ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް މިއުޒިކް ހަރަކާތްތައް

ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކާއެކު ހިއްސާކުރެވޭ އެންމެ ފަސޭހަ ކަންތަކުގެ ތެރޭގައި މިއުޒިކް ހިމެނެއެވެ. މިއުޒިކަކީ އެއްވެސް ކަމެއް ދަންނަވާ ކަމެއް ނޫނެވެ: ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ބޭނުންވެއް ނުޖެހޭ، ފަހަތަށް ހިނގަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކެއް ވެސް ނެތެވެ. އާދަކުރެވިފައިވާ ލަވައަކުން ހިނިތުންތަކެއް، ފައިން ޖަހާ ހަރަކާތެއް، ނުވަތަ އެއްކޮށް ލަވަ ލަވާ ލަފުޒުތަކެއް ލިބިދާނެއެވެ، ވާހަކަދެއްކުން އުނދަގޫވާ ދުވަހަކު ވެސް. ބޭނުންވަނީ މި މީހާއަށް އެކަށީގެންވާ މިއުޒިކާއި، އެ ޖައްސަވާލުމަށް ހަމަޖެހޭ ވަގުތެކެވެ.

ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް ކޮން ބާވަތެއްގެ މިއުޒިކް ހަރަކާތްތައް އެކަށީގެންވޭތޯ؟

އަޑު އަޑުއަހާން، ލަވަ ލަވާން، އަތްތައް ޖަހާން، ހަލުވި ހަރަކާތްކުރާން، އަދި މިއުޒިކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުން ހުރިހާ ގޮތެއް ރަނގަޅެވެ. National Institute on Aging ހުށަހަޅަނީ މިއުޒިކް ޖައްސަވާ، މިއުޒިކާއި ފަންނާނުންނާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުން، އާދަކުރެވިފައިވާ ލަވަތަކަށް ލަވަ ލަވާ ނުވަތަ ނަށާ، އަދި މުޖުތަމައުގައި ހުންނަ ކޮންސަޓް ނުވަތަ މިއުޒިކް ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ދިއުމެވެ. Alzheimer’s Association އިތުރަށް ބުނަނީ އަތްތައް ޖެހުން ނުވަތަ ނެށުން ފަދަ ހަރަކާތްތަކުން އުފާ އިތުރުވެދާނެ ކަމަށާއި، ބަސްތަކުން ވާހަކަ ދެއްކުން އުނދަގޫވުމުން ފަހު ވެސް ގުޅުން ބަހައްޓަން މިއުޒިކަކީ މަގެއް ކަމަށެވެ.

އަމިއްލަ ޕްލޭލިސްޓެއް ހަދާނީ ކިހިނެއް؟

ތިބާ ހަދާލެވޭ އެންމެ ބޭނުންތެރި އެއްޗަކީ މި މީހާއަށް މާނަ ލިބޭ މިއުޒިކްގެ ޕްލޭލިސްޓެކެވެ. NHS ވެސް އަމިއްލަ މާނަ ހުރި މިއުޒިކް ފާހަގަކޮށްދެއެވެ. ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ހެދޭނެ ގޮތަކީ މިއީ.

އެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުން ފަށާށެވެ

• ޓީންއޭޖާއި ތުވެނީސްގެ ދުވަސްވަރު. ޒުވާން ދުވަސްވަރުގައި ރޭޑިއޯއިން، ނެށުމުގެ ހަފުލާތަކުން، އަދި ފިލްމުތަކުން އަޑުއަހާ ކަންކަން ހަނދާން ކުރައްވާށެވެ.
• ބޮޑެތި ވަގުތުތައް. ކައިވެނީގެ ދުވަހުގެ މިއުޒިކް، ފުރަތަމަ ނެށުން، ނުވަތަ އާއިލާއާއެކު ދަތުރުކުރާ އިރު އަޑުއަހާ އެލްބަމެއް.
• ދީނާއި ސަޤާފަތް. ޙަމްދުތަކާއި ޛިކުރު، ދީނީ ލަވަ، ނުވަތަ އެ މީހުންގެ މާދަރީ ބަހުން ހުންނަ ލަވަތައް.
• މަސައްކަތާއި ޚިދުމަތް. މާޗިންގ ބޭންޑް، މަސައްކަތުގެ ލަވަ، ނުވަތަ ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅޭ މިއުޒިކް.
• އާއިލާ ހަނދާން ކުރާ ކަންތައްތައް. އަދިބަޔަކު، ދަރިން އަދި ދުވަސްވީ ރަހުމަތްތެރިންގެ ކައިރިން އަހާ، އެ މީހުން އާންމުކޮށް ޖައްސަވައި ނުވަތަ ލަވަ ލަވާ ކަންކަން ކޮބައިތޯ.

