭނަން.“ Alzheimer’s Association ލަފާ ދެނީ ”ތިޔަ މިތަނުގައި ރައްކާތެރިވެ ތިބި“ ފަދަ ސާދާ ބަސްތަކެވެ.
- ހަނދާންތަކަށް ދައުވަތު ދީށެވެ. ”ތިޔަބޭފުޅާގެ ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން އަހަންނަށް ކިޔައިދެއްވާލައްވާ. ބަދިގޭ ކޮން ގޮތެއްގައި ހުރިތޯ؟“ މިއަދާ ބެހޭ ސުވާލުތަކަށް ވުރެ، ވަރަށް ކުރިން ދިމާވި ކަންކަމާ ބެހޭ ސުވާލުތަކުން ގިނަވެގެން ފަސޭހަކަން ލިބެދާނެ.
- އެކުގައި ކުރެވޭ ކަމެއް ހުށަހަޅާށެވެ. ”ކުރިން ސައި ބޯކޮށް ނަގަންހާ،“ ނުވަތަ ”މި ފޮތިތައް ތަކެތިކުރުމަށް އަހަންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނަންތޯ؟“
ހިތްހަމަޖެހޭ އަޑަކާއި، އެމީހަކަށް އެކަން ރަނގަޅުވާނަމަ އަތްޕުޅަށް މަޑުމައިތިރިން އަތްލުމަކީ، ބަސްތަކަށް ވުރެ ގިނަ ކަންތައް ބުނެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ކުރުމުން ދުރުހެލިވާންޖެހޭ ކަންތައްތައް ކޮބައިތޯ؟
- އަރުވައި ބޭއްވުމާއި ތަފްސީލު ދިނުން. ”ތިޔަ މިހާރު ދިރިއުޅެނީ މިތަނުގައި“ ނުވަތަ ”މިއީ 40 އަހަރު ތިޔަ ދިރިއުޅުނު ގެ“ އޭ ބުނުމަކީ، ޑިމެންޝިއާގެ ސަބަބުން ޤަބޫލުކުރަން އުނދަގޫވާ ކަމެއް ޤަބޫލުކުރަން އެދުމެއް، އަދި އެކަމުން އެމީހަކަށް ނުބައި ކަމެއް ކުރަނީ ކަމަށް ހީވެދާނެ.
- އިމްތިހާނު ނަގާ ގޮތަށް ސުވާލުކުރުން. ”ހަނދާން ނެތްތަ؟“ ނުވަތަ ”އެޑްރެސް ކޮބައިތޯ؟“ އޭ ބުނުމުން އިތުރު ބުރަކަމެއް އުފެދެދާނެ.
- ރުޅިއަށް ދޮރު ހުއްޓުވުން. ނުކުމެދާން ދިޔަނަމަ، ހަމަޖެހިގެން ތިބެ އެމީހާ އެކު ހިނގާށެވެ. އެކުގައި ކުރު ހިނގާލުމަކުން ގިނަވެގެން އެ ހެޔޮ ހަމަޖެހެދާނެ.
- އަވަސް އަވަހަށް ނުކުރުން. މައުޟޫޢު ބަދަލުކުރުމުގެ ކުރިން، ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ވަގުތު ދީށެވެ.
އެވަގުތު އެހީތެރިވެދާނެ މަސައްކަތްތައް
އިހުސާސް ޤަބޫލުކުރުމަށް ފަހު، ހަމަޖެހޭ، އާދަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތަކުން އެމީހެއްގެ އިހުސާސް ދޫކޮށްނުލައި ސަމާލުކަން ވައްޓާލެވިދާނެ.
