Yn answoor giare
Tra ta persoon lesh coayl cooinaghtyn geearree goll thie, ta "thie" mennick cowraghey da ennaghtyn dy hauçhys ny boayl ass y traa t'er gholl shaghey, cha nee thie er-lheh. Ny jean arganey dy vel ad thie. Cur tastey da'n ennaght, jean ad shickyr dy vel ad sauchey, briaght mychione thie, as eisht gow lesh ad dy meen gys jallooyn, kiaull, bee beg, shooyl ny obbyr aashagh. Jeeagh son accrys, paays, y thie-beaghee ny pian. My t'eh goaill toshiaght doaltattym, cur feysht er y lhiaghtee oc.
- Ta "By vie lhiam goll thie" mennick cowraghey "Cha nel mee gennaghtyn sauchey ny settled," cha nee shirrey son enmys ynnyd.
- Ta arganey ny prowal dy vel ad thie mennick jannoo imnea ny smessey. Cur freggyrt da'n ennaght ny ynnyd jeh.
- Briaght daue ginsh dhyt mychione thie, as eisht cur roish jallooyn, kiaull, bee beg, shooyl ny obbyr aashagh.
- Jeeagh son red ennagh oddys oo cur lesh kione: accrys, paays, y thie-beaghee, pian, ro çheh ny ro oayllagh, feiyr, skeeys.
- My t'eh taghyrt dagh fastyr anmagh, foddee dy vel eh "sundowning"; foddee dy jean cliaghtey shickyr as soilshey mie cooney.
- Jean plannen son sauçhys my t'ad prowal goll magh, as cur feysht er y lhiaghtee oc mychione caghlaa erbee doaltattym.
Er y duillag shoh (9 rheynn)
- Cre’n fa ta persoon lesh coayl cooinaghtyn geearree goll thie dy mennick?
- Cre lhisagh mee gra tra t’ad geearree goll thie?
- Cre lhisagh mee shaghney?
- Obbraghyn oddys cooney ’sy traa
- Jeeagh son oyr oddys oo cur lesh kione
- Vel eh mie ginsh breag veg?
- Cre my t’eh taghyrt dagh fastyr ny oie?
- Freayll ad sauchey my t’ad prowal goll magh
- Cuin lhisagh mee cur feysht er lhiaghtee?
“By vie lhiam goll thie.” Da ymmodee lughtyn-thie, she shoh fer jeh ny reddyn s’doillee dy chlashtyn, er-lheh tra ta’n persoon t’ou kiarail er y hon ny hoie ayns y chamyr-vaghee echey hene. T’eh cadjin, foddee eh taghyrt ec traa erbee lesh coayl cooinaghtyn, as ta aghtyn kiune, ymmydoil ayn dy chur freggyrt. Ta’n duillag shoh soilshaghey cre ta ny focklyn mennick cowraghey, cre dy ghra, obbraghyn oddys cooney ’sy traa, as kys dy hannaghtyn sauchey.
Cre’n fa ta persoon lesh coayl cooinaghtyn geearree goll thie dy mennick?
Dy cadjin, she ennaght t’ayn ayns “thie” ny smoo na boayl. Ta Alzheimer’s Society cur sheese eh myr ennaght dy gerjagh as sauçhys, ny thie ass y traa t’er gholl shaghey, cha nee yn thie hene. Foddee coayl cooinaghtyn jannoo shamyryn ennagh jeeaghyn quaagh, as foddee persoon ennaghtyn dy vel eh beaghey ayns traa s’leaie ’sy vea, tra va thie ny thie aegid ny yn boayl raad ren ad troggal y cloan oc.
Foddee ny focklyn ve cowrey myrgeddin dy vel red ennagh elley aggairagh nish: ta accrys orroo, ta paays orroo, ta feme oc er y thie-beaghee, ta pian orroo, t’ad ro çheh ny ro oayllagh, skee, lonesome, agglit, ny fo laad feiyr. Ta National Institute on Aging cur pian, feiyr, lonesomenys, caghlaaghyn ayns cliaghtey as medicineyn er y rolley myr oyryn son imnea.
Cre lhisagh mee gra tra t’ad geearree goll thie?