ހަމައެކަނި ލަވަތަކަށް ނޫން، ބާވަތްތަކަށް ވެސް ވިސްނާށެވެ

ކިރިޔަށް ފަށާނެ ތަނެއް ނޭނގޭނަމަ، މި ބާވަތްތަކުން ކޮންމެ ބާވަތަކުން މަދު ގަޑިއިރެއް ޖައްސަވައި ރައްކާތެރިކަން ބަލާށެވެ: ބިގް ބޭންޑާއި ސްވިންގ، ޑޫ-ވޮޕް، މޯޓައުނާއި ސޯލް، އަރލީ ރޮކް އެންޑް ރޯލް، ކަންޓްރީ އެންޑް ވެސްޓަރން، ބްލޫގްރާސް، ގޮސްޕަލާއި ޙަމްދު، ބްރޯޑްވޭ ޝޯ ޓިއުން، ޖެޒް ސްޓެންޑަރޑް، ބޮލެރޯ ނުވަތަ މާރިއާޗީ ފަދަ ލެޓިން މިއުޒިކް، ޕޮލްކާ، ފޯކް އަދި ކްލާސިކަލް. ހިނިތުންތަކެއް ނުވަތަ ފައިން ޖަހާ ހަރަކާތެއް ގެންދޭ އެއްޗެއް ބަހައްޓާ، މޫނު ތަޅުވާ އެއްޗެއް ދޫކޮށްލާށެވެ.

ޖައްސަވަން ފަސޭހަކޮށްލާށެވެ

• އިޝްތިހާރު ނުބޭނުން. އިޝްތިހާރުތަކުން ދަތިކަން އުފެދިދާނެ ކަމަށް Alzheimer’s Association އިންޒާރު ދެއެވެ. ޑައުންލޯޑް ކޮށްފައިވާ މިއުޒިކް، ސީޑީ، ރެކޯޑް، ނުވަތަ އިޝްތިހާރު ނެތް ޚިދުމަތެއް ބޭނުންކުރައްވާށެވެ.
• އެއް ފަސޭހަ ޑިވައިސެއް. ބޮޑު އެއް ބަޓަނެއް ހުރި ސްޕީކަރެއް، ނުވަތަ ތައްޔާރުކޮށް ބަހައްޓާފައިވާ ޕްލޭލިސްޓެއް، އެއީ ކޮންމެ މީހަކަށް ފަށާލެވޭނެ ގޮތްތެރެވެ.
• ކުރު ދެ ލިސްޓެއް. ހަމަޖެހުމަށް ހަމަޖެހޭ ލިސްޓެއް އަދި މޫޑު އުފުލުމަށް ހިތްވަރު ލިސްޓެއް.
• ނަން ލިޔެލާށެވެ. ޑިވައިސްގައި އެ މީހާގެ ނަމާއި ”އެންމެ ލޯބިވާ މިއުޒިކް“ ލިޔެލާ، އެއީ ޒިޔާރަތަށް އައި އާއިލާއާއި ބެލެހެއްޓޭ މުވައްޒަފުންނަށް ވެސް ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތެރެވެ.