- ގެއާއި އާއިލާގެ ފޮޓޯތައް ބަލާށެވެ. ސުވާލު ކުރުމަށް ވުރެ، ޞަފްޙާތައް އަނބުރާލައި ފޮޓޯއާ ބެހޭ ކޮމެންޓް ކުރާށެވެ (”އެ ބަގީޗާ ބަލާލައްވާ“). ފޯނު ނުވަތަ ޓެބްލެޓުގައި، Photo pairs އިން ތިޔަބޭފުޅުންގެ އަމިއްލަ ފޮޓޯތައް މަޑުމައިތިރި ގުޅުވައިލުމުގެ ކުޅެއްކަށް ހަދައެވެ، އަދި ފޮޓޯތައް ތިބެނީ ތިޔަ ޑިވައިސްގައެވެ.
- ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. Conversation cards އިން ގެތަކާ، ބަދިގެތަކާ، އަވަށްޓެރިންނާއި ބޮންދުތަކާ ބެހޭ ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލުތައް ލިބެން ހުންނާނެ، އެއީ ރަނގަޅު ނުވަތަ ނުބައި ޖަވާބެއް ނެތް ސުވާލުތަކެކެވެ.
- އެމީހަކަށް ކަމުދާ ލަވައެއް ޖައްސާށެވެ. National Institute on Aging ބުނަނީ ހަމަޖެހޭ ލަވައަކީ ނުރައްކަލުވުން ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދާނެ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ. ލަވައާ ގުޅޭ މަސައްކަތްތައް ވެސް ބައްލަވާށެވެ.
- ކާންތަކެއް ނުވަތަ ބުއިމެއް ދީށެވެ. ބަނޑުހައިކަމާއި ފެންބުއިމުގެ ބޭނުމަކީ ހަމަޖެހުން ނުލިބުމެއް ގޮތަށް ފެނިދާނެ. ސައިއެއް ނުވަތަ ކަމުދާ ކާތަކެތިއަކީ ވެސް ގޭގައި ތިބުމުގެ ކުޑަ އާދަކަމެކެވެ.
- ހިނގާލައިގެން ނުވަތަ ބޭރުގައި އިށީނދެލާށެވެ. ހަރަކާތާއި ދުވާލުގެ އަލި، ޚާއްޞަކޮށް ދުވަހުގެ ކުރީގެ ވަގުތުތަކުގައި، އެހީތެރިވެދާނެ.
- އާދަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތެއް ދީށެވެ. އަނދުންތައް ތަކެތިކުރުން، ކާބޯތަކެތި ތަރުތީބުކުރުން ނުވަތަ ގަސްތަކަށް ފެންދިނުމުން ގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ އިހުސާސް އަލުން އައިދާނެ.
- ހުރިހާ ކަމެއް މަޑުކުރާށެވެ. ޓީވީ ނިއްވާލާ، އަޑާއި ބޮޑު އަލި ކުޑަކުރާ، އަދި އެކުގައި ހަމަޖެހޭ ނޭވާލުން ކުރިއަށް ގެންދާށެވެ.
އެއް ގޮތެއް ރަނގަޅަށް ނުދިޔަނަމަ، ފަހުން އެހެން ގޮތެއް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އެކުގައި ހަމަޖެހިގެން އިށީނދެލުމަކީ ވެސް ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.