Cur freggyrt da’n ennaght, cha nee da ny focklyn. Ta Family Caregiver Alliance coyrle nagh jean oo prowal cur er y phersoon dy ghoail rish dy vel ad fo marranys: ta ny ennaghtyn oc firrinagh, myr shen cur freggyrt lesh gerjaghey as shickyrys hoshiaght, as eisht cur-lesh-ey dy meen ayns aght elley.
Raaghyn ta mennick cooney:
- Enmys yn ennaght. “T’eh jeeaghyn gollrish dy vel oo laccal thie.”
- Cur shickyrys. “T’ou sauchey ayns shoh, as bee’m tannaghtyn mayrt.” Ta Alzheimer’s Association cur roish ny focklyn aashagh “T’ou sauchey ayns shoh.”
- Cur cuirrey da cooinaghtyn. “Insh dou mychione dty hie. Cre va dty chione-chookey gollrish?” Ta briaghtyn mychione y traa foddey er dy henney mennick ny sassey na briaghtyn mychione jiu.
- Cur roish red ennagh ry yannoo ry-cheilley. “Lhig dooin tay ghoaill hoshiaght,” ny “Jean oo cooney lhiam lesh ny towllyn shoh?”
Foddee coraa çheh as laue er y roih, my s’mie lhieu bentyn rish, gra ny smoo na ny focklyn.
Cre lhisagh mee shaghney?
- Arganey ny soilshaghey. Ta “T’ou beaghey ayns shoh nish” ny “She shoh dty hie son 40 blein” shirrey orroo dy ghoail rish red ta coayl cooinaghtyn jannoo doillee dy ghoail rish, as foddee eh gennaghtyn gollrish dy vel ad goll er gra dy vel ad fo marranys.
- Ceistey gollrish scrutaght. Ta “Nagh vel cooinaght ayd?” ny “Cre’n enmys ynnyd?” cur er laad.
- Cur lhiettrimys er y dorrys lesh corree. My t’ad goll magh, fuirree kiune as shooyl maroo. Ta shooyl giare ry-cheilley mennick cur shee er y yeearree.
- Siyr. Cur traa daue dy loayrt mychione thie roish my vel oo caghlaa y chooish.
Obbraghyn oddys cooney ’sy traa
Lurg da oo cur tastey da’n ennaght, foddee obbyr kiune, ennagh cur-lesh-ey dty aigney gyn cur-beaghey da’n ennaght.
- Jeeagh er jallooyn jeh thie as lught-thie. Chyndaa ny duillagyn as jean focklyn beggey (“Jeeagh er y gharey shen”) ny ynnyd jeu briaght ceistey. Er foon ny tablet, ta Photo pairs chyndaa dty challooyn lught-thie hene gys cloie cochiangley meen, as ta ny jallooyn tannaghtyn er dty ghaue hene.
- Loayrt mychione thie. Ta Conversation cards cur roish imraaghyn foshlit mychione thieyn, cione-chookeyn, naboonyn as laghyn seyrey, gyn freggyrt kiart erbee.
- Cloie kiaull s’mie lhieu. Ta National Institute on Aging cur kiaull kiune er y rolley myr aght dy chur shee er imnea. Jeeagh er nyn obbyraghyn kiaullee.
- Cur bee ny jough daue. Foddee accrys as paays jeeaghyn gollrish neu-shee. Ta cappan dy hey ny red mie s’mie lhieu myrgeddin cliaghtey beg dy ve ec y thie.
- Gow shooyl ny soie mooie. Ta gluaiseaght as soilshey y laa cooney, er-lheh ny s’leaie ’sy laa.
- Cur obbyr ennagh daue. Foddee filleydh eaddagh, sorçhal greienyn bee ny cur ushtey er lossreeyn cur er ash yn ennaght dy reill thie.
- Jean dy chooilley red ny s’moalley. Cur y çhellveeish magh, lhiggey lesh feiyr as soilshey gial, as prowal tayrn ennal dy kiune ry-cheilley.
Mannagh vel un red gobbraghey, prowal red elley ny sanmey. Ta soie kiune ry-cheilley myrgeddin cooid vie.
