Naitchuaq kiun
Apiqqutit iñuŋnun itqaumaniġmiḷuŋnun nalaunŋaġata uqallautigiḷugu, nalunaiqsiniq suli. Apiqsruġit taimaniġmiḷi atautchimiḷu ilitaqtaŋanik, atuutit, uqausiit, uvluiqsautit iñuuniaġniq, atausiŋŋuuruŋniḷḷu malġuŋniḷḷu piŋasuutinik kiunniutinik. Kiuŋit uqallautigiḷugit quviasuġlugu, kiñaliqaa nalupqisimanaitchuaq, nalunaġviŋit piŋitchut, kiunniq ataasiq unipkaaq aullaqtilliqsuq. “Una uvvalu una” apiqqutit kiunniġmik iḷḷatiŋŋitchuat nalaunŋaġaat kinguliġmi suli.
- Apiqsruġit taimani ilitaqtaŋanik: atuutit, uqausiit, uvluiqsautit, niqi iñuuniaġniq uvani taimani.
- Atausiŋŋuuruŋniḷḷu malġuŋniḷḷu piŋasuutinik kiunniutinik, ilitchuġilugu itqaumasuġnaitchuaq.
- Kiuŋit uqallautigiḷugit quviasuġlugu suli. Kiunniq ataasiq unipkaaq aullaqtilliqsuq nalaunŋaaq.
- Nalunaġviŋit piŋitchut, katimmapak iḷḷatiŋŋitchuq, inuk ataasiq apiqsriŋitchuaq. Kiuŋit katimmanit aglataqtut.
- Kiuŋiñiq sapiġḷuata, “una uvvalu una” apiqqutit kiunniġmik iḷḷatiŋŋitchuat atullagit.
Uvani makpiġaami (9 avgutit)
- Qanuq apiqqutit nalaunŋaġniŋat iñuŋmun itqaumaniġmiḷuŋmun?
- Atuutit qiñiġnaqtuallu apiqqutai
- Iñuuniaġniup apiqqutai
- Uvluiqsautit, nuna, nunallu
- Niqi aŋalatchiutillu apiqqutai
- Ilitaqtaŋat uqausiit
- “Una uvvalu una” apiqqutit kiunniġmik iḷḷatiŋŋitchuat
- Qanuq apiqqutit savaktaksraŋat katimmani?
- Qanuq allanik savaktaksraŋat
Apiqqutit atuġauvaktut katimmani, uvluakunlu iḷagiit niġiusimmi atuġivagaat. Nalunaġviŋiññik inuk atauchimmiḷu kiunniqtuġlutik savaktaŋat, iñuk itqaumaniġmiḷuk nalupqisimaġmiḷu. Saimaġnaqtuat, unipkaat tusaayugaaġlugit nalaunŋaġaat. Ataani 50-nik apiqqutinik kiunniutinik uqautchiññiḷḷu, kinguliqsuġlugu qanuq savaktaksraŋat.
Qanuq apiqqutit nalaunŋaġniŋat iñuŋmun itqaumaniġmiḷuŋmun?
Taimani ilitaqtaŋanik itqaumasuġlugit ilitchuġilugillu, kiunniq atausiq quviasuġlugu.
- Apiqsruġit taimaniġmiḷi. Alzheimer’s Association uqaqtuq, Alzheimer’s-kut sivulliġmi nalunaiqsautaa nutaat ilitaqsimaniŋit itqaumaniq sapiġḷuaqtuq. Atuutit, uqausiit, iñuuniaġniq taimani ilitaqtaŋat nalaunŋaġaat.
- Kiunniutinik piŋasuutinik aitchuġiñ. Atausiŋŋuuruŋniḷḷu malġuŋniḷḷu nalautchiġniq aŋiḷḷuaguuq iññi aullaqtilliqsuġnaitchuanit.
