Jaabi surun
Ni dɛmansi bɛ mɔgɔ fɛ min bɛ so segin tuma caman na, « so » bɛ kuma kɛ hɛrɛ ni yɛrɛ hakili fɛ, o tɛ so bɔnɛ ye. Aw kana kɛ ka a ɲɛnɛ ko a bɛ so kɔnɔ. Aw ka a hakili ɲɛfɛ, k'a ɲɛfɛ ko a bɛ sigi ni hɛrɛ ye, k'a kumakan ka so ko kan, o kɔfɛ aw ka sini kɛ ni jɛkulu, ni dumuni, ni taamu, ni tulonkɛ, walima ni baara kɛlɛ dɔ ye. Aw ka a filɛ ni ji, ɲɛgɛn, bɔnɛ, walima dɔ min bɛ a ɲɛgɛn. Ni o bɛ kɔrɔ ka kɛ ni tɛmɛnen, aw ka a dɔktɔrɛ wele.
- « N bɛ so segin » bɛ kuma kɛ « n tɛ hɛrɛ sɔrɔ, n tɛ sigi yɛrɛ la », o tɛ kuma kɛ tɛ sɔrɔ wuluw kan.
- Ni aw bɛ kumakan ka a ɲɛnɛ ko a bɛ so kɔnɔ, o bɛ a hakili ɲɛgɛn. Aw ka a hakili ɲɛfɛ dɔrɔn.
- Aw ka a fɔ k'a ka so ko kan, o kɔfɛ aw ka sini kɛ ni dumuni, ni taamu, ni tulonkɛ, walima ni baara kɛlɛ dɔ ye.
- Aw ka a filɛ ko dɔ min bɛ ka kɛ ka bonya: kɔngɔ, ji, bɔnɛ, dɔ min bɛ a ɲɛgɛn, a bɛ fu kɔ walima a bɛ fɛ, sanji walima fɔɲɛ, kɔnɔnaw, sigida.
- Ni o bɛ kɛ tile o tile wula kɔrɔ, o bɛ se ka kɛ dɛmansi tɛmɛnen ye; sɛgɛnkɛ sɔrɔ ani fitini ka ɲi bɛ se ka dɛsɛ.
- Aw ka yɛrɛdiya k'a bɔ tuma min na, ani aw ka a dɔktɔrɛ wele ni tuma o tuma a ɲɛnɛ bɔra kosɛbɛ.
Nin ɲɛ in kan (9 dakunw) .
- Mun na dɛmansi mɔgɔ bɛ kumakan ka so ko kan?
- Mun na n ka fɔ tuma min na a bɛ so segin?
- Mun na n ka ɲɛnɛ?
- Mun na ka kɛ ka tɛmɛ ko dɔ bɛ kɛ kɛ?
- A ka kɛ ka sɔrɔ fɛn min bɛ se ka fiɲɛ
- A ɲɛ ka kuma kɔrɔ ka fɔ ka ɲɛnɛ?
- Mun na ni o bɛ kɛ tile o tile wula walima dibi?
- A ka kɛ cogo di walasa a kana bɔ ni a b’a fɛ ka taa?
- Yɔrɔ min na n ka dɔktɔrɛ wele?
« N bɛ so segin. » Ni mɔgɔ bɛ kuma ko nin, mɔgɔ caman bɛ o kan kɔrɔ ka tɛmɛ kuma tɔw kan, dɔgɔya tuma min na ni a bɛ sigi ni a yɛrɛ ka so kɔnɔ, awɔ, mɔgɔ min bɛ i ka lakika … O bɛ kɛ ni dɛmansi bɛ kɛ tile o tile, ani hɛrɛ bɛ sɔrɔ ka jaabi di ni kɛlɛ fɛ, ni kɔrɔfɛ, ni jɛkulu. Nin kɔnɔ, an bɛ fɔ ko kumaw bɛ kɛ cogo di, ko min bɛ se ka dɛmɛ tuma min na, ani ko min bɛ kɛ walasa a ka hɛrɛ kana bɔ.
Mun na dɛmansi mɔgɔ bɛ kumakan ka so ko kan?
A bɛ kɛ hakili ye ka tɛmɛ so ye. Alzheimer’s Society bɛ fɔ ko « so » bɛ kɛ hɛrɛ ni hinɛ hakili ye, walima so min bɛ kɔrɔ, o tɛ so ka sanga ye. Dɛmansi bɛ se ka so min bɛ dɔn kɛ ko yɛrɛ, o bɛ kɛ ko dɔgɔya, ani mɔgɔ bɛ se ka a hakili kɔrɔ ko a bɛ sigi waati dɔ kɔfɛ, o kɔrɔ, a ka den ka so walima a ka denw ka so.
