yadā martiyō manō-vərəzō nmānem gantum pərəsaiti

“nmānem gantum vasəmi.” pouru-hazaŋhibyō aēte vāxš saxtō sraomanē asti, aipiča yadā martiyō yim nipāhi xᵛaēpaithye hanjamane āmata asti. vīspā-zrvāne bavaiti ahmī yaēšąm manō miθō vərəzyaiti, utā rāma, hu-kərəta paθā santi yaθa paiti-vaocāma. aēva paitišmarana dašnāiti cit̰ tē vācō sahyante, cit̰ vaocāma, vərəzyā yā ahmī zrvāne avayeiti, utā yaθa drvō haurvaiti.

ciθra martiyō yahe manō miθō vərəzyaiti nmānem gantum paiti-pərəsaiti?

paoirī, “nmānem” sahyate sahvanəm nōit̰ aēva katahva. Alzheimer’s Society dašnāiti yaθa a-təbaēšəm utā drvatātam, ayāp parō-zrvāhe nmānam, nōit̰ gātuš aēva. manō-vərəzō dəmānam xᵛaēpaithyō an-āzātō karanaoti, utā martiyō aipiča manente aipizrvāne parō-ayānō, yadā nmānem apərənāyuhe katahva bavat̰ ayāp yaθa frazaintīm harire.

aēte vācō aipiča dašnente cišcit̰ anyō nūnam dafna asti: šudō, taršno, maēzam vasəmi, sādrāhe asti, hāmō ayāp saoto, šaoco, aēvō-caratō, tarsu, ayāp xšnauθrahe vərəzō. National Institute on Aging sädrā, xšnauθrəm, aēvō-caratam, daθrahe parō-karštəm utā baēšazā paiti a-ramnahe dašnāiti.

cit̰ vaocāma yadā aēte pərəsaiti nmānem gantum?

manō-sahvahe paiti-vaoca, nōit̰ aēva vācim. Family Caregiver Alliance paiti-sahvāiti mā paiti-ərənauš aēte a-dāta santi: sahyam aēšąm haithīm asti, pascaēta a-təbaēšam utā rāmam daδāhi, pascaēta nərəbuyō vərəzyahi.

vācō yā avayeiti:

• nāman sahyam. “sravate yaθa nmānem aivi-pərəsi.”
• a-təbaēšəm daδāhi. “aδa drvō ahi, utā azəm tvām nipāmi.” Alzheimer’s Association kaskəm vācim dašnāiti “aδa drvō ahi.”
• parō-zrvānam pərəsa. “vaoca mē nmānahe raθwiya. cit̰ gātava xᵛarəθō-dānahe bavat̰?” pərəsano parō-zrvānahe vaheh asti yaθa nūna-ayānō.
• hada kərənava. “paoirī xᵛarəm hu-xᵛarəθam,” ayāp “aipi mām avayahi aēibyō vastraēibyō?”

garəmō xšnaoθrō utā zasto paiti bāzāu, yezi drafšəm xšnāute, frayō yaθa vācō vaocāiti.

cit̰ pairi-harāma?

• paiti-ərəno ayāp sahvano. “aδa nūnam naono ahi” ayāp “aēte nmānem tvām 40 sardō asti” aēibyō pərəsa yō manō-vərəzō saxtō gərəwnāiti, utā sahyāiti aēte duš-ravanhō santi.
• paiti-pərəso. “nōit̰ paitišmarahi?” ayāp “cit̰ asti nāman-gātuš?” bīməm daδāiti.
• dvarəm paiti-apayeiti tərəsantō. yezi aēte bərəjaiti frā-carainti, rāma bva utā hada aēibyō cara. carahe kasukō hada vasnam rāmāiti.
• mošu kərənaoiti. zrvānem aēibyō daδāhi nmānahe mravāi parō yaθa vācim vīraozyahi.

vərəzyā yā ahmī zrvāne avayeiti

yadā manō-sahvahe paiti-vaocāhi, rāma utā xᵛāstā vərəzyā manō vī-vārayeiti mā apanasyeiti.

1. patifracā nmānahe utā nərąm dīda. paiti-vərəte vərəzahi utā mrūhi (“dīda aēte pairi-dāza”) mā paiti-pərəsa. paiti karana-vastra ayāp daxtō, Photo pairs xᵛaēpaithyō patifracā rāmō paiti-dānam kəranaoti, utā patifracā ahmī dāštare paitište.
2. mrūhi nmānahe raθwiya. Conversation cards rāmō-vācim daδāiti nmānahe, xᵛarəθō-dānahe, vīsahe utā rathye, a-yāskahe paiti-vacō.
3. srāvaya vācim yim xšnauva. National Institute on Aging rāmō-vācim ahmī dašnāiti yā a-ramnam paurva-daδāiti. dīda mahyā music activities.
4. xᵛara xᵛarəθam ayāp xᵛana. šudō utā taršno a-ramnō sahyāiti. xᵛarəθahe kasukō ayāp hu-xᵛarəθam nmānahe aipicarahe yāskəm asti.
5. cara ayāp ahmī raocan-gātu nidaδa. vərəzō utā hvare-raocō avayeiti, frapairi ahmī zrvāne ayānō.
6. daδāhi xᵛāstəm kərəfe. hām-kərəti vastra, a-duš-daθra kərefe, ayāp urvarąm āpəm daδāhi nmānahe vərəzəm paitišmarayeiti.
7. vispəm rāmaya. a-raoca tivi, kaska xšnauθrəm utā saocəm, utā hada calm breathing rāmayahi.