- Apiqqutit nipiquvlugit aŋiḷḷuaqtuġlugillu aglaġiñ. Aglaŋiqsivik aŋiḷḷuaq uvvalu tablet-kuaq ikayuutausuuq tusaayumiḷuŋnun.
- Kiuŋit uqallautigiḷugit. Kiñaliqaa ilisimaniŋitpat, quviasuġlugu uqallautigiñ suli. “Iḷisimavat!” uqaqtuŋŋitchutin.
- Nalunaġviŋit piŋitchut. Iñuŋnun uvvalu katimmanun. Kisimik katimmapak nalunaiġivagaat piqataagun.
- Inuk ataasiq apiqsriŋitchuaq. Kiuŋit kiñaliqammin aglaqtut. Atausiġmiḷu, atautchikun kiunniqtuġlusi: “Piano-guruŋa iḷumun. Iḷvich suma iḷitchuġiviuk?”
- Uqautchiñiq atuġlugu. Kiuŋit aullaqtiutaat, naatchiutaaŋitpat. Unipkaat piŋasuutaat.
- Qitiġmi savakłusi. Quliŋnik apiqqutinik unipkaanik akuliŋani nalaunŋaaq.
National Institute on Aging uqaqtuq: nalupqisimaniq qiñiġlugu, iñuk nalaunŋaruq iḷitchuġilugu. Alzheimer’s Foundation of America apiqqutit nalunaiqsaaŋat sivulliġmi suli. Quliŋmi suli, malġuŋnik kiunniutinik atuġlutin uqautchiñiñmun tiguġlugit. Kinguliġmi, “una uvvalu una” apiqqutinik suliqsuġit.
Atuutit qiñiġnaqtuallu apiqqutai
Kiuŋit siksraqtuat. Iñuŋmun nalaunŋaġlugu aaqqiksuiñ: Motown-mik atuqtaq alla atuqtiŋnik piŋaruq big band-mik atuqtaqmit.
| Apiqqut | Kiunniutit | Uqallautigiñ |
|---|---|---|
| Kiña King of Rock and Roll-mik taiguqtaq? | Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby | Elvis takuvigiukpiuk TV-mi? |
| Kiña atuqtiq Ol’ Blue Eyes-mik taiguqtaq? | Dean Martin, Frank Sinatra, Perry Como | Sumi Sinatra-m atuutaa piuġiviuŋ? |
| Bing Crosby-m atuutaa White-mik… | Christmas, katitniq, iglu | Atautchikun atuġlusi |
| Louis Armstrong-m “What a Wonderful…” atuqtaa? | Uvluaq, Nuna, Iñuuniaq | Suna nuna piuġnaqtipkaŋa iḷisimaġnik? |
| “Over the Rainbow” Judy Garland-m atuqtaa sumik movie-mi? | The Wizard of Oz, Gone with the Wind, Singin’ in the Rain | Nani movie-nik piuġnaqtuanik takuvaktuŋa? |
| Kiña Lucy-guuq “I Love Lucy”-mi? | Lucille Ball, Doris Day, Betty White | Sunik TV-mi iḷagiit qiñiqsivaktut? |
| Kiña cowboy qimugmiŋmik Trigger-mik aullaqtiq? | Roy Rogers, Gene Autry, John Wayne | Miqłiqtuutin cowboy-nik piuŋaruaqpiñ? |
| Kiña “The Tonight Show”-mik 30-nik ukiunik aullaqtiq? | Ed Sullivan, Johnny Carson, Bob Hope | Unnuami TV-mik qiñiqsivaktuŋa? |
| Sumik atuutinik 88-nik napaŋmik? | Guitar, piano, trumpet | Kiña iḷaginni atuqtiqsuq? |
| Sumik mumigniq atausiq-maluġuk-piŋasut, atausiq-maluġuk-piŋasut? | Waltz, twist, tango | Nani mumigvigivaktuŋa? |
Atuutinik suli, takulugu atuutit iñuŋnun itqaumaniġmiḷuŋnun.
