Деменция менән йәшәгән кеше өйгә кайтырға тип һораһа

«Өйгә кайтам». Күп ғаиләләр өсөн был иң ауыр ишетелгән һүҙҙәрҙең береһе, айырыуса һеҙ ҡараған кеше үҙ йәшәү бүлмәһендә ултырғанда. Был бик йышлы осрай, деменцияның теләһә ниндәй осоронда булырға мөмкин, һәм уға тыныс, ғәмәли яуап бирергә мөмкин. Был биттә был һүҙҙәрҙең мәғәнәһе, нимә әйтергә, ярҙам итергә мөмкин булған эшмәкәрлектәр һәм нисек хәүефһеҙ булырға тураһында яҙылған.

Деменция менән йәшәгән кеше ниңә өйгә кайтырға тип һорай?

Күп осраҡта «өй» — урын түгел, ә тойғо. Alzheimer’s Society был хаҡта «тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек тойғоһо йәки үткән заман өйө» тип яҙа, бина тип түгел. Деменция таныш бүлмәләрҙе ят итеп күрһәтергә мөмкин, һәм кеше үҙенең тормошоноң элекке осоронда булыуын тойоп ала: өй балалыҡ йорто йәки балаларын үҫтергән урын булырға мөмкин.

Был һүҙҙәр шулай ук хәҙер нимәлер башҡа булыуын күрһәтергә мөмкин: асарға, эсергә, туалетҡа барырға кәрәк, ауырта, артыҡ йылы йәки һыуыҡ, арыған, яңғыҙ, ҡурҡа йәки тауыштан ҡаушай. National Institute on Aging борсолоуҙың сәбәптәре hatarында ауырыуҙы, тауышты, яңғыҙлыҡты, режимдың үҙгәреүен һәм дарыуҙарҙы атай.

Улар өйгә кайтырға тип һораһа, нимә әйтергә?

Һүҙгә түгел, тойғоға яуап бирегеҙ. Family Caregiver Alliance кешене дөрөҫ түгеллеген ышандырырға тырышмаҫҡа кәңәш итә: уның тойғоһо ысын, шуға күрә элек йылы һүҙ һәм ышаныс менән яуап бирегеҙ, аҙаҡ иғтибарҙы ярайһы ғына күсерегеҙ.

Күп осраҡта ярҙам иткән фразалар:

• Тойғоһон атағыҙ. «Һин өйөңдө һағынғанһың кеүек».
• Ышандырығыҙ. «Һин монда хәүефһеҙһең, һәм мин һинең янында торам». Alzheimer’s Association «Һин монда хәүефһеҙһең» тигән ябай һүҙҙәрҙе тәҡдим итә.
• Иҫтәлектәрҙе сакырығыҙ. «Миңә өйөң тураһында һөйләп бир. Ашханаң нимә тиклем ине?» Ерәк үткәнде һорау, ғәҙәттә, бөгөнгө хаҡындағы һорауҙарға ҡарағанда рәхәтерәк.
• Бергә бер нәмә тәҡдим итегеҙ. «Әйҙә, элек сәй эсеп алайыҡ», йәки «Был сепрәктәрҙе йыйырға ярҙам итә алаһыңмы?»

Йылы тон һәм, әгәр яратһалар, ҡулға ҡулдың йомшаҡ тейеүе һүҙҙән күберәк әйтә ала.

Нимә ҡулланмаҫҡа кәрәк?

• Дәлилләү йәки аңлатыу. «Һин хәҙер монда йәшәйһең» йәки «Был өй 40 йыл һинең өйөң булды» — улар кабул итә алмаған нәмәне кабул итергә һорай, һәм был ялған булыуҙарын әйтеү кеүек тойолорға мөмкин.
• Һорау яғҙырыу. «Һин иҫләмәйһеңме?» йәки «Адрес ни?» — өҫтәмә баҫым була.
• Асыу менән ишекте бикләү. Әгәр сыға торғайнар, тыныс булығыҙ һәм юлдаш булып йөрөгөҙ. Бергә ҡыҫҡа йөрөү күп осраҡта теләкте баҫа.
• Ашығыу. Тема алмаштырыр алдынан өй тураһында һөйләшергә мөмкинлек бирегеҙ.

Хәҙер ярҙам итергә мөмкин булған эшмәкәрлектәр

Тойғоно танығандан һуң, тыныс таныш эшмәкәрлек иғтибарҙы күсерә ала, уны кире ҡағып түгел.

1. Өй һәм ғаилә фотоларына ҡарағыҙ. Биттәрен әйләндерегеҙ һәм иҫкәрмәләр яһағыҙ («Ҡарағыҙ әле, бағсаһы ниндәй матур»), һорау бирмәйенсә. Телефонда йәки планшетта Photo pairs һеҙҙең ғаилә фотоларығыҙҙы йомшаҡ оҡшатыу уйынына әйләндерә, фотолар һеҙҙең ҡоролмала ҡала.
2. Өй тураһында һөйләшегеҙ. Conversation cards өйҙәр, ашханалар, күршеләр һәм байрамдар тураһында асыҡ һорауҙар бирә, дөрөҫ яуап юҡ.
3. Яратҡан көй ҡуйығыҙ. National Institute on Aging борсолоуҙы баҫырға тыныс көйҙәрҙе атай. Беҙҙең music activities бүлегенә ҡарағыҙ.
4. Ашарға йәки эсергә бирегеҙ. Асыу һәм сәскеләү тыныс булмауҙы күрһәтергә мөмкин. Сәй йәки яратҡан тәм — өйҙә булыу ҡыҫҡа йолаһы.
5. Йөрөгөҙ йәки тышта ултырығыҙ. Хәрәкәт һәм көндәҙге яҡтылыҡ ярҙам итә, айырыуса көндөҙ башында.
6. Таныш эш бирегеҙ. Кейемдәр йыйыу, ҡашыҡтар тәртипкә килтереү йәки сәскәләргә һыу һибеү — өйҙө алып барыу тойғоһон ҡайтара ала.
7. Барыһын әкрен итегеҙ. Телевизорҙы һүндерегеҙ, тауышты һәм яҡтылыҡты кәметегеҙ, бергә calm breathing тынысланыу тәҡдим итегеҙ.

Береһе эшләмәһә, һуңыраҡ икенсеһен һынап ҡарағыҙ. Бергә тыныс ултырыу ҙа яҡшы һөҙөмтә.

Төҙәтерлек сәбәпте тикшерегеҙ

Alzheimer’s Society һорауҙар ҡасан булыуын ҡыҫҡа яҙып барырға кәңәш итә, мәҫәлән, ашар алдынан, ҡунаҡтар киткәс, йә кис еткәндә. Схемалар алдан планлаштырырға еңелерәк итә.

Ялған һүҙ әйтергә ярамы?

Был ысын бәхәс, һәм мәрхәмәтле ғаиләләр төрлө карарға килә. Alzheimer’s Society был хаҡта бер дөрөҫ яуап юҡлығын әйтә: ялған һүҙҙәр кайһы берҙәрҙе шикләндерергә мөмкин, шуға күрә кешенең иң яҡшы мәнфәғәтен иҫәпкә алып, тотороҡло булырға кәрәк. Penn Memory Center директорының фекеренсә, хаҡлыҡ — ғәҙәти юл, ә йомшаҡ ялған һүҙ бары тик кеше конкрет хаҡлыҡты эшкәртә алмағанда ғына ҡабул ителергә мөмкин, һәм уның шәхси реаллеғын көлөргә тейеш түгел.

Күп ярҙамсылар уртаса юлды файҙалы таба: сәй тәҡдим итеү һәм икенсе нәмәгә күсеү, элек ышандырыу менән («Беҙ бөгөн монда ятабыҙ, мин һинең янында», ә өйҙең ҡайҙа булыуы тураһында бәхәсләшмәйенсә).

Һәр кис йәки кис еткәндә булһа, нимә эшләргә?

Көндөҙ аҙағында башланған йәки ныҡлашҡан борсолоу күп осраҡта sundowning тип атала. National Institute on Aging тотороҡло график, көндәлек кояш нуры һәм эшмәкәрлек, һуңғы ял итеүҙе кәметеү, көн һуңында кофе йәки алкогольдән баш тартыу тәҡдим итә. Кис иртә ҡабыҙыу ҙа ярҙам итергә мөмкин. Беҙҙең calm late-afternoon activities биттә күберәк мәғлүмат бар.

Китергә тырышһа, хәүефһеҙ булыу

Өйгә кайтыу теләге китеп барыуға (wandering) килтерергә мөмкин. Alzheimer’s Association баһалауынса, деменция менән йәшәгән ун кешенең алтыһы кәм тигәндә бер тапҡыр китеп барыр.

Алдан әҙерләнегеҙ:

• Исемегеҙ һәм телефон номеры язылған шәхес йәки медицина браслеты, кейемдәренә таңбалар. National Institute on Aging MedicAlert һәм Alzheimer’s Association Safe and Found программаларын атай, улар түләүле булырға мөмкин.
• Ишек ҡыңғырауы йәки сигнал, һәм бикләүселәр — юғарыраҡ йәки түбәнерәк урынға. Кешене яңғыҙ бикләмәгеҙ.
• Яңыраҡ төшкән яҡын фото һәм уларҙың барырға мөмкин урындарының исемлеге, мәҫәлән, элекке өй йәки эш урыны.
• Ышанғыс күршеләргә әйтегеҙ һәм үҙегеҙҙең номерығызҙы биреңеҙ.

Юғалһалар: шунда уҡ эҙләй башлағыҙ; Alzheimer’s Association әйтеүенсә, күп кеше 2,4 километр эсендә табыла. 15 минут эсендә таба алмаһағыҙ, 112 номеры буйынса шылтыратығыҙ һәм кешенең деменция булыуын әйтегеҙ. Кемдер хәүеф аҫтында булһа, шунда уҡ 112 номеры буйынса шылтыратығыҙ.

Табибҡа ҡасан шылтыратырға?

Һорау йәки иҫ китеү кинәт башланһа, йәки сәғәттәр, көндәр эсендә бик насарайһа, табибҡа тиҙ шылтыратығыҙ. National Institute on Aging әйтеүенсә, кинәт йәки тиҙ үҙгәргән тәртип, айырыуса инфекциянан йәки дарыу алмаштырғандан һуң, шунда уҡ тикшерелергә тейеш. Кинәт иҫе китеү делирий булырға мөмкин, һәм NHS уға шәп ярҙам кәрәклеген әйтә; өлкәндәрҙә сидеү юлдары инфекцияһы йышлы сәбәп.

Киләһе табиб осрашыуында тотороҡло схеманы әйтеү ҙә файҙалы, сәбәп ауырыу, күңелһеҙлек, йоҡо мәсьәләләре йәки дарыуҙар яңғырауы булырға мөмкин.