yezi aēva vərəzyā nōit̰ avayeiti, pasca anyō kərənava. hada a-vacō āmata vaheh aipi-daštəm asti.

haurva cim yim vīraozyeiti

Alzheimer’s Society dašnāiti paitišmaranahe ni-paθəm kərənava yadā pərəsano pairi-bavaiti, yaθa parō xᵛarəθa, pasca aipicarana, ayāp asnim-zrvāne. daθrahe haurvāiti parō-kərətam hu-vərəzo kəranaoti.

aipi ərəžūm nōit̰-aša mruye daθra asti?

aēte paiti-frasō haithyō asti, utā vīspō-rāma hazaŋhō vī-vīcitō daδente. Alzheimer’s Society dašnāiti aēva vərəzō nōit̰ asti: nōit̰-aša mruye kascit̰ nərəbuyō tarštō kəranaoti, pascaēta vahehim kərəkeranəm aēšąm bva utā an-aipicarə bva. Penn Memory Center sahyāiti ašəm paoirī asti utā rāmyam nōit̰-ašəm daθra asti aēva yadā martiyō aēte ašəm nōit̰ vīraozyeiti, utā mā zāxšyąm daδāhi aēšąm haithyāi.

pouru nipātarō miθō-paθam vindente: ašō a-təbaēšəm utā vahehim paθam paoirī (“aδa ahmī xšafne dārayāma, utā azəm tvām hada ahmi”), mā paiti-ərənauš nmānahe gātuš.

yezi aipi-xšafne vispāi pairi-bavaiti?

a-ramnō yō aipi-xšafne pairi-bavaiti sundowning sahyate. National Institute on Aging dašnāiti dašnō daθrō, ayānō hvare-raocō utā vərəzyā, kasvō aipi-xšafnahe xvafnō, utā mā garəmō-āp ayāp madəm aipi-xšafne. a-raocan parō asnim-zrvāne aipi avayeiti. mahyā paθā ahmī calm late-afternoon activities pouru dārayaiti.

drvō haurvaiti yezi bərəjaiti fracaraiti

nmānem gantum paiti-pərəsa bərəjaiti frā-caratam daδāiti. Alzheimer’s Association dašnāiti 6 ahmī 10 martiyāka yaēšąm manō miθō vərəzyaiti aēvavāra frā-carənti.

parō-daθra kərənava:

• aivi-xšnaoθrahe bāzu-dānahe hada nāman utā aipicara-sraoma, utā vastrahva dāxštā. National Institute on Aging MedicAlert utā Alzheimer’s Association Safe and Found dašnāiti, yō šaēte daδāiti.
• dvarō-avānəm ayāp xšnauθrəm, utā dvarō-dāna bərəzō ayāp nərəzyō nidaδa. mā aēvō martiyō katahva aipicara.
• patifracā nūnam dāraya, utā nāman-gātuš yaθa aēte caranti, yaθa parō-nmāna ayāp kərkerana.
• mrūhi a-duš-vīsahe nərəbuyō, utā aipicara-sraoma daδāhi.

yezi vī-merəncite: mošu aipicisi; Alzheimer’s Association dašnāiti pouru martiyāka 1.5 pairi-dāzahe vindente. yezi 15 zrvā-kasvō nōit̰ vindo, 112 zbayahi utā mrūhi martiyō manō-vərəzō asti. 112 mošu zbayahi yezi kascit̰ bīmō-patitō asti.

kaδā baēšazəm zbayāma?

baēšazəm aēšąm mošu zbayāhi yezi pərəsano ayāp a-zanditātō afrasāxštō pairi-bavaiti, ayāp asnim-zrvāne duš-vərəzō bavaiti. National Institute on Aging dašnāiti afrasāxštahe ayāp duš-daθrahe shiti, frapairi pasca yāskəm ayāp nūna-baēšazəm, mošu haurvaiti vaśmi. afrasāxšto duš-manō delirium bavaiti, yim NHS dašnāiti mošu baēšazəm vaśmi; maēza-pahišhe yāskō pouru-zrvāne ahmī parō-ayānō asti.

aipiča avayeiti aēte daθrəm mrūire yadā pasca baēšazəm dīdahi, yezi sādrā, duš-manah, xvafnahe yāskō ayāp baēšazahe dafna vərəzyānti.