Jeeagh son oyr oddys oo cur lesh kione
| Jeeagh | Cre dy hroailt |
|---|---|
| Accrys ny paays | Cur jough as bee beg |
| Feme er y thie-beaghee | Cur roish goll gys y thie-beaghee, dy kiune as gyn fuss |
| Pian ny neu-gherjagh | Jeeagh son cowraghyn myr jeeaghyn pianagh, cummal ayrn jeh’n chorp ny glenid, as insh da’n lhiaghtee oc |
| Ro çheh ny ro oayllagh | Caghlaa brat ny çhiass y hamyr |
| Feiyr ny rouyr sleih | Gow gys shamyr ny s’chiunee, cur y çhellveeish magh |
| Skee ny fo laad rouyr | Fuirree, jean y shamyr ny s’dorraghey, cloie kiaull meen |
| Fastyr anmagh | Jeeagh er y rheynn mychione sundowning heese |
Ta Alzheimer’s Society coyrle dy chur lioar veg cooinaghtyn mychione tra ta’n yeearree taghyrt, myr sampleyr roish bee, lurg shirreyderyn, ny ec cooish ny hoie. Ta patranyn jannoo eh ny sassey dy yannoo plannen ro-laue.
Vel eh mie ginsh breag veg?
She cooish firrinagh t’ayn, as ta lughtyn-thie dwoaieagh goll gys boaylyn elley. Ta Alzheimer’s Society gra nagh vel un freggyrt kiart ayn: foddee breagyn cur er paart dy ’leih ve ny s’amharusagh, myr shen jean briwnys son foays y phersoon as bee shickyr. Ec Penn Memory Center, ta’n co-stiuree gra dy nee yn firrinys y bun-roie, as dy vel breag veg meen lowit ynrican tra nagh vod y persoon gobbraghey lesh firrinys er-lheh, as nagh lhisagh oo rieau craidey er yn aght t’ad dy hoiggal y theihll.
Ta ymmodee kiarailderyn feddyn aght meanagh: gerjaghey firrinagh as cur-lesh-ey ayns aght elley hoshiaght (“Fuirree mayd ayns shoh noght, as ta mee ayns shoh mayrt”), gyn arganey mychione cre’n boayl ta thie.
Cre my t’eh taghyrt dagh fastyr ny oie?
Ta neu-shee ta goaill toshiaght ny goll ny smessey ’sy fastyr anmagh mennick enmyssit sundowning. Ta National Institute on Aging coyrle cliaghtey shickyr, soilshey y ghrian as obbyr dagh laa, ny sloo cadley ’sy lhing, as gyn caffeine ny alcohol ’sy lhing. Foddee cur soilsheyn er roish cooish ny hoie cooney myrgeddin. Ta nyn goyrle mychione obbyraghyn kiune ’sy fastyr anmagh cur tooilley.
Freayll ad sauchey my t’ad prowal goll magh
Foddee geearree goll thie leeideil gys shooyl ersooyl. Ta Alzheimer’s Association goaill rish dy jig shey ass jeih persoonyn ta beaghey lesh coayl cooinaghtyn dy ve shooyl ersooyl un cheayrt ec y chooid sloo.
Jean aarloo ro-laue:
- Bracelet ID ny lheihys lesh yn ennym oc as dty earroo çhellvane, as lioaryn er yn eaddagh oc. Ta National Institute on Aging cur enney er y chlaare MedicAlert as Alzheimer’s Association Safe and Found, as foddee costys ve bentyn daue.
- Cleaysh dorrys ny raaue, as glaseyn currit er yn yrjid heose ny injil. Ny jean rieau y persoon y ghlasey stiagh ny lomarcan.
- Jalloo faggys noa, as rolley jeh boaylyn oddagh ad goll huc, myr sampleyr thie ny boayl obbree roie.
- Insh da naboonyn ta oo treishteil, as cur dty earroo daue.
My t’ad goll er coayl: toshsee shirrey chelleeragh; ta Alzheimer’s Association gra dy vel ymmodee feddynit cheusthie jeh 1.5 meeilley. Mannagh vel oo er n’gheddyn ad cheusthie jeh 15 minnidyn, cur feysht er 999 as gra dy vel coayl cooinaghtyn er y phersoon. Cur feysht er 999 chelleeragh my ta peiagh erbee ayns gaue.