ޓްރައި ކުރެވޭ 15 މިއުޒިކް ހަރަކާތެއް

1. އެއްކޮށް އަޑު އަޑުއަހާ. އެހެން އެއްވެސް ކަމެއް ނެތި ކައިރިކޮށް އިށީނދެލައްވާ. އަޑު އަޑުއަހާލުމަކީ ފުރިހަމަ ހަރަކާތެކެވެ.
2. އެއްކޮށް ލަވަ ލަވާ. ތިބާ އަމިއްލަޔަށް ލަވަ ފަށާލައްވާ. ދަތްތައް ބަންދުކޮށް ލަވަ ލަވާލުން ނުވަތަ ތޮނޑު ހަރަކާތްކުރުން ވެސް ބައިވެރިވުމެކެވެ.
3. އަތްތައް ޖަހާ ނުވަތަ ބީޓް ޖަހާ. ކަކޫލުގައި އަތް ޖެހުން، މޭޒުގައި އަތް ޖެހުން، ނުވަތަ ކުޑަ ޑްރަމެއް ނުވަތަ ޝޭކަރެއް ބޭނުންކުރުން.
4. ހަމަޖެހިފައި ނެށުން. ކިޗަންތެރޭގައި އަތް ހިފައިގެން ހަލުވި ހަރަކާތްކުރުން، ނުވަތަ އިށީނދެލައިގެން އަތްތައް އެއްކޮށް ހަރަކާތްކުރުން.
5. ސްކާފް ނެށުން. ހުރިގެން ނުވަތަ އިށީނދެލައިގެން، ހުވަދު ސްކާފް މިއުޒިކާ އެއްގޮތަށް ވައްޓާލުން.
6. މިއުޒިކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުން. އިމްތިހާނެއް ނޫން، ދައުވަތެއް ދީ: ”މިއީ ނެށުމުގެ ހޯލެއް ފަދަ އަޑެކެވެ. އެ ނެށުންތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ކިޔައިދެއްވާލައްވާ.“ ”މި ލަވަ ހަނދާން އަންނަނީތޯ؟“ އަކު ދުވަހަކު ވެސް ނާހާށެވެ.
7. މުޅި އެލްބަމެއް ޖައްސަވާ. އެ މީހުން ލޯބިކުރި ރެކޯޑެއް ފެށުން ނިމުމަށް ޖައްސަވާ، ކޮފީއެއްާއެކު.
8. އެލްބަމް ކަވަރު ބަލާ. މުސްކުޅި ރެކޯޑް ކަވަރުތަކަކީ ފެޝަން، ކާރު އަދި މޫނުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ރަނގަޅު ވަސީލަތްތަކެކެވެ.
9. މިއުޒިކަލެއް ބަލާ. އެ މީހުންގެ ޒަމާނުގެ ފިލްމް ކޮށްފައިވާ މިއުޒިކަލެއް ނުވަތަ ކޮންސަޓެއް ހަވީރުކު ބަލާލެވޭނެއެވެ. އަރާމުކުރުމަށް މެދުކެނޑުން ހުއްޓާލާށެވެ.
10. އެ މީހުން ދަންނަ ވާދިޔައެއް ޖައްސަވާ. ކުރިން ޕިއާނޯ ނުވަތަ ގިޓާ ޖަހާފައިވާ މީހަކަށް ސާދާ ޖެހުން އުފާވެދާނެއެވެ. ފަހުން، އެއްކޮށް މަދު ނޯޓެއް ޖެހުން ވެސް ފުދޭނެއެވެ.
11. މަސައްކަތް ކުރާ އިރު މިއުޒިކް. އަންދާފައިވާ ފޭރާން އެއްކޮށްލާ އިރު ނުވަތަ މޭޒު ތައްޔާރުކުރާ އިރު އެ މީހުން ލޯބިވާ ލަވަތައް ޖައްސަވާ.
12. ހެނދުނު ލަވަ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ފަށާ އިރު އެއްގޮތެއްގެ ހިތްވަރު ލަވައެއް ޖައްސަވާ، ދިރިއުޅުމުގެ ދަތުރުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި.
13. ޙަމްދު ނުވަތަ ދީނީ ލަވަ ލަވާ. އެ މީހުންގެ ދީނީ ގޮތުން އާދަކުރެވޭ މިއުޒިކް ޖައްސަވައި އެއްކޮށް ލަވަ ލަވާށެވެ.
14. ލަވަ ލަވާ ގްރޫޕަކަށް ބައިވެރިވުން. NHS ބުނަނީ ލަވަ ލަވާ ގްރޫޕްތައް މޫޑާއި ދިރިއުޅުމުގެ އުފާއަށް ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ތިބާގެ ސަރަޙައްދުގައި ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހުންނަށް ފަސޭހަ ކޯރަސްތަކެއް ހުރިތޯ ބަލާށެވެ.
15. ދިރުމުގެ މިއުޒިކަށް ދިއުން. ކުރު މުޖުތަމައީ ކޮންސަޓެއް ނުވަތަ ބޭރު ބޭންޑެއް. ނިކުމޭ ދޮރުގެ ކައިރިން އިށީނދެލައި، ބޭނުންވާ ވަގުތެއްގައި އެނބުރި ދާށެވެ.

އާދަކުރެވިފައިވާ ބަސްތަކާއެކު ފަސޭހަ ބަސްކުޅަ ހަރަކާތަކަށް، ބަސްފުޅު ނިންމާ ޓްރައި ކުރެވިދާނެއެވެ؛ އެތާނގައި އަބަދުވެސް ނިމުން ދައްކާލެވޭނެއެވެ.

ވަގުތަށް އެކަށީގެންވާ މިއުޒިކް ހޮވުން

ތިބާ ބޭނުންވާ މޫޑު އުފެއްދުމަށް މިއުޒިކް ބޭނުންކުރުމަށް Alzheimer’s Association ހުށަހަޅައެވެ: ހަމަޖެހޭ މާހައުލަކަށް ހަމަޖެހޭ މިއުޒިކް، އަދި މޫޑު އުފުލުމަށް ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ހިތްވަރު ލަވައެއް.