Iñuuniaġniup apiqqutai
| Apiqqut | Kiunniutit | Uqallautigiñ |
|---|---|---|
| Refrigerator-ŋitpat, niqi niglaunŋaruq sumani… | Sikuqsiivik, oven, igluqpak qulaani | Kiña siku mik aitchuġivaktuq? |
| Kiña immuġmik qiḷaġmik iglumun aitchuġivaktuq? | Uqaqtaqti, immuqti, uqalugiaqti | Sunanik alla iglumun aitchuġivaktut? |
| Qanuq rotary phone-mik nalautchiġivaktuŋa? | Napaŋnik tuquġlugu, aqvaluqtuġlugu, uqallautigiḷugu | Uqallautigiññiaġa phone iġluŋni |
| Kiña Model T-kamik sanasuq? | Ford, Chevrolet, Buick | Uqallautigiññiaġa kamik piuġnaqtuamik |
| Nani soda jerk-mik naipiqtutin? | Soda fountain-mi, niqiliurvik, akituvik | Sumik niqiġivaktuŋa taavani? |
| Sumik piuŋaruq saviŋŋuaq aqqutitigut pisuktuq? | Yo-yo, Slinky, hula hoop | Sunik piuŋaruanik piuġivaktuŋa? |
| Drive-in sumik qiñiqsivik? | Movie-nik kaminni, aŋalatchiutinik, aullaarutinik | Kiñanik ilauŋaruŋa? |
| Kiñam iñuŋa dollar-mi atauchimi? | Lincoln, George Washington, Jefferson | Dollar-kuaq sunamik niuviġivaktuŋa taimani? |
| Kiñam iñuŋa penny-mi? | Abraham Lincoln, Washington, Franklin | Penny-nik kuuvraruanun tuquġivaktuŋa taimani? |
| Sumik qaŋaniruaq school bus? | Aupaluktuq, quqsuqtuq, taġġiuq | Qanuq iliġavikmun aullaqtutin? |
Uvluiqsautit, nuna, nunallu
| Apiqqut | Kiunniutit | Uqallautigiñ |
|---|---|---|
| Sumik uvluiqsaut November-mi sisamaani Thursday-mi? | Labor Day, Thanksgiving, Memorial Day | Suna niqi niġiugataqtaŋa? |
| Jack-o’-lantern-nik sumik uvluiqsautimik savaaqtaut? | Halloween, Easter, Christmas | Uqallautigiññiaġa Halloween taavaniumaŋma |
| July-mi sisamaani quviasuktauq Declaration of… | Rights, Independence, Freedom | Nani ikualaaq qiñiqsivaktuŋa? |
| Aanaq Uvlua sumik tatqimmiutit? | April, May, June | Qanuq iḷagiit quviasuktut? |
| Qavsiñik uvluġiaqnik American-m flag-mi? | 48, 50, 52 | Flag-mi 48-nik uvluġiaqnik 1959-mut. Tamarmik itqaumaniq nalaunŋaaq |
| Sumik tariuq East Coast-mi? | Pacific, Atlantic, Arctic | Tariuqmun aullaqsimaruŋa? |
| Sumi nunagruami Statue of Liberty? | Boston, New York, Philadelphia | New York-mut tikisimanaruŋa? |
| Igutchat sunamik savaaqtut? | Immuk, hunniq, silk | Hunniq niqipiaġmi uvvalu tii-mi? |
| Tuttum nutaraa taiguqtaq… | Foal, calf, kid | Nunamun qanittumi iñuuniaqtutin? |
| Sumik nautchiaq quqsuqtuq siqiñiġmun saġvaktaq? | Rose, sunflower, tulip | Suna nautchiaq nautchiaġvigini iñuuq? |
| Qavsiñik uvlunik ukiuq leap year-mi? | 365, 366, 360 | Uqallautigiññiaġa iñuuġviŋmik itqaumaniġmik |
| Sumik ukiuq ukiakham kinguniani? | Ukiaq, upingaksraq, auyaq | Sumik ukiuq piuġiviuŋ? |
Niqi aŋalatchiutillu apiqqutai
| Apiqqut | Kiunniutit | Uqallautigiñ |
|---|---|---|
| Raisins-nik paqłaktaq… | Plums, grapes, cherries | Raisins-nik niqiliqługu aullaqtutin? |
| Prunes-nik paqłaktaq… | Plums, figs, apples | Kiña iḷaginni prunes-nik piuġivaktuq? |
| Peanut butter uvvalu… | Jelly, cheese, ham | Crunchy uvvalu smooth? |
| Guacamole savaaqtauq… | Peas, avocados, cucumbers | Sumik niqinik quviasuktumi niġivaktut? |
| Sumik pie Thanksgiving-mi piuġnaqtuq? | Pumpkin, lemon, cherry | Sumik pie savaŋaruŋa? |
| Qavsiñik iñuŋnik baseball-mi katimmaqatigiik? | 7, 9, 11 | Sumik katimmapak ikayuġivaktuŋa? |
| Qavsiñik strikes out-ni baseball-mi? | Malġuk, piŋasut, sisamat | Baseball-mik piuŋaruaqpiñ? |
| Babe Ruth sumik aŋalatchiutimik ilisaqtuq? | Aŋuyauniq, baseball, golf | Aŋalatchiutmun takuvaktuŋa? |
| Qavsiñik puuqtunik golf-mi? | 9, 18, 24 | Golf-mik piuŋaruaqpiñ, uvvalu mini golf-mik? |
| Sumik aŋalatchiutimi touchdown-mik pisuktuŋa? | Football, hockey, basketball | Kiña football-mik qiñiqsivaktuq iġluŋni? |
Ilitaqtaŋat uqausiit
Uqausiq naatchiġniq taimani ilitaqtaŋanik ikayuqtuq, iḷaanilu aŋiḷḷuaguuq. Uqausiq naatchiġlugu piuŋaruq amisuŋnik alla, napaŋmik tuquġlugu takuġlugu.
| Uqausiq | Kiunniutit | Uqallautigiñ |
|---|---|---|
| An apple a day keeps the… | Doctor away, silaluk, qitunġaq | Kiña taamna uqallautivaktaaŋa? |
| The early bird catches the… | Bus, qupirġuq, train | Uvlaakun aullaqtiuvit? |
| Don’t count your chickens before they… | Hatch, siñik, atuq | Iḷagiit chicken-nik pigivaktut? |
| A penny saved is a penny… | Earned, tammaqtuq, atuqtuq | Kiña iḷaginni tuqquqtiqsuq? |
| Home is where the… | Nautchiaġvik, uumman, niġivik | Suna iglu piuġnaqtipkaŋa? |
| Better late than… | Sivuniq, suliŋŋitkutiq, qiksiksraq | Kiña qitiġuvaktuq? |
| Every cloud has a silver… | Lining, aluutiq, akituvaluk | Uqallautigiññiaġa piuġnaqtuamik |
| Actions speak louder than… | Uqausiit, atuutit, kalluk | Kiña taamna uqallautiqsuq? |
“Una uvvalu una” apiqqutit kiunniġmik iḷḷatiŋŋitchuat
Ukua nalaunŋaġaat suli tamaini, kinguliġmilu, kiunniq iḷḷatiŋŋitchuq. Apiqsruġit, tusaaġlugit, iḷisimaġuvin kiunniġlutin.
- Kapi uvvalu tii?
- Tariuq uvvalu iġġit?
- Qimmiq uvvalu qitunġaq?
- Auyaq uvvalu ukiak?
- Pie uvvalu cake?
- Mumigniq uvvalu qiñigniq?
- Siqiñiq uvvalu siqiñiq taġium?
- Sila iglum uvvalu kingunaa iglum?
- Radio uvvalu records?
- Pancakes uvvalu manniit?
- Roses uvvalu daisies?
- Aullaaq train-mi uvvalu kamik-mi?
Uqallautinik aglaŋiññik, atuġlugu Uqallautit aglaŋit.
Qanuq apiqqutit savaktaksraŋat katimmani?
- Iñuŋnik aquppitigiñ takusinnaġlugit tusaaġlugillu. Tusaayun ikayuqtit, irgutinik atuġlugit, TV-mik kamitlugu.
- Uqallautigiḷugu aullaqtit. “Apiqqutinik taimaniġmiḷi pigikpiñ, iḷisimagupsi iññi uvamnin.”
- Apiqqutiq ataasiq malġuġniqtiqługu kiunniutit aŋiḷḷuaqtuġlugillu.
- Kiuŋit katimmanit tamatkiumaniñ aglaġlugit. Kiuŋit nalaunŋaġaat uqaqtigilugit tamaŋmun tusaayuglugit.
- Kiuŋit tamaŋmun uqallautigiñ, kinguliqsuġlugu uqautchiñiq katimmun.
- Iñuŋnik maliġlugu. Apiqqutiq ataasiq qulit-nik minutes-nik unipkaanik aullaqtippat, taima.
- Atuutimik uvvalu “una uvvalu una”-mik naatchiġlugu, tamaŋmik nalaunŋaruġlugu.
Allanik katimmaqatigiinik, takulugu katimmanun savaktuat.
Qanuq allanik savaktaksraŋat
Iñuk nalupqisimaġmi qiñiġuvin, nipaiġmi uvvalu “iḷisimaiññiaġa” uqaqtuġmi malġuġniqtiq, aŋiḷḷuaŋaruaq: malġuŋnik kiunniutinik, atautchikun kiunniqtuġlusi, uvvalu “una uvvalu una”-mun suliqsuġit. Katimmaqatigiik apiqqutiq atauchimi uqallautigigumiŋ uvlaakun, taamna nalaunŋaaq. Kiuŋit iḷḷatiŋŋitchuat piŋasuutaaŋitpat. Atautchikun nalaunŋaruġlugit piŋasuutaat.
Apiqqutit iñugiaktut
Apiqqutit nalaunŋaġaat iñuŋnun itqaumaniġmiḷuŋnun?
Ii, saimaġnaqtuat. Alzheimer's Foundation of America apiqqutit nalunaiqsaaŋat sivulliġmi suli. Apiqqutit taimani ilitaqtaŋanik, kiunniutinik piŋasuutinik, inuk ataasiq nalupqisimanaitchuaq, kiuŋit uqallautigiḷugit nalunaiqsiniŋŋittut.
Sunatit apiqqutauvaktut nalaunŋaġaat?
Taimani ilitaqtaŋat nalaunŋaġaat: atuutit, atuqtit, uqausiit, uvluiqsautit, niqi, aŋalatchiutit, iñuuniaġniq uvani taimani. Nutaat tusaayugaat piŋitchut, uvvalu taimaŋŋa ilitaqsimaniġmi itqaumasuġniaqtat piŋitchut.
Qanuq apiqqutit savaktaksraŋat inaatqunaitchuat katimmani?
Apiqqutiq ataasiq tamaŋmun uqallautigiuk, kiunniutit takuġlukisigik, kiñaliqaa kiunniqtuġlugu. Inuk ataasiq apiqsriŋitchuaq, nalunaġviŋit piŋitchut. Kiuŋit quviasuġlugu uqallautigiuk, apiqqutiq alla “Kiña taamna atuqtaŋa?” unipkaanik aullaqtilliqsuq.
Suna atuġniaġiga kinguliġmi suli?
Apiqqutit kiunniġmik iḷḷatiŋŋitchuat atullagit, “Kapi uvvalu tii?” uvvalu “Tariuq uvvalu iġġit?”. Uqausiit atuutitlu atautchikun naatchiġlugit. Aglaŋit qiñiġlugit uqallautigiḷugitlu nalaunŋaaq.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association