Cuin lhisagh mee cur feysht er lhiaghtee?
Cur feysht er y lhiaghtee oc dy tappee my ta’n yeearree ny y vaynrys goaill toshiaght doaltattym, ny goll ny smessey harrish ooraghyn ny laghyn. Ta National Institute on Aging gra dy lhisagh ymmyrkey doaltattym ny caghlaa tappee, er-lheh lurg doghan ny caghlaa medicine, ve jeeaghit er chelleeragh. Foddee marringys doaltattym ve delirium, as ta NHS gra dy vel feme er cooney çhelleeragh; ta doghanyn çheshvean ny oyr cadjin ayns sleih shinney.
Ta cooney ayn myrgeddin dy insh da’n lhiaghtee ec y chied reaghey mychione patranyn shickyr, son foddee pian, trimshey, feyshtyn cadlee ny fo-eiyrtyssyn medicine ve goaill ayrn.
Feyshtyn cadjin
Cre'n fa ta my voir lesh coayl cooinaghtyn geearree goll thie eer tra t'ee thie?
Foddee coayl cooinaghtyn jannoo shamyryn ennagh gennaghtyn quaagh, as ayns traa foddee sleih gennaghtyn dy vel ad ayns traa s'leaie 'sy vea oc. Foddee dy vel "thie" cowraghey da thie yn aegid ny ynrican yn ennaght dy ve sauchey as gerjoil. Ta freggyrt da'n ennaght shen mennick gobbraghey ny share na soilshaghey cre'n boayl t'ee ayn.
Cre lhisagh mee gra tra t'ad geearree goll thie?
Prowal "T'ou sauchey ayns shoh, as bee'm tannaghtyn mayrt," as eisht "Insh dou mychione dty hie." Eaisht, cur jalloo ny arrane er bun, as cur roish jough ny shooyl giare. Jean shaghney "T'ou thie" myr oghsan, son foddee eh gennaghtyn gollrish dy vel ad goll er gra dy vel ad fo marranys.
Vel eh mie gra dy jig mayd thie ny sanmey?
Ta lughtyn-thie as sheshaghtyn coayl cooinaghtyn gobbraghey er aghtyn elley er y chooish shoh. Ta ymmodee goaill toshiaght lesh gerjaghey firrinagh as cur-lesh-ey ayns aght elley, as goaill breag veg meen ynrican tra nagh jinnagh y firrinys agh cur imnea er y phersoon nagh vod eh gobbraghey lesh. Cre-erbee t'ou reih, bee dwoaieagh as shickyr, as ny jean craidey erbee er yn aght t'adsyn dy hoiggal y theihll.
Cre my t'ad prowal goll magh ass y thie?
Fuirree kiune as shooyl maroo ny ynnyd jeu cur lhiettrimys orroo; ta shooyl giare mennick cur shee er y yeearree. Cur greienyn sauçhys ayns ynnyd ro-laue, myr sampleyr bracelet ID, cleayshyn dorrys as jalloo noa. My t'ad goll er coayl, toshsee shirrey chelleeragh, as cur feysht er 999 mannagh vel oo er n'gheddyn ad cheusthie jeh 15 minnidyn, as insh dy vel coayl cooinaghtyn er y phersoon.
Cuin lhisagh mee cur feysht er lhiaghtee?
Cur feysht er y lhiaghtee oc dy tappee my ta'n yeearree ny y vaynrys goaill toshiaght doaltattym ny goll ny smessey harrish ooraghyn ny laghyn, er-lheh lesh chiass, medicine noa ny cowraghyn doghan çheshvean. Foddee marringys doaltattym ve delirium, as ta feme er kiarail çhelleeragh. Cur feysht er 999 my ta peiagh erbee ayns gaue.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- 'I want to go home' - What to say to someone with dementia in care · Alzheimer's Society
- Difficult questions and telling the truth to a person with dementia · Alzheimer's Society
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Wandering · Alzheimer's Association
- Anxiety & Agitation · Alzheimer's Association
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Sudden confusion (delirium) · NHS
- When is it OK to tell a white lie to someone living with Alzheimer's disease? · Penn Memory Center