ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކު އެއް ސުވާލު ތަކުރާރު ކުރާއިރު

“ޑޮކްޓަރަށް ދާނީ ކޮން އިރަކުން؟” ދިހަ މިނެޓަށް ފަހު: “ޑޮކްޓަރަށް ދާނީ ކޮން އިރަކުން؟” ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ބަލަމުން އަންނަ ވަގުތު، އެއް ސުވާލު ތަކުރާރުކޮށް އަޑުއެހުން ވަރަށް މަޑުކަމުދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ވަރަށް އާންމު ކަމެއް، އަދި އެއީ ގަސްތުގައި ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދެ މީހަށްވެސް ދުވަސް ފަސޭހަ ކުރުވާ ގޮތަށް ހަމަޖެހިގެން ޖަވާބު ދެވޭ ގޮތްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކު އެއް ސުވާލު ތަކުރާރުކޮށް އަހަނީ ކީއްވެ؟

އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ހަނދާނެވެ. ޑިމެންޝިއާއިން ކުރު މުއްދަތުގެ ހަނދާނަށް އަސަރު ކުރެދާނެކަމަށް ވާތީ، ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހަކަށް ސުވާލު ކުރި ކަން ނުވަތަ ޖަވާބު ހަނދާން ނުހުރެއެވެ. Alzheimer’s Foundation of America ބުނަނީ ގިނަ ފަހަރަށް ސުވާލު ކުރުން އާންމު ކަމެއް ކަމަށާއި އެކަން އެގެން އަންނަ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

ސުވާލުގެ ފަހަތުގައި އިހުސާސެއް ވެސް ހުރެދާނެއެވެ. Alzheimer’s Association ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި، ތަކުރާރުކޮށް ކުރާ ސުވާލަކުން ހިތްހަމަނުޖެހުން، އެހީ އެދުން، ނުވަތަ ރައްކާތެރިކަމެއް ނުވާ އިހުސާސް ފާޅުވެދާނެއެވެ، އަދި ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުން ހޯދަނީ ހިތްހަމަޖެހުމާއި އާދަކުރާ ކަންކަމެވެ. ”އަޅުގަނޑުމެން ދާނީ ކޮން އިރަކުން؟“ އޭ ބުނުމުގެ މާނަ އަސްލުގައި ވެދާނީ ”ދިޔުމާ ގުޅިގެން އަހަރެން ހިތްހަމަނުޖެހެނީ“ ކަމަށެވެ. ފުރިހަމަކަމެއް ނުވުން، ބިރު، އަޑު، އަދި ދުވަސްވީ ކަންކަމުގައި އަންނަ ބަދަލުތަކުން ވެސް މިކަން ހިނގާލެވިދާނެއެވެ. ތަކުރާރުކޮށް ކުރާ ސުވާލަކީ ބޭނުމެއް އޮތް ކަމަށް އިޝާރާތެއް ވެސް ވެދާނެއެވެ، މިސާލަކަށް ބައިތުލް މައުއަށް ދާން ބޭނުންވުން (Family Caregiver Alliance).

އަހަރެން ބުނަން ޖެހޭނީ ކޮބައި؟

ކުރިން އެދުނު ފަހަރެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހި، ކުރު ޖަވާބެއް ދީގެން ހުންނާށެވެ.

• ޖަވާބު ކުރުކޮށް، އެއް ގޮތަކަށް ބަހައްޓާށެވެ. ”ޑޮކްޓަރަށް ދާނީ މެންދުރު 2 ގައެވެ. އަހަރެން ތިބާއާއެކު ދާނަން.“ އެއް ގޮތަކަށް ދެވޭ ޖަވާބެއް ފަސޭހައިން ވިސްނޭނެއެވެ.
• އިހުސާސަށް ޖަވާބު ދީގެން ހުންނާށެވެ. ”ތިބާ ޑޮކްޓަރާ ގުޅޭ ވިސްނަނީނަން، އެހެން ނޫންހެއްޔެވެ؟ އެއީ މިއަދު މެންދުރުފަހުން، އަދި އަހަރެން ތިބާ ގެންދާނަން. ތިބާ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރަން ނުޖެހޭނެ.“
• މަރުހަބާ އަޑުން ވާހަކަ ދައްކާށެވެ، އަދި އެމީހަކަށް ފިރިހެނުން ބޭނުންނަމަ މަރުހަބާއިން އަތްލާށެވެ. Alzheimer’s Association ލަފާ ދެނީ ހަމަޖެހިގެން ހުރުމަށާއި، ވާހަކަ ދެކެވުމަށް ނުވަތަ ބަހުސް ހެދުމަށް ނުދިޔުމަށެވެ.
• އެމީހަކު ހޯދަން ބޭނުންވާ ޖަވާބު ދީގެން ހުންނާށެވެ، ބޭނުންވާ ވަރަކަށެވެ. Alzheimer’s Association ބުނަނީ އެމީހަކު އަހާ ވަރަކަށް ޖަވާބު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

އަހަރެން ދުރުހެލިވަން ޖެހޭނީ ކޮން ކަމަކުން؟

• ”ތިބާ ކުރިންވެސް އަހަރެންނާ އެކަން އެދިއްޖެ.“ Family Caregiver Alliance ލަފާ ދެނީ އެމީހަކު އަދި އެދިއްޖެ ކަން ފާޅުކޮށް ނުދަންނަވަން ބުނަމުންނެވެ. އެއިން އެމީހަކަށް ހަނދާން ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތް، އަދި އެއީ އިސްލާހެއް ކުރާ ގޮތަށް އިހުސާސް ވެދާނެއެވެ.
• ދިގު ތަފްސީލުތައް. ބަސް ގިނަވާ ވަރަކަށް ހަނދާން ބަހައްޓަން ޖެހޭ ކަންތައް ގިނަވެގެން ދެއެވެ.
• ހުސްވައި ނެގުން، ލޮލު އަނބުރާލުން ނުވަތަ ހަރު އަޑެއް. National Institute on Aging ލަފާ ދެނީ ކެތްތެރިކަމާއެކު ހުރުމަށާއި ކަންބޮޑުވުން ނުފެންނަން ބުނަމުންނެވެ. މިއީ އުނދަގޫ ކަމެއް؛ ތިރީގައިވާ އިރުވަކު ހުއްޓުމާ ގުޅޭ ބައި ބައްލަވާށެވެ.

ތިބާގެ ބަދަލުގައި ޖަވާބު ދޭ ސާދާ ވަސީލަތްތައް

އެމީހަކަށް އަދި ކިޔާ ނަމަ، ފެންނަ ތަނެއްގައި ލިޔެފައިވާ ޖަވާބެއް ގިނަ ފަހަރަށް އަޑުން ބުނާ ޖަވާބަށް ވުރެ ބޮޑަށް އެހީތެރިވެދާނެއެވެ.

މި ހުށަހެޅުންތައް ނެގިފައި މިވަނީ Alzheimer’s Association އަދި Alzheimer’s Los Angeles އިންނެވެ. ”އަހަރެން ލިޔެލާފައިވާނެ“ ނުބުނަމަ، ”އަންނަ އެކުގައި ބޯޑު ބަލާލަން“ ގޮތަށް މަރުހަބާއިން އިޝާރާތް ކޮށްދީގެން ހުންނާށެވެ.

ހަދިޔާތައް ހިނގާ ވަގުތަށް ކައިރިވުމުން ދަންނަވާށެވެ

ވަގުތެއް ނުވަތަ ބޭރަށް ދާނެ ކަމެއް ގިނަ ދުވަސް ކުރިން ދަންނަވާލުމުން، ގިނަ ގަޑިއިރު ހިތްހަމަނުޖެހިގެން ސުވާލު ކުރަމުން ދެވިދާނެއެވެ. Family Caregiver Alliance އަދި Alzheimer’s Los Angeles ދެ ފަރާތުން ވެސް ހުށަހަޅަނީ ޕްލޭންތަކާ ގުޅޭ ކަންކަން، ޚާއްޞަކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދިއުމާ ފެންހިފުމާ ފަދަ ހިތްހަމަނުޖެހޭ ކަންކަން، ހިނގާން ކައިރިވުމުން ދަންނަވަން ބުނަމުންނެވެ. ދެން ދެން ކޮން ކަމެއް ވާނެތޯ، އެއް ފިޔަވަޅަށް ފަހު އަނެއް ފިޔަވަޅު ހަމަޖެހިގެން ދަންނަވާށެވެ.

ސަމާލުކަން ބަދަލުކުރަން އެހީތެރިވާ މަސައްކަތްތައް

ޖަވާބު ދީ، އިހުސާސަށް އަހާރަ ދެއްވުމަށް ފަހު، ހަމަޖެހިގެން އުފާވެރިކޮށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެއް އެހީތެރިވެދާނެއެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ފުރިހަމަކަމެއް ނުވުމުގެ ސަބަބުން ސުވާލުތައް އުފެދެނީ ނަމަ. މަތީގައި ބަލާލެވިފައިވާ ހުރިހާ މަސްދަރެއް ވެސް ހުށަހަޅަނީ އެމީހަކަށް ކަމުދާ ކަމަކަށް ސަމާލުކަން ބަދަލުކުރުމަށެވެ.

1. އެކުގައި ކުރެވޭ ކުރު، ފަސޭހަ ކުޅެއް. Picture pairs ގައި ތަސްވީރުތައް ފެންމަތީ ހުރެއެވެ، އެހެންކަމުން އެއްވެސް ކަމެއް ހަނދާން ބަހައްޓަން ނުޖެހެއެވެ.
2. އާދަކުރާ މަސައްކަތެއް. ޓަވަލު އެޅުން، މޭޔަތަކުން އެއްޗެހި ވަކިކުރުން، ނުވަތަ މޭޒު ތައްޔާރުކުރުން. Sort together އަކީ މި ކަންކަމުގެ އޮންސްކްރީން ބައެކެވެ.
3. އެމީހަކަށް ކަމުދާ ކަމެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. Conversation cards އިން ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ނެތް، ހުޅުވާލެވޭ ވާހަކަތަކެއް ލިބެން ހުންނާނެއެވެ.
4. މިއުޒިކް، ހިނގާލުން ނުވަތަ ކާއެއްޗެއް. National Institute on Aging މި ކަންކަން ސަމާލުކަން ބަދަލުކުރުމަށް ފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ގޮތުގައި ދައްކާފައިވެއެވެ.
5. ހަމަޖެހިފައިވާ އިރުވަކު ހުއްޓުން. އެކުގައި އިށީނދެލާށެވެ، ކުޑައިރުވަކު ބޭރަށް ބަލާށެވެ، ނުވަތަ އެކުގައި calm breathing މަސައްކަތެއް ހަދާލާށެވެ.

އެމީހަކު އަލުން އެ ސުވާލަށް އައިއްޖެ ނަމަ، އަލުން މަރުހަބާއިން ޖަވާބު ދީގެން ހުންނާށެވެ. އެއީ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ.

ކުރިއަށް އަންނަ ގޮތް ފާހަގަ ކުރާށެވެ

Alzheimer’s Association ހުށަހަޅަނީ ސުވާލުތައް އަންނަނީ ދުވަހުގެ ވަކި ވަގުތެއްގައިތޯ، ވަކި މީހުންތަކެއް އާއި އެކުތޯ، ނުވަތަ ވަކި ތަނެއްގައިތޯ ބެލުމަށެވެ. ޒިޔާރަތްތެރިން އަންނަ ކުރިން ނުވަތަ ހަވީރު ފަހުގައި ސުވާލުތައް ފެށެނީ ނަމަ، ކުރިން ތައްޔާރު ވެވޭނެއެވެ: ޒިޔާރަތާ ގުޅޭ ނޯޓެއް، އާދަކުރާ މަސައްކަތެއް ތައްޔާރުކޮށްފައި ބެހެއްޓުން، ނުވަތަ ހަމަޖެހިފައިވާ ކޮޓަރިއެއް. ހަވީރުގެ ވަގުތުތަކު އުނދަގޫވާ ނަމަ، ހަވީރު ފަހުގެ ހަމަޖެހުން ގެންނާ މަސައްކަތްތައް އާ ގުޅޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ ލިޔުން އެހީތެރިވެދާނެއެވެ.

އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވެސް ސަމާލުވާށެވެ

އެއް ސުވާލު ވިހި ފަހަރަށް ޖަވާބު ދިނުމަކީ ވަރަށް މަޑުކަމުދޭ ކަމެކެވެ. ކެތްތެރިކަން މަދުވަމުން ދާ ކަން އިހުސާސް ކުރެއްޖެ ނަމަ، އަދި ތިބާ ބަލަމުން އަންނަ މީހާ ރައްކާތެރި ނަމަ، Alzheimer’s Los Angeles ހުށަހަޅާ ގޮތަށް މިނެޓު ކުޑަކޮށް އެހެން ކޮޓަރިއަކަށް ގޮސް ނެތްފަހުމެއް ނަގާށެވެ. National Institute on Aging ބަލަން އަންނަ މީހުންނަށް އެހީ އެދުމަށާއި ރެސްޕައިޓް ކެއަރ (އިރުވަކު ހުއްޓުމުގެ އެހީ) ވިސްނުމަށް ހިތްވަރު ދެއެވެ. އިތުރު ހުށަހެޅުންތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަލަން އަންނަ މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ސަމާލުވުމުގެ ލިޔުން އިން ލިބެން ހުންނާނެއެވެ.

ޑޮކްޓަރަކަށް ގުޅަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟

ސުވާލު، ކޮންފިއުޝަން ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެން ހަލުވިކަން އެކަން ބަދަލުވެއްޖެ ނަމަ، ނުވަތަ ގަޑިތަކެއް ނުވަތަ ދުވަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެ ނަމަ، އަވަހަށް ޑޮކްޓަރަށް ގުޅާށެވެ. National Institute on Aging ބުނަނީ ހަލުވިކަން އެކަން ބަދަލުވުން ނުވަތަ އަވަހަށް ބަދަލުވުން، ޚާއްޞަކޮށް އިންފެކްޝަނެއް ޖެހުމަށް ފަހު ނުވަތަ ބޭސް ބަދަލުކުރުމަށް ފަހު، އެކަން އަވަހަށް ޑޮކްޓަރަކަށް ދަންނަވަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. Dementia Australia ދައްކާފައިވަނީ އިންފެކްޝަން، ބޭސް، ފެން މަދުވުން، ވޭން ނުވަތަ ކަށިގަނޑު ހަރުވުމުގެ ސަބަބުން ޑެލީރިއަމް އުފެދިދާނެ ކަމަށެވެ. މިއީ ހަލުވިކަން އެކަން ބޮޑަށް ކޮންފިއުޝަން އުފެދޭ ޙާލަތެއް، އަދި އެކަމަށް އަވަހަށް ފަރުވާ ބޭނުންވެއެވެ. ކޮންމެވެސް މީހަކު ނުރައްކާތެރި ޙާލަތެއްގައި ތިއްބަވާ ނަމަ 119 އަށް ގުޅާށެވެ.