Kuma nin bɛ se ka kɛ kɛlɛ fɛ dɔ bɛ kɛ bi ko kan kosɛbɛ: kɔngɔ, ji, bɔnɛ, dɔ bɛ a ɲɛgɛn, a bɛ fu kɔ walima fɛ, a bɛ sanji walima fɔɲɛ, a bɛ kɛ jaɲɔgɔnɲɛ, walima a bɛ sɔrɔ ka kɛ ka tɛmɛ ka ɲɔgɔn ɲɛ kɔnɔ. National Institute on Aging bɛ dɔ ka kɛlɛ ɲɛfɛ ko dɔ dɔ bɛ kɛ hakili sɔrɔ, dɔ bɛ kɛ ka ɲɔgɔn, dɔ bɛ kɛ ka lakika, ani dawolo bɛ sɔrɔ.
Mun na n ka fɔ tuma min na a bɛ so segin?
Aw ka a hakili ɲɛfɛ, aw kana a kumakan. Family Caregiver Alliance bɛ fɔ ko aw kana kɛ ka a ɲɛnɛ ko a bɛ kɛ ka tɛ tiɲɛ kan: a hakili ye tiɲɛ ye, o de kosɔn aw ka hɛrɛ ni dusukasi di a ma daminɛ, o kɔfɛ aw ka a hakili ɲɛgɛn ka kɔrɔ.
Kumaw min bɛ dɛmɛ caman bɛ nin ye:
- K’a ɲɛfɛ a hakili. « I bɛ so ɲɛnama, a sɔrɔ. »
- K’a hɛrɛ di. « I bɛ hɛrɛ sɔrɔ yan, ani n bɛ i bɛɛ kɔnɔ. » Alzheimer’s Association bɛ kuma sɛbɛn nin kan: « I bɛ hɛrɛ sɔrɔ yan. »
- K’a fɔ k’a ka hakilinaw fɔ. « I ka so kɔrɔ fɔ n ma. A ka tabali cogo di? » A bɛ se ka kɛ ka tɛmɛ waati kɔfɛ ka fɛn kɔrɔw kuma, o bɛ ɲɛfɛ ka tɛmɛ bi ka kuma.
- K’a ka fɛn dɔ kɛ ni ɲɔgɔn ye. « An ka ji fɔlɔ min, » walima « I bɛ n dɛmɛ ka pɛtɛli nin ɲɔgɔn kɛ wa? »
Kuma ka kɛcogo ni kɔrɔ ni bolo ka ɲɛnɛ bɛ se ka kɛ, ni a ka kɛ ka nɔ, ka tɛmɛ kuma bɛɛ kan.
Mun na n ka ɲɛnɛ?
- Sɛbɛn ɲɛnɛ. « I bɛ so ɲɛnama, » walima « I ka so ko bɛ sigi ni nin ye ni mɔɲɛ 40 ye. » O kumaw bɛ kɛ ka a fɔ ko a ka dɔ kɛ ka a dusu ka ɲɛnama, o bɛ se ka kɛ ka a ɲɛgɛn ka tɛmɛ, a bɛ se ka kɛ ka mɔgɔ ye ko a ka tiɲɛ tɛ.
- Ka a ɲɛ ka tɛmɛ kuma. « I ka ɲɔgɔn tɛ ɲini wa? » walima « A tɛ fɛn ka ɲɛ ye? » O bɛ kɛ ɲɛfɛ ka sɔnɔ.
- Ka a ɲɛ ka bɔ ni dɛ ye ka a dɔ sigi. Ni a bɛ bɔ, aw ka hɛrɛ ni sigi ye ka taa ni a ye. Tile fitini dɔ bɛ se ka a ɲɛgɛn.
- Ka gɛlɛya. Aw ka waati di a ye ka kuma so ko kan kɔfɛ aw ka kuma wɛrɛ fɔ.
Mun na ka kɛ ka tɛmɛ ko dɔ bɛ kɛ kɛ?
Kuma min bɛ kɛ cogo di ni hɛrɛ ni kɛlɛ ye, o kɔrɔ, dɔ hɛrɛ ka sɔrɔ kɛlɛ dɔ kɔnɔ, o bɛ kɛ ka dɛmɛ mɔgɔ ma.
- Ka foto ye so ni denw ye. Aw ka foto ɲɔgɔn tɔɔ, ka kuma ko kan ni « Filɛ, o ɲɔnɔ min bɛ yan » ye, aw kana a ɲɛ ka ɲininiw kɛ. Ni aw bɛ telefɔn walima tablɛti kɛ, Photo pairs bɛ aw ka foto yɛrɛw kɛ ka kɛlɛ dɔ ye ka ɲɔgɔn ɲɛ, ani foto bɛ sigi aw ka sɛbɛnnɛ kɔnɔ.
- Ka kuma so ko kan. Conversation cards bɛ ninɛ kuma dɔ di, ko bɛ so, sɛgɛn, jɛnɛnɛ ani kɛnɛ dɔrɔn ko kan, ani jaabi tɔ tɛ jaabi ɲɔgɔn ye.
- Ka dumuni min bɛ a kanu. National Institute on Aging bɛ dumuni nɛɛnɛ ɲɛfɛ sɛbɛn ko cogo. Awɔ, music activities ka bɛ se ka aw ka ka kɛlɛ bɛ.
- Ka ji walima taamu. Kɔngɔ ni ji tɛ ɲɔgɔn ye, o bɛ se ka kɛ ka hakili ɲɛgɛn bɛ ka bɔ ye. Ji tɛlɛ walima dumuni min bɛ a kanu, o bɛ kɛ so kɔnɔ kɔrɔ fana ye.
- Ka taa tulonkɛ walima ka sigi da kɔrɔ. Ni tile bɛ kɛ ka ɲɛ ye, tulonkɛ ni sɛgɛn bɛ dɛmɛ, sɔrɔ tile ka fɔlɔ.
- Ka baara kɛlɛ dɔ di a ma. Sanji dɔ ka kɛlɛ, nɛnɛw dɔ kɛ, walima jiri ji, o bɛ se ka a hakili sɔrɔ so kɔnɔ baara kɛlɛ kɔrɔ.
- Ka fɛn bɛɛ kɛ ka tɛmɛ. Ka TELEVISIYƆN bali, ka ɲɛ ni ɲɔgɔn dɔgɔya, ani ka a ɲɛfɛ calm breathing ka tɛ ɲɔgɔn ye.
Ni kɛlɛ dɔ tɛ ɲɛ, aw ka dɔ wɛrɛ kɛ waati wɛrɛ la. Ni aw bɛ sigi ni ɲɔgɔn ye ka kɛ, o cɛɲi bɛ bon.
A ka kɛ ka sɔrɔ fɛn min bɛ se ka fiɲɛ
| Ɲɛnɛ | Min bɛ se ka kɛ |
|---|---|
| A bɛ ji walima taamu ɲɛgɛn | Ji ni dumuni tɔɔ di a ma |
| A bɛ fu kɔ | Ka a dɛmɛ ka taa bolonɛ, ka kɛ ni jɛkulu ye |
| Sanji walima bɔnɛ | Ka ɲɛ ye ni nɛɛnɛ kan: fɔɲɛ, kɔrɔ dɔ bɛ lu, walima ka tɛ se ka fu; ka a fɔ a dɔktɔrɛ ma |
| A bɛ ɲɛ ka fɛn jɛ walima ka sanji | Ka ɲɛ ni sɛɛ bɔ walima ni sigida bɔ |
| Ɲɛ, mɔgɔ caman bɛ | Ka taa so dɔ min bɛ dɔgɔ ka a dɔ kɛ |
| A bɛ sɔn walima a bɛ ɲɛ ka tɛmɛ tuma caman | Ka sɔn, ka tile dɔgɔya, ka dumuni dɔgɔ |
| Tile dɔ waati | Aw ka taa « Tile ka kɛlɛ » ka sɛɛ kɔnɔ |
Alzheimer’s Society bɛ fɔ ko aw ka sɛbɛn kɛ tuma min na a bɛ so segin, i n’a fɔ ka kɛ ka dɔ tɛ ɲɛ kɔfɛ, walima mɔgɔ ye ka bɔ kɔfɛ, walima tile dɔ waati. Sɔrɔ kɔrɔ bɛ dɛmɛ ka tɛmɛ ka dɛsɛ.
A ɲɛ ka kuma kɔrɔ ka fɔ ka ɲɛnɛ?
O ye kuma ye min bɛ kɛ ka tɛmɛ ka ɲɛnɛ ɲɛfɛ, ɲɛmɔgɔ ye sɔrɔ jaabi ɲɔgɔn ye. Alzheimer’s Society bɛ fɔ ko jaabi kɛnɛ tɛ, ɲɛnɛ dɔw bɛ mɔgɔ dɔ ka hakili ɲɛgɛn, o de kosɔn aw ka ɲɛfɛ mɔgɔ ka dusukasi ye, aw ka kɛlɛ kɛ ka ɲɔgɔn ye. Penn Memory Center ka kumakan bɛ fɔ ko tiɲɛ ye fɔlɔ, ko kɔrɔ ka ɲɛnɛ dusu bɛ se ka kɛ kɛlɛ ye waati min na mɔgɔ tɛ se ka tiɲɛ dɔ faamu, ani ko aw kana mɔgɔ ka hakili ɲɛnɛ ɲangi.
Ɲɛmɔgɔ caman bɛ taa ni kɛlɛ nin: hɛrɛ ni kuma tiɲɛ kan fɔlɔ (« An bɛ sigi bi yan, ani n bɛ i yɔrɔ kɔnɔ »), k’a kɔfɛ ka kuma wɛrɛ fɔ, a tɛ kɛ ka kuma ni so ye.
Mun na ni o bɛ kɛ tile o tile wula walima dibi?
Hakili ɲɛgɛnna walima ɲɔgɔn bɛ kɛ dibi ni tile kɛ, o bɛ kɛ sundowning ye. National Institute on Aging bɛ fɔ ko aw ka waati dɔ sɔrɔ ka kɛ ni sigi ye, tile ka sɔrɔ ni kɛlɛ, ka kɔrɔfɛ dɔgɔ ka kɔnɔ, ani ka kɔfɛ tile dɔ, ka ji ni sɛgɛn ka bɔ dibi kɔfɛ. Ni aw bɛ fitilafɛ ka kɛ dibi ɲɛ kɔfɛ, o bɛ dɛmɛ. Aw ka sɛbɛn ka calm late-afternoon activities kɛ, o bɛ kɛ kɔrɔ ye.
A ka kɛ cogo di walasa a kana bɔ ni a b’a fɛ ka taa?
So segin bɛ se ka kɛ ka bɔ. Alzheimer’s Association bɛ fɔ ko mɔgɔ 6 ni 10 ka kɛ dɛmansi bɛ ka mɔgɔ, o bɛ taa a yɛrɛ ka ɲɔgɔn ye, o bɛ taa ka bɔ tuma kelen.
A ɲɛ ka kɛ kɔrɔ:
- Sɛbɛn walima dɔktɔrɛ sɛbɛn ni a tɔgɔ ye ani aw ka telefɔn nimɔrɔ, ani sɛbɛn kɔnɔ a ka fini kɔnɔ. National Institute on Aging bɛ MedicAlert ni Alzheimer’s Association Safe and Found porogaramu fɔ, o bɛ se ka kɛ ni wari ye.
- Sɛgɛn ni fɛn dɔ min bɛ mɔgɔ ɲɛ, ani kɔ dɔ dɔ min bɛ a kɔnɔ ni tile ni kɛlɛ ni jɔ ye, o tɛ mɔgɔ kɔnɔ ni a kɛlɛ ye.
- Foto kura min bɛ mɔgɔ dɔ ɲɛ ye, ani sɛbɛn min bɛ yɔrɔ caman ko kan a bɛ taa ka kɛ, i n’a fɔ so kɔrɔ walima baarakɛlɛ yɔrɔ.
- Aw ka mɔgɔ ɲɛmɔgɔ ye ka fɔ, ani aw ka telefɔn nimɔrɔ di u ma.
Ni a bɛ bɔ: aw ka taa ka kɛ ka a ɲini tuma min na; Alzheimer’s Association bɛ fɔ ko mɔgɔ caman bɛ sɔrɔ 1.5 miles kɔnɔ. Ni aw ma a sɔrɔ tile 15 kɔnɔ, aw ka sɛnɛkɛla nimɔrɔ wele, k’a fɔ ko « dɛmansi bɛ mɔgɔ dɔ la ». Ni mɔgɔ dɔ bɛ kɔngɛ, aw ka sɛnɛkɛla nimɔrɔ wele ka kɛ ni tuma o tuma ye.
Yɔrɔ min na n ka dɔktɔrɛ wele?
Ni kuma walima hakili tɛɛ daminɛ ni tuma kɔnɔ, walima ni ɲɔgɔn bɛ ɲɛ kɔfɛ kosɛbɛ, aw ka a dɔktɔrɛ wele ni tuma o tuma. National Institute on Aging bɛ fɔ ko hakili ɲɛgɛnna walima ɲɛnɛ min bɛ ɲɛ kosɛbɛ, khɔrɔ ni dɔ ka dusu kɔfɛ walima dawolo kɔfɛ, aw ka o ɲini tuma o tuma. Kojugu hakili tɛɛ bɛ se ka kɛ delirium ye, NHS bɛ fɔ ko o bɛ ka dɛsɛ ni dɛmɛ ye; kɔngɔ dusu bɛ kɛ mɔgɔ kɔrɔw ye kosɛbɛ.
A bɛ dɛmɛ fana ka kɛ ka tile caman ɲɛnɛ fɔ dɔktɔrɛ ye kɔrɔfɛ ɲɛnama, katuguw, dibi, jaɲɔgɔnɲɛ ani dawolo ka kɔnɔnaw bɛ se ka kɛ kɔrɔfɛ fana ye.
Ɲininkali minnu bɛ kɛ tuma caman na
Mun na ne ba dɛmansi bɛ kumakan ka so ko kan, hali ni a bɛ so kɔnɔ?
Dɛmansi bɛ se ka so min ye ɲɔgɔn ye, o ka kɛ dɔgɔya ye, mɔgɔ dɔw hakili bɛ sɔrɔ a bɛ sigi waati dɔ kɔfɛ. « So » bɛ se ka kɛ den ka so walima hɛrɛ min bɛ ka dɔn kɛ. A kɔrɔ, a ka jaabi di o hakili ma ka ɲi ka tɛmɛ a ɲɛfɛ ko a bɛ min na.
Mun na n ka fɔ tuma min na a bɛ so segin?
Aw ka fɔ ko « I bɛ hɛrɛ sɔrɔ yan, ani n bɛ i bɛɛ kɔnɔ », o kɔfɛ « I ka so kɔrɔ fɔ n ma ». Aw ka a f'a ka kuma, walima dɔ ka fɛn ni dumuni, walima ji dɔ ni tambali dɔ ye. Aw kana fɔ « I bɛ so kɔnɔ » ka kɛ ka a ɲɛnɛ, o bɛ se ka kɛ ka a hakili ɲɔgɔn ye, a bɛ se ka a hakili ɲɛgɛn.
A ɲɛ ka fɔ ko an bɛ so segin tuma dɔ na?
Ɲɛmɔgɔ ni dɛmansi kɛlɛ ka kɛlɛbolo dɔw bɛ yɛrɛw ɲɛfɛ. Caman bɛ daminɛ ni hɛrɛ ni kumakan ka ɲɛ ye ka jɛɲɛ, ka kɔfɛ ka tiɲɛ kɛ ni kɛnɛ kɛlɛ dɔ ye, o kɛlɛ bɛ kɛ tuma min na tiɲɛ ka ɲɛnɛ fɔ ka tɛmɛ a ɲɛ ma, a tɛ se ka a hakili sɔrɔ. Ni min bɛ sugandi, aw ka kɛ ni hɛrɛ ni sigiyɔrɔ ye, aw kana mɔgɔ ɲɛnɛ ɲangi.
Ni o bɛ so bɔ, mun na n ka kɛ?
Aw ka sigi ni hɛrɛ ye, aw ka taa ni a ye aw kana dɔ sigi a kɔrɔ. Tile fitini dɔ bɛ se ka a ɲɛgɛn. Aw ka yɛrɛdiya k'a bɔ tuma min na: sɛbɛn ka kɛɲɛ sigilen, da ka dɔnkili, ani foto kura. Ni a sɔrɔ, aw ka daminɛ ka a ɲini ka bɔ tuma min na, ani ni aw ma o sɔrɔ tile 15 kɔnɔ, aw ka sɛnɛkɛla nimɔrɔ wele, k'a fɔ ko « dɛmansi bɛ mɔgɔ dɔ la ».
Mun na n ka dɔktɔrɛ wele?
Aw ka a dɔktɔrɛ wele ni tuma o tuma, ni kuma walima hakili tɛɛ ye daminɛ ni tuma kɔnɔ walima ni ɲɔgɔn bɛ ɲɛ kɔfɛ kosɛbɛ, khɔrɔ ni sanji, ni dawolo kura, walima ni cɛnɛ sɛbɛn don. Kojugu hakili tɛɛ bɛ se ka kɛ delirium ye, o bɛ ka dɛsɛ ni sɛgɛsɛgɛli ye. Ni mɔgɔ dɔ bɛ kɔngɛ, aw ka sɛnɛkɛla nimɔrɔ wele.
Sosow (Sɔrɔyɔrɔw).
An bɛ jɛɲɔgɔnya kɛ ni jɛkuluw ni kalanw ye nin ɲɛ in bɛ a jigi da minnu kan. U kelen-kelen bɛɛ tun bɛ lajɛ ni ɲɛ in tun bɛ ladamu.
- 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
- Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Wandering · Alzheimer's Association
- Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Sudden confusion (delirium) · NHS
- When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center