Naitchuaq kiun
Iñuk puqtusim nalunaitchuamik aŋiġñiqsrautilaaqpat aġnamun, “aġnaq” nalunaiqsiruq nakuuyumiññiqsrautinik uvvaluunniit aġnamik uvlaakun, iġlumun aġnamutun piñaitchuq. Uqaŋŋiḷḷugu aġnamiññiqsaa. Itqaumayuksraŋanik tusaayuglugu, nakuuyumiññiqsaa uqautigilugu, aġnamik apiqsrilugu, kisimiḷḷu savaaġutigilugit aasiiññat, atuutit, niqi, pisuktuaq uvvaluunniit savaaq akiḷḷiutaq. Qimilguuġuk kaaktaġniq, imiġniq, qununiq, anniqtuallu. Taŋŋiqpataq piqpagaaġnigu, tuqłuġiksrauruq.
- “Aġnamun aŋiġñiqsrauruŋa” nalunaiqsiruq “nakuuyumiññiqsraŋitchuŋa” uqautchiġun aġnamik naŋiññiġumiñaitchuq.
- Uqaŋŋiḷḷugu aġnamiññiqsaa iñuum iḷitqusiġun aasii sivunniġñiqsraŋagaa. Itqaumayuksraŋanik kiuvigilugu.
- Aġnamiñik unipqaaqlugu apiqsriuk, aasiiññallu, atuutillu, niqillu, pisuktuaġlu uvvaluunniit savaaq akiḷḷiutaq piqpagaaqsigilugu.
- Qimilguuġuk piqpagaaġñiqsraŋanik: kaaktaġniq, imiġniq, qununiq, anniqtuq, uunaqtuq uvvaluunniit nigiqtuq, nipiqpauruq, aqalatchigñiq.
- Uvlaakun taimaagniqpataq, unnuaq quviasuġniq ilaan atausiqsuq; atausiq atuagaqiaq nakuuruallu qaumaniq ikayuutausuŋagik.
- Aniqsrautilaaqpat aniqsaaqtautaiḷḷuni, savaqatigiġuk nakuuyumiññiqsaanut, taŋŋiqpataq allanik iluaqtuaq tuqłuġiksrauruq.
Uvani makpiġaami (9 avgutit)
- Sumiñ iñuk puqtusim nalunaitchuamik aŋiġñiqsraġniq aġnamun?
- Suna uqautigiñiaġiga aŋiġñiqsraġniqpata aġnamun?
- Sumik piiñiaġñaitchuŋa?
- Savaqatigiġutit ikayuutausuurut taimaŋŋa
- Qimilguuġuk piqpagaaġñiqsraŋanik
- Nakuuruq iḷumuŋiññiq uqausiq atuġlugu?
- Uvlaakun taimaagniqpataq unnuaq quliasuktuami?
- Nakuuyumiññiq aniqsrautilaaqpat
- Qakugu tuqłuġiksrauvisik tuqłuġi?
“Aġnamun aŋiġñiqsrauruŋa.” Iḷagiit amisuat tainna tusaayugaq siḷaġikpauruq, iḷisaqtuq iñuk ikayuqtaġigik aġnami iḷḷuatni aquvitmi. Taamna atuġniqsuq, puqtusim nalunaitchua atuqtuamiñ atausiġmiñ piñaqtuq, kiuvigiñiaġigaat saaqsaġumiñaitchutik ikayuutaqtuakun. Una makpiġaaq uqautigilugu suna uqausiq nalunaiqsiruq, suna uqautigiñiaġik, savaqatigiġutit ikayuutausuurut, nakuuyumiññiqsautillu.
Sumiñ iñuk puqtusim nalunaitchuamik aŋiġñiqsraġniq aġnamun?
Iḷaŋani “aġnaq” itqaumayuksraq nakuuyumiññiqsraŋanik, iġlumun aġnamik piñaitchuq. Alzheimer’s Society uqallautiuq nakuuyumiññiq, aniqsaaqtautaiññiq, uvvaluunniit aġnaq uvlaakun, iġlu piñaitchuq. Puqtusim nalunaitchua iglu nalunaiġaa allamik piñaqtuq, iñuġlu uvlaakun iñuusimigut itqaumayuksraŋa, miqłiqtuaq aġnami uvvaluunniit nutaramiñik paŋaliktaŋani.
Uqausiq una nalunaiqsisuuq allamik isumaksraŋanik uvani: kaaktaġniq, imiġniq, qununiq, anniqtuq, uunaqtuq uvvaluunniit nigiqtuq, aqalatchigñiq, kisimiññiq, iqsiññiq, uvvaluunniit nipiqpauruq sivunniġñiqsaaqtuq. National Institute on Aging uqallautiuq anniq, nipiq, kisimiññiq, atuagaqiaq allangurniq, taiguallu sivunniġñiqsaaqtautinirut.
Suna uqautigiñiaġiga aŋiġñiqsraġniqpata aġnamun?
Kiuvigilugu itqaumayuksraq, uqausiq piñaitchugu. Family Caregiver Alliance uqallautiuq iñuk iḷitchuġumiñaitchugu; itqaumayuksraŋat iḷumun, nakuuyumiññiqsaa uqautigilugu sivulliqpaŋagun, kisimiḷḷu savaaġutigilugu.
Uqausiit ikayuutausuurut:
- Itqaumayuksraq taiguaġlugu. “Aġnavik puiguġniqsraġniġutin itqaumayuksrauruŋa.”
- Nakuuyumiññiq uqautigilugu. “Uvani nakuuyumiññiqsutit, uvvalu ilvitniigniqsrauruŋa.” Alzheimer’s Association uqallautiuq uqausiq akiḷḷiutaq: “Uvani nakuuyumiññiqsutit.”
- Itqaumayuksranik apiqsriuk. “Aġnavik unipqaaŋŋa. Nigiuraqaqsiuvik qanuktuŋa?” Uvlaakun itqaumayuksranik apiqsriñiq nakuuruq uvlumiññik apiqsriñiġmit.
- Savaqatigiġnik pisigilugu. “Tiimiġlu imuġukpa,” uvvaluunniit “Taakua ikayuutigiñiaqpiŋa?”
Nakuuruq nipiq, argagniġlu taliq, taliqsraġumiñaitpat, uqausiġniġmiñ ikayuutauniaqtuq.
Sumik piiñiaġñaitchuŋa?
- Aŋiġñiq uvvaluunniit nalunaiqsiniq. “Uvani iñuuġutin” uvvaluunniit “Uvani aġnaqputin 40 ukiut” iñuum ilitqusiġun piñaqtuq, sivunniġñiqsaaqtautiniaġaa.
- Apiqsriñiq sutquġluni. “Itqaumaġuviñ?” uvvaluunniit “Sumiññiqsauvat?” sivunniġñiqsaaqtuq.
- Upkua nutqqiġlugu uqaiġluni. Aniqsrautilaaqpat, saaqsaġumiñaitchutin, iḷuvani pisuktuguk. Pisuktuaq akiḷḷiutaq itqaumayuksraŋa saŋiqsaaqtautiniaqtuq.
- Sukatchaġumiñaitchutin. Aġnamiñik unipqaaġumiñaitpat tusaaġlugu sivunmun.
Savaqatigiġutit ikayuutausuurut taimaŋŋa
Itqaumayuksraŋanik tusaaġlugu, savaaq akiḷḷiutaq nalunaiġuminaq itqaumayuksraŋa allangurutiginiaqtuq.
- Aasiiññanik qiñiġuk aġnamik iḷagiillu. Makpiġaaq iḷaŋanik qiñiġlusi uqausiḷḷusi (“Taamna nautchiak qiñiġuk”), apiqsriñiġmiñaitchusi. Telefon-mi uvvaluunniit tablet-mi, Photo pairs iḷagiit aasiiññait savaaq nakuuruq nalautchiġun, aasiiññallu savautipmiñiittuq.
- Aġnamik uqallautigilugu. Conversation cards pisiruq apiqsrinik aġnanik, nigiuranik, iḷaginik, qiġñiqsranillu, kiugiaq iḷumun iḷitchuġumiñaitchuq.
- Atuutinik piugiksranik tusaayuksigilugu. National Institute on Aging uqallautiuq atuutit saŋņiqsaaġutaurut sivunniġñiqsaaġmi. Qiñiġuk atuutit savaqatigiġutit.
- Niqimik imiġmiklu pisigilugu. Kaaktaġniq imiġniġlu aquvgiññiqsuŋagik. Tiimiġlu niqilu nakuuruq aġnamiññiqsraŋa.
- Pisuktuguk uvvaluunniit silami aquvigilugu. Aullaqtiñiq qaumaniġlu ikayuutausuuk, uvlupak.
- Savaaq nalunaiġuminaq pisigilugu. Aŋuunianik imuq, igautaġnik nalautchiq, nautchiaglu imiġlugu aġnamik paŋaliktauniññiq itqaumayuksraŋa utiqtautiniaqtuq.
