Naitchuaq kiun
Qimilġuutim naipiqtait aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu utuqqami iñuuniaq anŋuivlugit isumalluamik pisuġniaqtuamik. 2024-mi Lancet Commission-mi isumaaqtuat avataaniññiq pisuktuq imaatun 5%-mik isumalluaniq, aglaan ilaŋat atuġviŋagigaat isumalluat aullaqtilluat iñuŋmik avataaniññiqtiḷḷugu. Iñuiḷḷasiñiq, atautchikun savaaq, tusaallavikł̣u ikayuutiq ikayuutausuut. Isumalluamik iñuuruat iñuiññun, atautchikun savaat quviasuktaat iñuuniaġniq piḷḷugu; pisaġniaqtuq iñuiḷḷasiñiq, nalaunġitñiq pinani.
- Lancet Commission-mi uqaġaa avataaniññiq utuqqami iñuuniaq atauhiq 14-nit savautiksaġniŋaniññit isumalluat anŋuivlugiñiŋanni, imaatun 5%-mik.
- U.S. Surgeon General 2023-mi uqautigigaa aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu anŋuivlugisuktuak imaatun 50%-mik isumalluamik pisuġniaqtuamik utuqqani.
- Taimaiḷḷuta qimilġuutit ammalu qanuq atautchimukpaktuat nalunaiqsuġniaqtuat, isumalluallu aullaqtilluat iñuŋmik avataaniññiqtiġumiñaqtuat.
- Tusaallavik, tautullavik, iñuŋniñiq atausiġmik, munariñiḷḷu anŋuivlugit avataaniññiq.
- Isumalluamik iñuuruat iñuiññun, quviasuktat atautchikun savaat ikayuutaqaqtut iñuuniaġniq piḷḷugu; pisaġniaqtuq iñuiḷḷasiñiq, nalaunġitñiq pinani.
Uvani makpiġaami (6 avgutit)
Iñuit iñuiḷḷasiñiq piksraqtuat, taamnalu allannguqtuq utuqqaniġmi. Qimilġuutit uqaġaat aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu utuqqami iñuuniaq atautchimukpaktuk anŋuivlutik isumalluamik pisuġniaqtuamik, uummatillu aŋalatchiaŋanik iviġavluġniġmillu. Qimilġuutit suli nalunaiqsuġniaqtuat qanuq atautchimukpaktuat. Una makpiġaaq uqaqtuq qanuq qimilġuutit nalunaiqsaat, qanuq iñuiḷḷasiñiqsraq, sumiklu atautchikun savaat piḷḷugiḷḷugiit isumalluamik iñuuruanun.
Aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu atautchimukpaktuak isumalluamun?
Ii, amigaitchuat qimilġuutit atautchimukpaktuat uqaġaat, aglaan nalunaiqsimaŋitchuq. 2024 Lancet Commission uqaġaa avataaniññiq utuqqami iñuuniaq atauhiq 14-nit savautiksaġniŋaniññit. UCL-m uqautigaa imaatun 5%-mik nunami isumalluaniq.
Qimilġuutit nalunaiqsaat:
- Iñuiḷḷasiñiq ikitqiaq, anŋuivluq. Commission-mi uqaqtuq malġuk qimilġuutinik atautchimuktunik ikitqiatun iñuiḷḷasiñiq isumalluamun. Atausiq nalunaiqsaa imaatun 57%-mik anŋuivluq, aipaa imaatun 18%-mik.
- Aliŋasruniḷiġlu. Aliŋasruniḷiq, iviġavluġniq avataaniññiġmi, atautchimukpaktuq isumalluamik pisuġniaqtuamun.
- Surgeon General-m isumaa. May 2023-mi, U.S. Surgeon General uqautigigaa aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu. Uqaqtuq aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu akuniuġniq anŋuivlugisuktuak imaatun 50%-mik isumalluamik utuqqani. Atautchikun nalunaiqsaa iñuiḷḷasiñiq ikitqiaq anŋuivlugisuktuq imaatun 29%-mik uummatim aŋalatchiaŋanik, 32%-miglu stroke-mik.
- Qaffiŋñiq. National Academies-m uqautigaa imaatun 24%-nik 65-nik ukiuġniaqtuanik avataaniŋŋuat.