ހައްލުކުރެވޭ ސަބަބެއް އޮންނަތޯ ބަލާށެވެ
| ބަލަންވީ ކަން | މަސައްކަތް ކުރެވޭ ގޮތް |
|---|---|
| ބަނޑުހައިކަން ނުވަތަ ފެންބުއިމުގެ ބޭނުން | ބުއިމެއް އަދި ކުޑަ ކާންތަކެއް ދީށެވެ |
| ގުސްލްކޮޓަރީގެ ބޭނުން | ހަމަޖެހިގެން، ދަތިކަމެއް ނުދީ ގުސްލްކޮޓަރިއަށް ދިއުމަށް އެދުމަށް ފަހު ދީށެވެ |
| ވޭނެއް ނުވަތަ ނުރައްކަލުން | މޫނު ގޮށްލުން، ހަށިގަނޑެއް ދަބަށް އަރާ ފެނުން ނުވަތަ ބަނޑު ހުއްޓުން ފަދަ އަލާމާތްތައް ބަލައި، ޑޮކްޓަރަށް ދަންނާށެވެ |
| މާ ހޫނު ނުވަތަ މާ ފިނި | އަނދުންތަކެއް ބަދަލުކޮށް ނުވަތަ ކޮޓަރީގެ ހޫނުމިން އެޖެސްޓް ކުރާށެވެ |
| އަޑު ނުވަތަ މީހުން ގިނަވުން | ހަމަޖެހޭ ކޮޓަރިއަކަށް ބަދަލުކޮށް، ޓީވީ ނިއްވާލާށެވެ |
| ވަރަށް ދަތިވުން ނުވަތަ ގިނަ ކަންތައްތަކުން ހާލު ބުރެވުން | އަރާމުކޮށް، ކޮޓަރީގެ އަލި ދަށްކޮށް، މަޑު އަޑުން ލަވަ ޖައްސާށެވެ |
| ހަވީރު ފަހުކޮޅު | ތިރީގައިވާ ހަވީރު ނުރައްކަލުވުމާ ބެހޭ ބައި ބައްލަވާށެވެ |
Alzheimer’s Society ލަފާ ދެނީ މި ސުވާލު ކުރަނީ ކޮން އިރަކުން ކަމަށް ކުރު ނޯޓެއް ލިޔެ ބެހެއްޓުމަށެވެ، މިސާލަކަށް ކެއުމުގެ ކުރިން، މެހެމާނުން ދިޔުމަށް ފަހު، ނުވަތަ ހަވީރު އަނދިރިވުމުގެ ވަގުތު. މި ގޮތުގެ ޕެޓަރންތަކުން ކުރިން ތައްޔާރުވަން ފަސޭހަވެދާނެ.
ކުޑަ ދޮގެއް ދެއްކުމުގައި ކުށެއް ނެތްތަ؟
މިއީ ހަގީގަތުގައި ބަހުސް އޮންނަ ކަމެއް، އަދި އިހުތިރާމްތެރި އާއިލާތަކުން ތަފާތު ނިންމުންތަކަށް އައެވެ. Alzheimer’s Society ބުނަނީ މިކަމަށް އެންމެ ރަނގަޅު އެއް ޖަވާބެއް ނެތް ކަމަށެވެ: ދޮގު ބަހެއް ބޭނުން ކުރުމުން ބައެއް މީހުން އިތުރަށް ޝައްކު ކުރެދާނެ، އެހެންކަމުން އެމީހެއްގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ރަނގަޅުވާ ގޮތް ނިންމައި، އެއްގޮތަކަށް ހުރަންވާނެ. Penn Memory Center ގައި ކޯ-ޑިރެކްޓަރުގެ ނިންމުމަކީ، ތެދުކަން ބުނުމަކީ އާންމު ގޮތް، އަދި މީހަކަށް ވަކި ތެދެއް ޤަބޫލުކުރަން ނުކުޅޭ ހާލަތްތަކުގައި އެކަނި މަޑުމައިތިރި ދޮގެއް ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވެވޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ހަގީގަތާ މެދު އެއްވެސް ހާލެއްގައި ފުރައްސާރައެއް ނުކުރަންވާނެ.
ގިނަ ބެލެހެއްޓެނިވެރިންނަށް މެދުމަގެއް ރަނގަޅުވެދާނެ: ފުރަތަމަ ތެދުވެރި ހަމަޖެހުމާއި ވައްޓާލުން (”މިރޭ އަޅުގަނޑުމެން މިތަނުގައި ހުންނާނަން، އަޅުގަނޑު ތިޔައާ އެކު މިތިބޭނަން“)، އެއީ ގެއަކީ ކޮން ތަނެއް ކަމާ މެދު އަރުވައި ނުބޭވި.