- Suvlu saŋiqsaaġlugu. TV nutqqiġlugu, nipiq qaumaġlu ikitqiġlugu, savaqatigiġlugulu saŋņiqsaaq aniqłiq.
Atausiq ikayuutaŋiġumiñaitpat, allanik uuktuġuk. Aquviġluni iḷuvani nakuuruq.
Qimilguuġuk piqpagaaġñiqsraŋanik
| Qimilguuġuk | Sumik piiñiaġik |
|---|---|
| Kaaktaġniq uvvaluunniit imiġniq | Imiġmik niqimiklu akiḷḷiutamik pisigilugu |
| Qununiq | Qunuŋmun aullaqtitigilugu, saaqsaġumiñaitchutin |
| Anniqtuq uvvaluunniit nakuŋiññiq | Qiñiġuk nalunaiqsuutinik, tuqłuġilu |
| Uunaqtuq uvvaluunniit nigiqtuq | Aŋuunanik iglum uunaŋaniklu allanguġlugu |
| Nipiqpauruq uvvaluunniit iñugiaktuaq | Iglumut nipiqsaaġmut nuutuk, TV nutqqiġlugu |
| Aqalatchigñiq uvvaluunniit sivunniġñiq | Naalagaq, iglu taaqtigilugu, atuutit saŋņiqsaat tusaayuksigilugit |
| Unnuaq quliasuktuami | Ataani qiñiġuk unnuaq quviasuġniq |
Alzheimer’s Society uqallautiuq titiraġlugu qakugu apiqsrirutaat piqpagaaġniq, niġiġumiñ iḷaanni, pulaaraluaqataġmiñ uvvaluunniit unnuaq quliasuktuami. Nalunaiġumiñiḷḷugu savaqatigiġñiq nakuuruq.
Nakuuruq iḷumuŋiññiq uqausiq atuġlugu?
Una apiqqutiqsuq, iḷagiillu allatqiñiqsuut. Alzheimer’s Society uqallautiuq atausiq kiugiaq iḷitchuġumiñaitchuq: iḷumuŋiññiq uqausiq iḷaŋanik uqaiġniqsaaqtautiniaqtuq, isumaksraġlugu iñuum ikayuutaŋanik, atausiqmiññiġlutit. Penn Memory Center-mi, iḷumun uqausiq sivulliqpauruq, iḷumuŋiññiq uqausiq atuġniaġiga iñuk iḷumun uqausiq ilitqusiġumiñaitpaa, isumalu quviasukkumiñaitchugu.
Iḷaŋat ikayuqtit nakuuruaq atuġaat: nakuuyumiññiq iḷumun uqausiġlu sivulliqpaŋagun (“Uvani unnuguq, ilvitniigniqsrauruŋa”), aġnaq sumiññiqsaa aŋiġumiñaitchugu.
Uvlaakun taimaagniqpataq unnuaq quliasuktuami?
Unnuaq quliasuktuami aquvgiññiq sivunniġñiġlu unnuaq quviasuġniq taiguġniqsuq. National Institute on Aging uqallautiuq atuagaqiaq atausiq, uvluakun qaumaniq savaqatigiġutillu, siniktuaq ikitqiġlugu unnuaq, kaapilu imiġatlu aallat ikitqiġlugit unnuaq. Qaumanik ikitqiġlugu unnuaq quliasuktinnagu ikayuutausuq. Makpiġaavut unnuaq quliasuktuami saŋņiqsaaġutit ikayuutaqaqtuq.
Nakuuyumiññiq aniqsrautilaaqpat
Aġnamun aŋiġñiqsraġniq aullaqtitauniaqtuq. Alzheimer’s Association nalunaiqsiruq iñuŋniŋ 6-ni 10-ni puqtusim nalunaitchuamik aullaqtitauniaqtuq atausiġmiñ.
Savaqatigiġuk sivunmun:
- Nalunaiqsautaq uvvaluunniit taliqmi nalunaiqsautaq atiŋanik tuqłuutaġviŋnillu, atigisunillu nalunaiqsautanik. National Institute on Aging uqallautiuq MedicAlert lu Alzheimer’s Association Safe and Found program, akiḷḷiutaqaqtuŋagik.
- Upkua nipiġun uvvaluunniit nalunaiqsautaq, kiḷutillu qulaani uvvaluunniit ataani. Iñuk kisimiññiqsaa upkuamiñaitchugu.
- Aasiiññaq nutaaq qiñiqsaaq, nalunaiqsuutitlu sumun aullaqsraġniġmiñ, aġnaqpauruq uvvaluunniit savaaqpauruq.