ރަނގަޅު ތަޖުރިބާއެއްަށް އިރުޝާދު

• އެހެން އަޑުތައް ނިއްވާލާ. މިއުޒިކަކީ ހަމައެކަނި އަޑު ކަމުގައި ހެދުމަށް، ކުޑަކޮއްލިތަކާއި ދޮރުތައް ލައްޕާލައި ޓީވީ ނިއްވާލުމަށް Alzheimer’s Association ހުށަހަޅައެވެ.
• އަޑު ހަމަޖެހިފައި ބަހައްޓާ. މިއުޒިކަކީ އަރާމު ދޭ އަޑެއް ކަމުގައި ވާންވާނެ، ބޮޑު އަޑެއް ނޫނެވެ. އެ މީހުން އިވުމުގެ އާލާތެއް ބޭނުންކުރައްވާނަމަ، އެ އާލާ އަޅާފައި ރަނގަޅަށް މަސައްކަތްކުރަނީތޯ ބަލާށެވެ؛ އިވުން ބައްލަވާ.
• ހިތާމަވާ ހަނދާންތަކަށް ސަމާލުވާ. ބައެއް ލަވަތަކުން ހިތާމަ، ހަނގުރާމަ ނުވަތަ ގެއްލުން ހަނދާން ކުރައްވައިދެދާނެއެވެ. ލަވައަކުން ހިތްހަމަ ނުޖެހޭނަމަ، ތެދުވެލައްވައި ލަވަ ބަދަލުކުރައްވާށެވެ.
• އެ މީހާއަށް އިސްކަން ދެއްވާ. ވީނަމަ އެ މީހާއަށް މިއުޒިކް އިޚްތިޔާރު ކުރެވޭގޮތް ހަދާ، އަދި ”ނޫން“ އަކު ދެއްވާ ޖަވާބެއް ވެސް ޤަބޫލުކުރައްވާށެވެ.
• ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ހުއްޓާލެވޭނެ. ފަސް މިނެޓު މިއުޒިކް އަޑުއަހާލުމަކީ ރަނގަޅު ހަރަކާތެކެވެ. މިއުޒިކް ނިއްވާލައި ހަމަޖެހިފައި އިށީނދެލުމަކީ ވެސް ރަނގަޅު ހަރަކާތެކެވެ.

މިއުޒިކާއި ޑިމެންޝިއާއާ ބެހޭ ގޮތުން ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ ކޮބައިތޯ؟

ލިބެން ހުރި ހެކިތަކަކީ މަދު ހެކިތަކެކެވެ. 2025 ގެ Cochrane ރިވިއުއެއް ގައި ރޭވިފައިވާ މިއުޒިކް ސެޝަންތަކުގެ 30 ދިރާސާއެއް ބަލައިފިއެވެ؛ އެއީ ގިނަވެގެން ބެލެހެއްޓުމުގެ މަރުކަޒުތަކުގައި ގްރޫޕްތަކުން ކުރެވުނު ސެޝަންތަކެވެ. އާންމު ބެލެހެއްޓުމާ އަޅާބަލާއިރު، މި ސެޝަންތަކުން ހިތާމަޖެހޭ އަލާމާތްތައް މަދުން ދަށްކޮށްދިނުމަށް ވާނީ އެހީތެރިވެފައި ކަމަށް ފެނުނު ނަމަވެސް، ހަމަނުޖެހުން، ދިރިއުޅުމުގެ އުފާ ނުވަތަ ވިސްނުމާއި ހަނދާން ބަހައްޓަން ދޭ ކަމުގައި ސާފު އަސަރެއް ނުފެނުނެވެ. ސެޝަންތައް ނިމުމުން ފަހު ދެމިގެންދިޔަ އަސަރެއް ވެސް ނުފެނުނެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން މިއުޒިކް ހިއްސާކުރަނީ އެއީ އެއްކޮށް ވަގުތު ހޭދަކުރެވޭ، ބުރަ ނުޖެހޭ ރަނގަޅު ގޮތެއް ކަމުގައި ވީތީއެވެ، ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނެވެ. ގްރޫޕް ހަރަކާތްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން، ބެލެހެއްޓުމުގެ މަރުކަޒުތަކުގެ ގްރޫޕް ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ؛ ފޮޓޯތަކާއި ވާހަކަތަކާއެކު މިއުޒިކް ބޭނުންކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން، ހަނދާން އާ ކުރުމުގެ ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ.