Àwọn Ìgbòkègbodò fún Dementia Ìpele Àkọ́kọ́

Ní ìpele àkọ́kọ́ dementia, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ṣì ń gbé bí wọ́n ti ń gbé tẹ́lẹ̀. Wọ́n lè máa ṣiṣẹ́, ṣe iṣẹ́ aṣojúṣe láìsanwó, pàdé àwọn ọ̀rẹ́, kí wọ́n sì darí ọ̀pọ̀ ọjọ́ ara wọn. Ní gbogbogbò, àwọn ìgbòkègbodò kò nílò pípààrọ̀; wọ́n nílò àtúnṣe díẹ̀ kí wọ́n lè máa dùn mọ́ wọn. Ipa yín sún mọ́ ti alábàákẹ́gbẹ́ ju ti olùtọ́jú lọ: ẹni tí ó ń ràn wọ́n lọ́wọ́, tí ó ń bá wọn ṣètò, tí ó sì ń wọlé nígbà tí a bá béèrè nìkan.

Àwọn ìgbòkègbodò wo ni ó dára ní dementia ìpele àkọ́kọ́?

Àwọn ìgbòkègbodò tí ó dára jù ní ìpele àkọ́kọ́ sábà máa ń jẹ́ àwọn tí ẹni náà ti fẹ́ràn tẹ́lẹ̀, tí a mú rọrùn díẹ̀. Alzheimer’s Foundation of America ṣe àtòjọ àwọn èrò bíi eré káàdì àti eré orí pátákó, wíwá ọ̀rọ̀ nínú àkójọ lẹ́tà, rírìn, jíjó, ọgbà ṣíṣe, ṣíṣe òdòdó lọ́ṣọ̀ọ́, sísọ ìtàn, yíyà àwòrán, orin, kíkọ ìwé ìrántí ojoojúmọ́, kíkọ lẹ́tà, ṣíṣe ìwé àkójọpọ̀, oúnjẹ sísè àti àṣà ọdún.

Ohun tí ó máa ń yí padà jẹ́ ibi tí a ti ń ṣe é, kì í ṣe ìgbòkègbodò náà. Alzheimer’s Association sọ pé àwọn ènìyàn ní ìpele àkọ́kọ́ lè bẹ̀rẹ̀ sí fà sẹ́yìn kúrò nínú àwọn nǹkan tí wọ́n ti gbádùn, ó sì fúnni ní àpẹẹrẹ ẹni tí ó ń ní ìdààmú ní àpèjẹ ńlá tí ó ń ṣe dáadáa jù nínú ẹgbẹ́ kékeré. Ẹ sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa ohun tí ó ti ń le jù, kí ẹ sì ṣàtúnṣe papọ̀.

Ẹ béèrè ná, kí ẹ sì ṣe àdéhùn lórí bí a ṣe lè ran ẹni náà lọ́wọ́

Ìtọ́sọ́nà ìpele àkọ́kọ́ ti Alzheimer’s Association dábàá àwọn àṣà díẹ̀ tí ó tún kan àwọn ìgbòkègbodò:

• Ẹ béèrè taara. “Kí ni yóò mú kí ẹgbẹ́ kíkà ìwé rọrùn fún yín?” máa ń mú ìdáhùn tí ó dára jù wá ju ríronú pé ẹ ti mọ̀ lọ.
• Ẹ gbà pé wọ́n lè ṣe é. Bí kò bá sí ewu ààbò, ẹ jẹ́ kí ẹni náà gbìyànjú, kí ẹ sì fún un ní ìgbóríyìn dípò gbígba iṣẹ́ náà.
• Ẹ ṣe àdéhùn lórí àmì kan. Ẹ yan gbólóhùn kan tàbí ìtẹríba orí tí ó túmọ̀ sí “ó dára kí o wọlé,” fún àpẹẹrẹ nígbà tí orúkọ kan kò bá wá lásìkò eré káàdì.
• Ẹ máa bi í lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Ẹ béèrè bóyá ìwọ̀n ìrànlọ́wọ́ náà tọ́, pọ̀ jù tàbí kéré jù.

