hanaawi

Dementia-luk yan num arik gaco korisa waqdi

uqusbus 5 minit kawsadahab uddurih dokonut · nanu mannal fiirisnaah

ux gacsa

Dementia-luk yan num arik gaco korisa waqdi, "ari" iyyaanam maggo waqdi nagaynan kee wadirih araca kinnim iyyaanamak sa dabqa hinna. Arik yanim kaah qaddoosuh madaadirina. Yab kaak oggola, nagaynan edde yanim kaah qaddoysa, arik kaak essera, tohik lakal xannal boola, muuziqah, qunxu maxco, giclo hinnay salfan taamât fanah tabsa. Qulul, xabco, suwwayti faxiyya hinnay biyaakak essera. Gabbi-gabbiik ugtek, xakimtô fanah seeca.

  • "Arik gaco faxa" iyyaanam maggo waqdi "nagaynan maaxago hinnay mano massah mayana" kinnim iyyaanamak sa adreesi essero hinna.
  • Arik yanim kaah qaddoysiyya hinnay madaadaru gibdinaano korsa. Tohik sah aabbinah yab kaah oggola.
  • Arik yaabo kaak essera, tohik lakal boola, muuziqah, qunxu maxco, giclo hinnay salfan taamâ fanah kallaaysisa.
  • Biyaakitan sabab wagita: qulul, xabco, suwwayti, biyaaka, dacaytu hinnay yabxi, carooriyya, xiinaano.
  • Kullim carra carrah takkek, sundowning takkem duuda; dumaa kee galtó meqe diifu qokola.
  • Awqu geytimuh diggi hayta nagaynan heela diggoysa, kaadu caddok taturte giddih xakimik garca.
Ta galil (9 footimaami)
  1. Macah dementia-luk yan num arik gaco korisaa?
  2. Arik gaco faxa yiyan waqdi maacah iyyuu?
  3. Macak waytaamuu?
  4. Ta waqdi qokola taamoomi
  5. Sabab biyaakittam wagita
  6. Xannal numma kaltaam maqaanee?
  7. Carra carrah kullim takkek macah abuu?
  8. Awqu faxeenik nagaynan diggoysiyya
  9. Aydoolat xakimtô fanah seecuu?

“Arik gaco faxa.” Maggo buxaaxih ta yaaba aabbiyya kaxxa gibdi yab kinnuk geytima, xannal ku dacarsituh tan num isi dabqih baroocal daaciseh yan waqdi. Ta haala kaxxa mayso le, dementia-h kulli gaddal takkem duuda, kaadu ta yabát sabab-le, meqe gital gacsa heela tan. Ta gilqo ta yaabak macah kinnim, iyyan qokol, tohik ugutak meqe taamoomi, kaadu nagaynan heela diggoysiyya qaddoysa.

Macah dementia-luk yan num arik gaco korisaa?

Maggo waqdi, “ari” iyyaanam dabqak sa nagaynan kee wadirik tan aagaru. Alzheimer’s Society qaddoossah tan ginah, toh dumi manô dabqak nagaynan hinnay meqem faxiyya kinni. Dementia dumi taaxige dabqoobik taamoomi hebeltoh ginah caraysisuh takke, kaadu num isi baxaabu kassiiseh yan waqdi hinnay baxiitik dumi aracal yaninkah kassiisam duuda.

Ta yab kaxxa cusub sababik ugteemik xawissiyya takkem duuda: qulul, xabco, suwwayti faxiyya, biyaaka, dacaytu hinnay yabxi, carooriyya, xiinaano, hinnay gibdi culumluk sugaanam. National Institute on Aging biyaaka, culum, inkiinot sugaanam, maanoona kee daawayti giddik ugutta heela agitaasiyoh sabab kee caalat kinnim qaddoosa.

Arik gaco faxa yiyan waqdi maacah iyyuu?

Yaabak sa aabbinat yab gacsa. Family Caregiver Alliance num bayuk yanim qaddoosiyyak xayyow iyya: ken aagaru numma, tohik ugutak dumaak meqe ruffo kee nagaynan kaah cula, tohik lakal xannal kallaaysa.

Meqeh qokola qangaraara:

  • Aabbinah migaq ece. “Arik tan mano koo xagteh tanik mabla le.”
  • Nagaynan edde yaaba. “Tah nagay nan araca, anu koo lih suga.” Alzheimer’s Association kaxxa salfan yaaba qaddoosa “Koo arike nagaynan leet tan.”
  • Kassit kallaaysa. “Ku arik yoh maqaissaay. Ku kusina mannak sugtee?” Dumi manok esseraanam duma aysuk geytimta toh kaah yoo esseriyyak sa.
  • Inkih hebelto taama abina. “Dumaak shaahi qunxu kubbaaya dafeynaay,” hinnay “Ta foocâ carqoobik yoo qokoltaa?”