ކޮންމެ ހަވީރެއް ފަހުކޮޅު ނުވަތަ ރޭގަނޑު މިކަން ވެނަމަ ކީކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
ހަވީރު ފަހުކޮޅު ފެށިގެން ނުވަތަ އިތުރަށް ބޮޑުވާ ހަމަޖެހުން ނުލިބުމަށް ގިނަވެގެން ”ހަވީރު ނުރައްކަލުވުން“ (sundowning) އޭ ކިޔައެވެ. National Institute on Aging ލަފާ ދެނީ ތަރުތީބުކޮށްފައިވާ ދުވަސްކުރާ ގޮތެއް، ކޮންމެ ދުވަހަކު އަލިކަމާއި ހަރަކާތްތެރިކަން، ހަވީރު ފަހުކޮޅު އަރާމުކުރުން ކުޑަކުރުން، އަދި ދުވަހުގެ ފަހުކޮޅު ކެފީން ނުވަތަ އަލްކޮހޮލް ނުބުއިމަށެވެ. އަނދިރިކަން ފެށުމުގެ ކުރިން ބޮޑި އަންދައިދިނުމުން ވެސް އެހީތެރިވެދާނެ. ހަވީރު ފަހުކޮޅަށް ހަމަޖެހޭ މަސައްކަތްތައް އާ ބެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ ލިޔުމުގައި އިތުރު މައުލޫމާތު ހުރެއެވެ.
ނުކުމެދާން މަސައްކަތް ކުރާނަމަ ރައްކާތެރިކަން ބެހެއްޓުން
ގެއަށް ދާން އެދުމުން ވަންދެވޭ ގޮތަކަށް (wandering) ދިޔުމަށް ދިމާވެދާނެ. Alzheimer’s Association ގެ އަންދާޒާއަކީ ޑިމެންޝިއާ ހުރި 10 މީހުންގެ ތެރޭގައި 6 މީހަކު އެންމެ ކުޑަމިނުން އެއްފަހަރަކު ވަންދެވޭ ގޮތަކަށް ދާނެ ކަމަށެވެ.
ކުރިން ތައްޔާރުވާށެވެ:
- ނަމާއި ތިޔަ ފޯނު ނަންބަރު ލިޔެފައިވާ އައިޑީ ނުވަތަ މެޑިކަލް ބޭންޑެއް، އަދި އަނދުންތަކުގައި ލޭބަލްތައް. National Institute on Aging ބުނަނީ MedicAlert އަދި Alzheimer’s Association Safe and Found ޕްރޮގްރާމް ފަދަ ޚިދުމަތްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން، މިތަކަށް އަގެއް ދައްކަން ޖެހިދާނެ ކަމަށެވެ.
- ދޮރު ހުޅުވުމުން އަޑުކުރާ ޗައިމެއް ނުވަތަ އެލާމެއް، އަދި ދޮރުގެ ތަޅުތައް މަތީގައި ނުވަތަ ތިރީގައި ޖައްސާށެވެ. އެމީހަކު އެކަނި ހުރި ގޭގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ހާލެއްގައި ތަޅުޖަހާފައި ނުބަހައްޓާށެވެ.
- އެންމެ ފަހުގެ ސާފު ފޮޓޯއެއް، އަދި އެމީހަކު ދާން އިހުވެދާނެ ތަންތަނުގެ ލިސްޓެއް، މިސާލަކަށް ކުރިން ދިރިއުޅުނު ގެ ނުވަތަ މަސައްކަތް ކުރި ތަން.
- އިތުބާރު ކުރެވޭ އަވަށްޓެރިންނަށް މިކަން ދަންނައި، ތިޔަ ނަންބަރު ދީށެވެ.
ގެލިއްޖެނަމަ: ވަގުތުން ހޯދަން ފަށާށެވެ؛ Alzheimer’s Association ބުނަނީ ގިނަ މީހުން ފެންނަނީ 1.5 މޭލްގެ ތެރޭގައި ކަމަށެވެ. 15 މިނެޓު ތެރޭގައި ނުފެނިއްޖެނަމަ 119 އަށް ގުޅައި، އެމީހަކަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރި ކަން ބުނާށެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ނުރައްކާކަން އޮންނަނަމަ ވަގުތުން 119 އަށް ގުޅާށެވެ.