Àwọn èrò ìgbòkègbodò fún ìpele àkọ́kọ́

Ẹ máa tẹ̀síwájú nínú ipa àti eré ìgbádùn

• Ẹ máa tẹ̀síwájú nínú ìpinnu déédéé. Iṣẹ́ aṣojúṣe láìsanwó lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, ẹgbẹ́ akọrin tàbí ẹgbẹ́ kan ń fún ọ̀sẹ̀ ní ìrísí. Bí ó bá di ìdààmú, ipa kúkúrú tàbí tí ó dákẹ́ jù lè bá a mu.
• Ẹ jọ ṣètò oúnjẹ. Bí rírà oúnjẹ ti di ìbànújẹ́, Alzheimer’s Association dábàá pé kí ẹ béèrè lọ́wọ́ ẹni náà láti ràn yín lọ́wọ́ láti ṣètò oúnjẹ ọ̀sẹ̀ àti láti kọ àtòjọ rẹ̀ dípò.
• Ẹ se oúnjẹ, kí ẹ sì yan oúnjẹ. Ẹ tẹ̀lé ọ̀nà ìsè tí wọ́n fẹ́ràn papọ̀. Ẹ tò àwọn èròjà ní ọ̀nà tí ó tẹ̀lé ara wọn kí ẹ tó bẹ̀rẹ̀, kí àwọn ìgbésẹ̀ lè hàn.
• Ẹ ṣe ọgbà. Ẹ ṣètò ibùsùn ọgbà, ẹ yan irúgbìn tàbí ewéko, kí ẹ sì jọ ṣe iṣẹ́ náà. Àtòjọ tí a kọ sílẹ̀ fún iṣẹ́ ọgbà ọ̀sẹ̀ ń ṣe ìrànlọ́wọ́.
• Ẹ máa tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ ọwọ́ kan. Iṣẹ́ gbẹ́nàgbẹ́nà, rírán aṣọ, híhun aṣọ tàbí kíkọ́ àwòṣe lè tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tí ó rọrùn àti ìmọ́lẹ̀ tí ó dára.

Àwọn eré fún ìgbádùn

• Ẹ ṣe eré káàdì àti eré orí pátákó. Àwọn eré tí wọ́n mọ̀ ni ó rọrùn jù. Ẹ ṣe é ní ẹgbẹ́-ẹgbẹ́ kí ẹnikẹ́ni má wà ní ibi tí a ti ń wò ó, kí ẹ sì ka ààmì ní ìrọ̀rùn tàbí kí ẹ má kà á rárá.
• Ẹ gbìyànjú wíwá ọ̀rọ̀ tí a tẹ̀ tóbi. A lè ṣe wíwá ọ̀rọ̀ wa lórí ẹ̀rọ tàbí kí a tẹ̀ ẹ́ jáde fún àkókò ìdákẹ́jẹ́.
• Ẹ ṣe àdììtú ègé àwòrán. Ẹ yan iye ègé tí ó rọ̀ni lọ́rùn, kì í ṣe èyí tí ó le. Picture puzzle jẹ́ ẹ̀dà kúkúrú lórí ẹ̀rọ, ìtọ́sọ́nà wa lórí àdììtú fún dementia sì ṣàlàyé bí a ṣe ń yan ọ̀kan.
• Ẹ kópa nínú ìbéèrè fún ìgbádùn. Àwọn kan fẹ́ràn alẹ́ ìbéèrè ní ẹgbẹ́. Bí ó bá bẹ̀rẹ̀ sí dà bí ìdánwò, ẹ yan nǹkan míràn, tàbí kí ẹ gbìyànjú àwọn ìbéèrè rírọrùn wa, tí ó ní àwọn àṣàyàn ìdáhùn tí kò sì ní ààmì.

Àwọn eré wà fún ìgbádùn níbí. A kò tíì fi hàn pé eré kankan ń tọ́jú tàbí dín ìlọsíwájú dementia kù; ẹ ka síwájú sí i nínú àwọn eré ọpọlọ: ohun tí ìwádìí sọ.

Ẹ kọ̀wé, ẹ ronú, kí ẹ sì ṣe àkọsílẹ̀

• Ẹ kọ ìwé ìrántí ojoojúmọ́. Alzheimer’s Association dábàá kíkọ ìwé ìrántí ojoojúmọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan láti ṣiṣẹ́ lórí ìmọ̀lára lẹ́yìn ìdánimọ̀ àrùn. Ìlà díẹ̀ lójoojúmọ́ ti tó.
• Ẹ jẹ́ kí ẹni náà darí ìwé ìtàn ayé. Ìpele àkọ́kọ́ jẹ́ àkókò tí ó dára fún ẹni náà láti yan àwọn fọ́tò tirẹ̀ kí ó sì kọ tàbí kí ó sọ àwọn ìtàn tí ó wà lẹ́yìn wọn. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò rírántí ìgbà àtijọ́.
• Ẹ kọ lẹ́tà. Lẹ́tà sí ọmọ-ọmọ, ọ̀rẹ́ àtijọ́ tàbí alábàáṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ lè ní ìtumọ̀ fún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì.
• Ẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn fọ́tò. Photo pairs sọ àwọn fọ́tò ẹbí di eré ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, conversation cards sì fúnni ní àwọn ibi ìbẹ̀rẹ̀ rírọrùn fún ìfọ̀rọ̀wérọ̀.

Ẹ jáde, kí ẹ sì rìn

National Institute on Aging dábàá tẹ̀síwájú nínú àwọn ìrìn jáde tí ẹ mọ̀ fún ìgbà tí ẹ bá méjèèjì ń ní ìtùnú. Ẹ ṣètò wọn fún àkókò tí ó dára jù ọjọ́ ẹni náà, kí ẹ sì dá wọn dúró kí wọ́n má pẹ́ jù.

• Ìrìn àṣà kúkúrú. Ilé àwòrán ìṣẹ̀ǹbáyé, ìfihàn fíìmù ọ̀sán tàbí ìfihàn iṣẹ́ ọnà, ní pàtàkì ní àkókò tí ó dákẹ́.
• Lúwẹ̀ẹ́ (swimming). NIA dábàá adágún omi ní àkókò ọjọ́ tí kò ní èrò púpọ̀.
• Àwọn ẹgbẹ́ rírìn àti kíláàsì jíjó. NHS mẹ́nu ba jíjó, tai chi, yoga, lúwẹ̀ẹ́ àti àwọn ẹgbẹ́ rírìn, àti àwọn ìjókòó tí ó bá àwọn tí ó ní dementia mu níbi tí ó bá wà.
• Àwọn ẹgbẹ́ orin kíkọ àti àwọn ibi ìpàdé ìrántí (memory cafés). Àwọn ẹgbẹ́ tí kò le níbi tí àwọn tí ó ń gbé pẹ̀lú dementia àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ wọn ti lè pàdé àwọn ẹlòmíràn tí wọ́n wà nínú ipò kan náà.

Àwọn àyípadà kékeré tí ó mú kí àwọn ìgbòkègbodò máa dùn

Ìgbà tí ó yẹ kí a dín kù

Ẹ dáwọ́ dúró tàbí kí ẹ yí ìgbòkègbodò padà nígbà tí ó bá mú ìdààmú wá ju ìgbádùn lọ. Ìbínú tí ó tún ń wá, yíyẹra fún eré ìgbádùn kan tàbí sísọ pé “mi ò lè mọ́ rárá” yẹ fún ìfọ̀rọ̀wérọ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, kì í ṣe fífi ipá mú. Nígbà púpọ̀, ìdáhùn ni ẹ̀dà kékeré ti nǹkan kan náà. Nígbà tí ẹni náà bá nílò ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ sí i láti bẹ̀rẹ̀ àti láti tẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀, àwọn èrò tí ó wà nínú àwọn ìgbòkègbodò ìpele àárín lè bá a mu jù. Fún ìsọfúnni síwájú sí i lórí ìfọ̀rọ̀wérọ̀ onítìlẹ́yìn, ẹ wo ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀, àti fún ọ̀pọ̀ èrò míràn, ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò 101.

Àwọn alábàákẹ́gbẹ́ nílò ìtìlẹ́yìn pẹ̀lú. Ìpele àkọ́kọ́ jẹ́ àkókò tí ó dára láti kọ́ ẹgbẹ́ ìrànlọ́wọ́ tiyín; ẹ wo ìtọ́jú ara ẹni olùtọ́jú.