Meqe af kee gaba gabaat haytam, usun gaba xagut faxeenik, yaabak kaxxa meqe caalat tacee.

Macak waytaamuu?

  • Madaadaru hinnay qaddoosiyya. “Akkuk arik tan” hinnay “Tah 40 sanatak ku dabqa kinnim” dementia qambalissam gibdinaano tacee, kaadu bayuk yanimih qambalisaamat gacta.
  • Esseró gibdi haytam. “Makassiitannaa?” hinnay “Adreesi aydol tan?” gibdinaano korsa.
  • Kurrut afaafa alifiyya. Usun yewqeenik, guranayto koboxsaay ken lih gexa. Inkit qunxu giclo gexaanam kaxxa faxo karsa.
  • Sissikaytu way. Arik yaabaanankah gaba kaah cula, tohik lakal yaaba korsa.

Ta waqdi qokola taamoomi

Yab kaak oggolteek lakal, sabab-le taama aagaru baysiyya kalik aysuk gacsa.

  1. Arik kee buxah boola wagita. Xafot alifiyyat maqaise (“Woo buxah daqaara wagita”) esseró kalik. Taleefoonit hinnay tablet-il, Photo pairs ku buxah boola qunxu giddi-masso taamâ fanah korsa, kaadu boola ku aalaatit raqta.
  2. Arik yaaba. Conversation cards dabqa, kusina, quliiyi kee ayroorat esseró tacee, hebeltoh bayisso le xawishshok kalah.
  3. Kaxxa kobox le muuziqa kallaaysa. National Institute on Aging muuziqa agitaasiyo karsam qaddoosa. Wagita music activities.
  4. Qunxu maxco hinnay qeebi ece. Qulul kee xabco giddih takkem duuda. Shaahi qunxu kubbaaya hinnay kobox le maxco dabqah mano kassisa.
  5. Giclo gexa hinnay derak dafe. Gurusiyya kee ayrok diifu qokola, aysaak carra carrak duma.
  6. Taaxigen salfan taama ece. Saaqo bicisiyya, carqoobi massoysiyya hinnay qasbi lee kariyya arik taama kassisa.
  7. Kullim sissikaytuk karsa. TV alifa, culum kee diifuk xayyow, kaadu inkih calm breathing abina.

Inki heela kaltek, wadirlik gaca. Inkit salaamat dafeynaan meqe baxsalem kinni.

Sabab biyaakittam wagita

Wagita Abaanam
Qulul hinnay xabco Qeebi kee qunxu maxco kaah ece
Suwwayti faxiyya Suwwayti gita kallaaysa, kaxxa culum maleh
Biyaaka hinnay gibdinaano Raba, gaba hebelto aracal hayta hinnay qoxxaani wagita, xakimik garca
Carooriyya hinnay yabxi Carqoobi massoysa hinnay daqayti diifu korsa
Culum hinnay marô kobox Culum maleh yan dabqâ fanah gexa, TV alifa
Xiinaano hinnay daqarsiyya Rammata, diifu xayyowsa, qunxu muuziqa faka
Carra carrah takkem Sundowning gilqo guba wagita

Alzheimer’s Society kassaara tacee ta essero ayroorat aydoole takkem wagitinaankah, maaqok duma, daahoorik lakal, hinnay carra carra. Heela aagaru meqem bicisa.

Xannal numma kaltaam maqaanee?

Tah kaxxa yab kinnuk geytimta, kaadu meqe buxaaxi baxsa le gital gacta. Alzheimer’s Society inki gital maqaaneh tan iyyaanam mayan iyya: numma hinna yab marat kaxxa culum cula, tohik taagah kay maqaane fanah wagitaay konnow le gital suga. Penn Memory Center xakimtî mabla numma duma kinnim, kaadu xannal meqe yab numma qambalisa gaba kalik callat akkuk geytimtam iyya, kaadu ken manaqqoofina.

Maggo dacaris mari baris gita geyte: nummâ ruffo kee kallaaysot qimbisa (“Bar tahal sugna, kaadu anu koo lih an”), arik daqarah madaadaru kalah.

Carra carrah kullim takkek macah abuu?

Carra carrah duma ugtam hinnay kaxxa gibdinaano gactam sundowning iyyaanamak taaxige. National Institute on Aging aysuk meqe saaqaat heela, ayroh diifu kee taama, carra xiinaano xayyowsiya, kaadu kafeeyin kee alkoohil carrak wayya qaddoosa. Carrak duma diifu fakiyya qokola. Nanu bicisne calm late-afternoon activities meqe qokol le.

Awqu faxeenik nagaynan diggoysiyya

Arik gaco faxa iyyaanam gicloh awqu karsam duuda. Alzheimer’s Association dementia lih yan marak taban numuk leceeyi num inki waqdi bayam duudan iyya.

Dumaak bica:

  • ID hinnay xakimtô gaba-damiit migaq kee taleefoon numbre le, kaadu carqoot migaq hayya. National Institute on Aging MedicAlert kee Alzheimer’s Association Safe and Found heela qaddoosa, toh lacag faxam duuda.
  • Afaafih bilbila hinnay kaxxa alifiyya qusba hinnay guba hayya. Inki num inkiinot ma’alifina.
  • Fooca dumi boola, kaadu gexaanam duudan aracoocik tiya bicisa, dumi dabqa hinnay taamâ dabqa innaah tanim.
  • Meqe quliiyik garca, kaadu taleefoon numbre kenah ece.

Bayeenik: amol qimbisa gurrusiyya; Alzheimer’s Association maggo mari 1.5 mayil giddol geytiman iyya. 15 daqiiqat ken geytam kalteek, 112 seeca kaadu num dementia lih yanim qaddoysa. Num qibnayto fanah radak tekkay tektek duddah 112 fanah seeca.

Aydoolat xakimtô fanah seecuu?

Essero hinnay bartaabaro gabbi-gabbiik ugtek, hinnay saaqaat kee ayroorat kaxxa baytat gactek xakimtô fanah seece. National Institute on Aging gabbi-gabbiik korisa haala, kaxxa biyaaka hinnay daawayti korsat lakal, duddah wagitaanam faxximtam iyya. Gabbi-gabbiik ugutta bartaabaro delirium takkem duuda, toh NHS kaxxa sissik cato faxxam iyya; suwwayti biyaaka idaltot kaxxa sababa kinnuk geytima.

Kaadu xakimtô duma geytimaanamal meqe kassiisa hayyaanam qokola, biyaaka, qansaru, xiinah gibdinaano hinnay daawayti heela kullim edde geytimtamih taagah.

ittalluk leh tan esseroora

Yi ina dementia-luk tan num arik tanik macah arik gaco korissaa?

Dementia taaxige dabqoobik taamoomi hebeltoh ginah caraysisuh takke, kaadu mari dumi manô waqdih giddol yaninkah aagaran. "Ari" iyyaanam dumi baxoyna dabqa hinnay nagaynan kee salaamatta faxiyya akkuk geytimta. Toh kaah xawisiyyak aabbinat cato abaanam aysuk geytimta.

Arik gaco faxa yiyan waqdi maacah iyyuu?

"Tah nagay nan araca, anu koo lih suga" axcuk egeera, tohik lakal "Ku arik yoh maqaissaay" iyya. Yab kaak oggola, boola hinnay muuziqa kaah tacee, qunxu qeebi hinnay qunxu giclo kaah kallaaysa. "Koo arik tan" iyyaanamik xayyow, toh usun bayuk yaninkah qambalisaamat gactamih taagah.

Wadirlik arik gacenna iyyaanam maqaanee?

Buxaaxi kee dementia-h taamita koxxoomi a yaabal baxsa le. Maggih maray meqe ruffo kee kallaaysot qimbisa, kaadu duma nummâ yab gaba korsa waqdi xannal baxsalem iyyaana. Wonna hinnay hebelto dooritit kaxxa racmat kee konnow le gital gaca, kaadu kay aagaru manaqqoofina.

Dabqak awqu faateenik maacah abuu?

Guranayto koboxsa, kaadu usun gexaanamal waasô kalah gita lih gexa; qunxu giclo kaxxa faxo karsah tan. Dumaak nagaynan heela diggoysa, ID gaba-damiit, afaafih bilbila, kaadu fooca dumi boola bicisa. Usun bayeenik, amol qimbisa gurrusiyya, kaadu 15 daqiiqat geytam kalteek 112 seeca, num dementia lih yanim qaddoysa.

Xakimtô fanah seecaam kaxxa faxo aydoolee?

Essero hinnay bartaabaro gabbi-gabbiik ugtek hinnay saaqaat kee ayroorat kaxxa baytat gactek xakimtô fanah seece, kaxxa xiiniso, cusub daawa hinnay suwwayti biyaakih maaxagot. Gabbi-gabbiik uguta bartaabaro delirium takkem duuda, toh xakimtô kaxxa cato faxxa. Num qibnayto fanah radak tekkay tektek duddah 112 fanah seeca.

Raceenaani

nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.

  1. 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
  2. Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
  3. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
  4. Wandering · Alzheimer's Association
  5. Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
  6. Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
  7. Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  8. Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
  9. Sudden confusion (delirium) · NHS
  10. When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center

Sahlin digirih gulguluh tanii?

kaxxa muucitte, wakti lowsiise mali, ximmo maliiy, kah yaysaqarrimeenim mali. isi birowseril itta luk digir.

Tama digir is lih bey

iPhone, iPad kee Androidil geytimta Golden Moments app: kaxxa taswiir tile, isi buxah marih taswiir luk geytimta digir, kee Wi‐Fi sinnim taamitta taswiir pack. uli akkaawonti, maysaxxagoogi, wakti akkek ximmo.