Mgbe Onye Nwere Dementia Na-arịọ ịlaghachi Ụlọ Mgbe Niile

“Achọrọ m ịlaghachi ụlọ.” Maka ọtụtụ ezinụlọ, nke a so n’ihe kacha sie ike ịnụ, karịsịa mgbe onye ị na-elekọta nọ ọdụ n’ime ụlọ nzukọ nke ya. Ọ bụ ihe a na-ahụkarị, ọ nwere ike ime n’oge ọ bụla nke dementia, e nwekwara ụzọ dị jụụ, bara uru isi zaa ya. Ibe a na-akọwa ihe okwu ndị a na-apụtakarị, ihe ị ga-ekwu, ọrụ nwere ike inye aka n’oge ahụ, na otu esi echekwa onye ahụ.

Gịnị mere onye nwere dementia ji arịọ ịlaghachi ụlọ mgbe niile?

Na-abụkarị, “ụlọ” bụ mmetụta karịa ebe. Alzheimer’s Society kọwara ya dị ka mmetụta nke nkasi obi na nchekwa, ma ọ bụ ụlọ site n’oge gara aga, karịa ụlọ ahụ n’onwe ya. Dementia nwere ike ime ka ụlọ ndị a maara ka ọ bụ ndị ọhụrụ, onye ahụ nwekwara ike chee na ya bi n’oge ọzọ n’ime ndụ ya, mgbe ụlọ bụ ụlọ ọ biri n’oge ọ bụ nwatakịrị ma ọ bụ ebe ọ zụrụ ụmụ ya.

Okwu ndị a nwekwara ike ịbụ ihe ịrịba ama na ihe ọzọ adịghị mma ugbu a: agụụ na-agụ ya, akpịrị na-akpọ ya nkụ, ọ chọrọ ịga ụlọ mposi, o nwere mgbu, ọkụ ma ọ bụ oyi na-ewe ya, ike gwụrụ ya, ọ nọ naanị ya, egwu na-atụ ya, ma ọ bụ mkpọtụ na-eme ya ihe. National Institute on Aging depụtara mgbu, mkpọtụ, ịnọ naanị onye, mgbanwe n’usoro ụbọchị na ọgwụ n’etiti ihe na-akpata ahụ erughị ala.

Gịnị ka m kwesịrị ikwu mgbe ha na-arịọ ịlaghachi ụlọ?

Zaa mmetụta ahụ, ọ bụghị okwu ahụ. Family Caregiver Alliance na-ekwu ka a ghara ịnwa ime ka onye ahụ kweta na ọ na-ezighị ezi: mmetụta ya bụ eziokwu, ya mere were nkasi obi na nkwenye zaa ya buru ụzọ, wee jiri nwayọọ chee uche ya n’ebe ọzọ.

Okwu ndị na-enyekarị aka:

• Kpọọ mmetụta ahụ aha. “Ọ dị ka na ị na-atụ ụlọ gị.”
• Mee ka ọ mara na ọ nọ n’ebe nchekwa. “Ị nọ n’ebe nchekwa ebe a, m na-anọkwa gị nso.” Alzheimer’s Association na-atụ aro okwu dị mfe bụ “Ị nọ n’ebe nchekwa ebe a.”
• Kpọkuo ncheta. “Kọọrọ m banyere ụlọ gị. Ụlọ nri gị dị aṅaa?” Ịjụ ihe banyere oge ochie na-adịkarị mfe karịa ajụjụ banyere taa.
• Nye ihe unu ga-eme ọnụ. “Ka anyị buru ụzọ ṅụọ otu iko tii,” ma ọ bụ “Ị ga-enyere m aka n’akwa nhicha ndị a?”

Olu dị ọkụ obi na aka e debere n’ogwe aka, ma ọ bụrụ na ọ masịrị ya imetụ aka, nwere ike ịkọwa karịa okwu.

Gịnị ka m kwesịrị izere?

• Ịrụ ụka ma ọ bụ ịkọwa. “Ugbu a ị bi ebe a” ma ọ bụ “Nke a abụwo ụlọ gị afọ 40” na-arịọ ya ka ọ nabata ihe dementia na-eme ka o sie ike ịnabata, ọ nwekwara ike ime ka ọ chee na a na-agwa ya na ọ na-ezighị ezi.
• Ịjụ ya ajụjụ dị ka ule. “Ị cheghị?” ma ọ bụ “Gịnị bụ adreesị gị?” na-agbakwunye nrụgide.
• Ịgbochi ọnụ ụzọ n’iwe. Ọ bụrụ na ọ pụọ, nọrọ jụụ ma soro ya gaa. Ije ntakịrị ọnụ na-edozikarị ọchịchọ ahụ.
• Ịkpa ọsọ. Nye ya oge ka ọ kwuo banyere ụlọ tupu ị gbanwee okwu.

Ọrụ nwere ike inye aka n’oge ahụ

Mgbe ị nabatachara mmetụta ahụ, ọrụ dị jụụ, a maara nwere ike ichee uche ya n’ebe ọzọ n’ejighị ya wepụ n’ihe.

1. Lee foto ụlọ na ezinụlọ. Tụgharịa ibe ndị ahụ ma kwuo ihe ị hụrụ (“Lee ubi ahụ”) kama ịjụ ajụjụ. Na ekwentị ma ọ bụ tablet, Foto ndị dakọrọ na-eme foto ezinụlọ gị egwuregwu ndị dakọrọ dị nwayọọ, foto ahụ na-anọkwa na ngwaọrụ gị.
2. Kparịta banyere ụlọ. Kaadị mkparịta ụka na-enye ajụjụ mepere emepe banyere ụlọ, ụlọ nri, ndị agbataobi na ememe, na-enweghị azịza ziri ezi.
3. Kpọọ egwu ọ hụrụ n’anya. National Institute on Aging depụtara egwu na-eme obi jụụ n’etiti ụzọ isi mee ka ahụ erughị ala dị jụụ. Lee ọrụ egwu anyị.
4. Rie nri ntakịrị ma ọ bụ ṅụọ ihe. Agụụ na akpịrị ịkpọ nkụ nwere ike ịdị ka ahụ erughị ala. Otu iko tii ma ọ bụ ihe ọ hụrụ n’anya bụkwa obere omume nke ịnọ n’ụlọ.
5. Gaa ije ma ọ bụ nọdụ n’èzí. Mmegharị na ìhè anyanwụ na-enyere aka, karịsịa n’isi ụtụtụ.
6. Nye ya ọrụ ọ maara. Ịpịkọta akwa, ịhazi ngaji na ndụdụ ma ọ bụ iji mmiri gbasaa osisi nwere ike iweghachite mmetụta nke ilekọta ụlọ.
7. Mee ihe niile ji nwayọọ. Gbanyụọ TV, belata mkpọtụ na ìhè na-egbu anya, wee nwaa ịkwụsị ntakịrị ọnụ maka iku ume nwayọọ.

Ọ bụrụ na otu echiche adịghị arụ ọrụ, nwaa ọzọ mgbe e mesịrị. Ịnọdụ ọnụ n’udo bụkwa nsonaazụ dị mma.

Lelee ihe kpatara ya nke ị nwere ike idozi

Alzheimer’s Society na-atụ aro idebe obere ndetu nke mgbe arịrịọ ahụ na-eme, dị ka tupu nri, mgbe ndị ọbịa gachara, ma ọ bụ n’ịgbụ mgbede. Ụkpụrụ ndị a na-eme ka o dị mfe ime atụmatụ tupu oge eruo.

Ọ̀ dị mma ịgwa ya asịrị dị nro?

Nke a bụ okwu a na-arụrịta ụka n’ezie, ezinụlọ nwere ezi obi na-adịkwa iche n’echiche. Alzheimer’s Society na-ekwu na enweghị otu azịza ziri ezi: asịrị nwere ike ime ka ụfọdụ ndị mmadụ ka na-enyo enyo, ya mere kpebie ihe kacha mma maka onye ahụ, buru kwa otu mgbe niile. Na Penn Memory Center, echiche onye ntụziaka ya bụ na eziokwu bụ ihe a na-eji amalite na asịrị dị nro bụ naanị ihe ọ ga-adị mma mgbe onye ahụ na-enweghị ike ịghọta otu eziokwu, na ị gaghị eme ihe ọchị n’ihe ọ na-ewere dị ka eziokwu.

Ọtụtụ ndị na-elekọta na-achọpụta na ụzọ etiti na-arụ ọrụ: nkasi obi n’eziokwu na ichee uche onye ahụ n’ebe ọzọ buru ụzọ (“Anyị ga-anọ ebe a n’abalị a, m nọkwa gị nso”), n’ejighị rụọ ụka banyere ebe ụlọ dị.

Gịnị ma ọ bụrụ na ọ na-eme n’ehihie ma ọ bụ n’ịgbụ mgbede kwa ụbọchị?

Ahụ erughị ala nke na-amalite ma ọ bụ na-aka njọ n’ịgbụ mgbede ka a na-akpọkarị sundowning. National Institute on Aging na-atụ aro usoro ụbọchị kwụsiri ike, ìhè anyanwụ na ọrụ kwa ụbọchị, obere ụra ehihie, na ịzere kọfị ma ọ bụ mmanya n’ọgwụgwụ ụbọchị. Ịgbanye ọkụ tupu anyanwụ adaa nwekwara ike inye aka. Nduzi anyị banyere ọrụ dị jụụ maka ịgbụ mgbede nwere ọtụtụ ozi.

Nchekwa ma ọ bụrụ na ọ chọọ ịpụ

Ịrịọ ịlaghachi ụlọ nwere ike ibute ịgagharị. Alzheimer’s Association na-eche na mmadụ isii n’ime iri na-ebi ná dementia ga-agagharị opekata mpe otu ugboro.

Kwadebe tupu oge eruo:

• Ikiri aka ma ọ bụ ihe ịrịba ama ahụike nwere aha ya na nọmba ekwentị gị, na akara n’uwe ya. National Institute on Aging kwuru MedicAlert na mmemme Safe and Found nke Alzheimer’s Association, nke nwere ike ịchọ ụgwọ.
• Mkpịsị ụda ma ọ bụ ihe mkpọsa (alarm) n’ọnụ ụzọ, na ihe mkpọchi ndị e debere n’elu ma ọ bụ n’ala. Etinyela onye ahụ n’ime ụlọ ma mechie ya naanị ya.
• Foto ọhụrụ nke ihu ya, na ndepụta ebe ọ nwere ike ịga, dị ka ụlọ ọ biri na mbụ ma ọ bụ ebe ọrụ ya.
• Gwa ndị agbataobi ị tụkwasịrị obi, nyekwa ha nọmba gị.

Ọ bụrụ na ọ efu: malite ịchọ ozugbo; Alzheimer’s Association na-ekwu na a na-achọta ọtụtụ mmadụ n’ime maịlụ 1.5. Ọ bụrụ na ịchọtaghị ya n’ime nkeji 15, kpọọ nọmba mberede nke mpaghara gị, ma sị na onye ahụ nwere dementia. Kpọọ nọmba mberede ozugbo ma ọ bụrụ na onye ọ bụla nọ n’ihe egwu.

Oge ole ka m kwesịrị ikpọ dọkịta?

Kpọọ dọkịta ya ngwa ngwa ma ọ bụrụ na arịrịọ ahụ ma ọ bụ mgbagwoju anya malitere na mberede, ma ọ bụ ka njọ n’ime awa ma ọ bụ ụbọchị ole na ole. National Institute on Aging na-ekwu na a ga-elele omume na-agbanwe na mberede ma ọ bụ ngwa ngwa ozugbo, karịsịa mgbe ọrịa ma ọ bụ mgbanwe ọgwụ gasịrị. Mgbagwoju anya mberede nwere ike ịbụ delirium, nke NHS na-ekwu na ọ chọrọ enyemaka ngwa ngwa; ọrịa ụzọ mmamịrị bụ ihe na-akpatakarị ya n’ime ndị agadi.

Ọ na-enyekwa aka ikwu usoro na-aga n’ihu na oge ị ga-ahụ dọkịta ọzọ, n’ihi na mgbu, obi ọjọọ, nsogbu ụra ma ọ bụ mmetụta ọgwụ nwere ike ịbụ akụkụ nke ya.