ޑޮކްޓަރަށް ގުޅަންޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟
މި ގޮތުގެ ސުވާލު ކުރުމެއް ނުވަތަ ހަލުވިކަން އެކަހެން ފެށިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ގަޑިއިރު ކުޑަ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި (ގަޑިތަކެއް ނުވަތަ ދުވަސްތަކެއް ތެރޭގައި) ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، ވަގުތުން ޑޮކްޓަރަށް ގުޅާށެވެ. National Institute on Aging ބުނަނީ އެކަހެން ނުވަތަ ވަރަށް އަވަހަށް ބަދަލުވާ އުޅުން، ޚާއްޞަކޮށް އިންފެކްޝަނެއް ނުވަތަ ބޭސް ބަދަލުކުރުމަށް ފަހު ފެނިއްޖެނަމަ، ވަގުތުން ބަލަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. އެކަހެން ހަލުވިކަމަކީ ޑިލީރިއަމް ކަމަށް ވެދާނެ؛ NHS ބުނަނީ މިއީ ވަގުތުން އެހީ ބޭނުންވާ ޙާލަތެއް ކަމަށާއި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ތެރޭގައި ކުދިންގެ މަގުގެ އިންފެކްޝަންތަކަކީ އާންމު ސަބަބެއް ކަމަށެވެ.
ދެން އަންނަ އެޕޮއިންޓްމަންޓެއްގައި މިކަން މެދުނުކެނޑި ދިމާވާ ގޮތެއް އޮތް ކަން ދަންނައިދިނުމުން ވެސް ފައިދާ ހުރެދާނެ، އެހެނީ ވޭނެއް، ހިތްޕުޅު ފާޅުވުން، ނިދުމުގެ މައްސަލަތައް ނުވަތަ ބޭސްގެ އަސަރުތަކަށް ވެސް މިކަމާ ގުޅުން ހުރެދާނެ ކަމަށެވެ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ޑިމެންޝިއާ ހުރި މަންމަ އަމިއްލަ ގޭގައި ހުރެދާނެ ކަމަށް ވިޔަސް ގެއަށް ދާން އަނގަމުން ދަނީ ކީއްވެ؟
ޑިމެންޝިއާގެ ސަބަބުން އާދަކޮށްފައިވާ ކޮޓަރިތައް ވެސް ތަފާތު ގޮތަކަށް ފެނިދާނެ، އަދި ބައެއް ފަހަރަށް މީހުން އުމުރުގެ ކުރީގެ ދުވަސްވަރެއްގައި ތިބި ގޮތަށް ހީވެދާނެ. ”ގެ“ އަކީ ކުޑައިރު ދިރިއުޅުނު ގެއެއް ނުވަތަ ހަމައެކަނި ރައްކާތެރިކަމާއި ހަމަޖެހުމުގެ އިހުސާސެއް ކަމަށް ވެދާނެ. އެމީހަކު މިހާރު ތިބި ތަން ދައްކާލުމަށް ވުރެ، އެ އިހުސާސަށް ޖަވާބުދިނުމުން ގިނަވެގެން ރަނގަޅު ނަތީޖާ ލިބެދާނެ.