- Iḷagiit nalunaiġuminaqtit uqautigilugit, tuqłuutaġviŋnik pisigilugit.
Naipiqpataq: qimilguuġuk qilamik; Alzheimer’s Association uqallautiuq amisuat naipitauyut 1.5 maili iḷaanni. 15 minutin iḷaanni naipikumiñaitkuvigu, 911-mun tuqłuuġuk uqallautilugulu iñuk puqtusim nalunaitchuamik. 911-mun tuqłuuġuk qilamik kiñapayaaq aniqsaaqtauniqpa.
Qakugu tuqłuġiksrauvisik tuqłuġi?
Tuqłuġiksrauruq qilamik apiqsrirutaa uvvaluunniit iḷitchuġniq taŋŋiqpataq piqpaguutilaaqpat ikaaġuutilaaqpallu. National Institute on Aging uqallautiuq taŋŋiqpataq allanik iluaqtuaq, anniqtuamiñ uvvaluunniit taiguaq allanguqtuaq, qiñiġniaġigaat qilamik. Taŋŋiqpataq iḷitchuġniq delirium atausiqsuq, NHS uqallautiuq ikayuutaqtuagaa qilamik; qunuŋmi anniqtuq iñupiat iḷaanni atuġniqsuq.
Nakuuruq uqautigilugu tuqłuġi atausiġmiñ, anniq, isumaaḷuġniq, sinikniġlu, taiguallu ikayuutaŋiññiġun piñaqtut.
Apiqqutit iñugiaktut
Sumiñ aakaġa puqtusim nalunaitchuamik aŋiġñiqsraġniq aġnamun aġnami iḷḷuatni?
Puqtusim nalunaitchua iglu nalunaiġaa allamik piñaqtuq, iñuillu uvlaakun iñuusimigut itqaumayut. “Aġnaq” aġnaqpauruq miqłiqtuaq uvvaluunniit nakuuyumiññiqsraŋa. Taamna itqaumayuksraq kiuvigiñiaġigaat qiñiġumiñaitchuat sumiññiqsaa uqautigilugu.
Suna uqautigiñiaġiga aŋiġñiqsraġniqpata aġnamun?
Uqautigilugu: “Uvani nakuuyumiññiqsutit, uvvalu ilvitniigniqsrauruŋa,” kisimiḷḷu: “Aġnavik unipqaaŋŋa.” Naalagiuk, aasiiññaġlu atuutlu uqautigilugit, imiġmik pisuktuamiklu pisigilugu. Uqaŋŋiḷḷugu “Uvani aġnaqputit” iñuk iḷitchuġumiñaitchuq.
Nakuuruq uqautigiñiaġivut aġnamun aullaqsraġniqput kiguliq?
Iḷagiit ikayuqtillu iḷitchuġviŋit allatqiñiqsuut. Iḷaŋat iḷumun nakuuyumiññiq uqautigilugu, kisimiḷḷu iḷumun uqausiq sivunniġñiqpataq, aullaqtitautilaaq uqausiq piviuttaq. Sumik piiñiaġuviñ, nakuuruq atausiqmiññiġlutit, iñuum isumaŋanik quviasukkumiñaitchutin.
Aniqsrautilaaqpat iglum sivuŋani?
Saaqsaġumiñaitchutin, iḷuvani pisuktuguk nutqqiġumiñaitchugu; pisuktuaq akiḷḷiutaq itqaumayuksraŋa saŋiqsaaqtautiniaqtuq. Savaqatigiġuk nakuuyumiññiqsaanut sivunmun: nalunaiqsautaq, upkuatigun nipiq, aasiiññaq nutaaq. Naipiqpataq, qimilguuġuk qilamik, 911-mun tuqłuuġuk 15 minutin iḷaanni naipikumiñaitkuvigu, uqallautilugulu iñuk puqtusim nalunaitchuamik.
Qakugu tuqłuġiksrauvisik tuqłuġi?
Tuqłuġiksrauruq qilamik apiqsrirutaa uvvaluunniit iḷitchuġniq taŋŋiqpataq piqpaguutilaaqpat ikaaġuutilaaqpallu, iḷisaqtuq uunaqtuq, taiguaq nutaaq uvvaluunniit qunuŋmi anniqtuq nalunaiġaa. Taŋŋiqpataq iḷitchuġniq allanik piñaqtuq, ikayuutaqtuagaa qilamik. 911-mun tuqłuuġuk kiñapayaaq aniqsaaqtauniqpa.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
- Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Wandering · Alzheimer's Association
- Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Sudden confusion (delirium) · NHS
- When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center