ގެއަށް ދާން އެދޭނަމަ ކީކޭ ބުނަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
”ތިޔަ މިތަނުގައި ރައްކާތެރިވެ ތިބި، އަޅުގަނޑު ތިޔައާ އެކު މިތިބޭނަން“ އޭ ބުނެ، ދެން ”ތިޔަބޭފުޅާގެ ގެއާ ބެހޭ ގޮތުން އަހަންނަށް ކިޔައިދެއްވާލައްވާ“ އޭ ބުނާށެވެ. އަޑުއަހައި، ފޮޓޯއެއް ނުވަތަ ލަވަކެއް ހިއްސާކޮށް، ބުއިމެއް ނުވަތަ ކުރު ހިނގާލުމެއް ހުށަހަޅާށެވެ. ”ތިޔަ މިހާރު ތިބީ ގޭގައި“ އޭ ރަނގަޅުކުރާ ބަހަކަށް ބުނުމުން، އެމީހަކަށް ނުބައި ކަމެއް ކުރަނީ ކަމަށް ހީވެދާނެ.
ފަހުން ގެއަށް ދާނަން ކަމަށް ބުނުމުގައި ކުށެއް ނެތްތަ؟
މިކަމާ ބެހޭ ގޮތުން އާއިލާތަކާއި ޑިމެންޝިއާ ޖަމިއްޔާތަކުގެ ނިންމުން ތަފާތުވެދާނެ. ގިނަ މީހުން ފުރަތަމަ ތެދުވެރި ހަމަޖެހުމާއި ވައްޓާލުމުން ފަށައި، ތެދުކަން ބުނުމުން އެމީހަކަށް ބޮޑު ހާލެއް ނުރައްކަލަށް އަންނަ ހާލަތްތަކުގައި މަޑުމައިތިރި ދޮގު ބަހެއް ބޭނުން ކުރެއެވެ. ތިޔަ ނަގާ ނިންމުމެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އިހުތިރާމާ އެކު ބުނަންވާނެ، އެއްގޮތަކަށް ހުރަންވާނެ، އަދި އެމީހެއްގެ ހަގީގަތާ މެދު ފުރައްސާރައެއް ނުކުރަންވާނެ.
ގެއިން ނުކުމެދާން މަސައްކަތް ކުރާނަމަ ކީކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު؟
ހަމަޖެހިގެން ތިބެ، ދޮރު ބަންދުކޮށް ހުއްޓުވައި ނުބަހައްޓައި އެމީހާ އެކު ހިނގާށެވެ؛ ކުރު ހިނގާލުމަކުން ގިނަވެގެން އެ ހެޔޮ ހަމަޖެހެދާނެ. ކުރިން ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ، މިސާލަކަށް ނަމާއި ފޯނު ނަންބަރު ލިޔެފައިވާ ބޭންޑެއް، ދޮރު ހުޅުވުމުން އަޑުކުރާ ޗައިމެއް، އަދި އެންމެ ފަހުގެ ފޮޓޯއެއް. ގެލިއްޖެނަމަ ވަގުތުން ހޯދަން ފަށާށެވެ، އަދި 15 މިނެޓު ތެރޭގައި ނުފެނިއްޖެނަމަ 119 އަށް ގުޅައި، އެމީހަކަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރި ކަން ބުނާށެވެ.
ޑޮކްޓަރަށް ގުޅަންޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟
މި ގޮތުގެ ސުވާލު ކުރުމެއް ނުވަތަ ހަލުވިކަން އެކަހެން ފެށިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ގަޑިއިރު ކުޑަ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، ވަގުތުން ޑޮކްޓަރަށް ގުޅާށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ހުންގެ ބަލިކަމެއް، އާ ބޭސެއް ފަށާފައިވުން ނުވަތަ ކުދިންގެ މަގުގެ އިންފެކްޝަންގެ އަލާމާތްތަކާ އެކު މިކަން ދިމާވެއްޖެނަމަ ސަމާލުވާށެވެ. އެކަހެން ހަލުވިކަމަކީ ޑިލީރިއަމް ކަމަށް ވެދާނެ، އެއީ ވަގުތުން ފަރުވާ ބޭނުންވާ ޙާލަތެކެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ނުރައްކާކަން އޮންނަނަމަ 119 އަށް ގުޅާށެވެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
- Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Wandering · Alzheimer's Association
- Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Sudden confusion (delirium) · NHS
- When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center