Nalunaiqsuq: Lancet Commission-mi uqaqtuq iñuit ikitqisigisugaat iñuiḷḷasiñiq isumalluat aullaqtilluat nalunaiqsimanġitkumiŋa. Taamna uqaqtuq ilaŋat atautchimukpaktuat isumalluat pisuktait avataaniññiq, avataaniññiġmiñallaŋŋitkumiŋa. Atausiulluat qimilġuutit taimaiḷḷuat.
Suna alġaqsraq aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu akunninganni?
National Institute on Aging (NIA) ima uqaqtuq. Avataaniññiq uqaqtuq ikitqianik iñuŋnik uqautigiyaġniq. Aliŋasruniḷiq uqaqtuq iviġavluġniq aliŋaruŋniḷḷu. Iñuk iñuŋniaqtuq atausiġmik quviasuġlunilu, iñuġlu aliŋaruŋniaqtuq iñuŋni iḷagilluni.
NIA-m uqautigai sunich anŋuivlugit:
- Tusaallavik tautullaviḷḷu aŋalatchiaq
- Aullaqiḷḷutiŋniq sapinaniq, aullaasuutimlu piŋił̣ḷutiq
- Iñuŋniq atausiġmik, allallu aŋalatchiat (nuliam tuquŋniq, savaktuiññiq)
- Isuma iḷisimaruaq allanguqtuq
- Iñuŋmik aŋalatchiamik munariñiq
- Maniŋmik sapinaniq uqausiġmullu sapinaniq
Tusaallavik piḷḷugiruq. NIA-m uqaqtuq tusaallavik aŋalatchiaq avataaniññiqtiġumiñaqtuq uqaqatigiñiq sapinami. Tusaallavik niġrutitlu makpiġaaq uqaqtuq tusaallavik qimilġuusiq.
Qanuq iñuiḷḷasiñiqsraq
NIA-m pitqusiġai savaktuat. Tainnaġmik malġugnigluuniit piŋ:
- Pinasuarusiq uqautigiñiq. Pisuqtaq uvlumi uvlumiluuniit uqaqatigiñiq, uqaluk, qillaut, aglaalluuniit iḷaŋnun, iñuqaġnun, nunaaqqataġnunlu.
- Video-kkun uqaqatigiñiq. Nutaaq qanuq atuġniq, ataramik atuġvik uumaniqsuq ikayuutinik. Tautukkik uqaqatigiñiq makpiġaaq.
- Iḷagiñiq. Ilihaġvik, ukpiġvik, pisuutaġvik, ikayuuġviklu iñuiḷḷasiñiqtitsisuq.
- Savaaq utaqqiq aullaqtiñiq nutaaq savaaq iḷaŋnun iḷḷugu.
- Aullaaqtuġniq iḷaŋnun. Timimun savaaq iñuqaġmun iḷḷugu. Aullaaqtuġniq makpiġaaq uqaqtuq.
- Niviġġiaq munarigisukkuviñ.
- Nunami ikayuutit. Utuqqat ikayuutiviat, Area Agencies on Aging, Eldercare Locator-lu (800-677-1116) ikayuġniaġaatin.
Sumik atautchikun savaat piḷḷugiḷḷugiit isumalluami?
Iñuum isumalluamik, iñuiḷḷasiñiq quviasuŋniq, tuttummiq, iḷagiñiḷḷu piḷḷugiḷḷugiit, anŋuivluginiq pinani. Lancet Commission-mi uqaqtuq savaat ikayuutausuut quviasuŋniq piḷḷugu. Alzheimer’s Association uqaqtuq savaat ikayuġumiñaqtut iñuuniaġniq, aglaan ikayuġumiñaqtut iñuuniaq qanuq (pisuutaġniq, iviġavluġniq). NIA-m uqaqtuq iñuit Alzheimer-mik aullaaqtuġniaqtut quviasuktaminniklu savaġniaqtut.
Savaat nakuuruat:
- Agiġviit tautukkatigiñiq. Conversation Cards apiqqutait nalautchaiḷḷugit, “Uqautigiginga…”. Tautukkik uqaluktuat makpiġaaq.
- Atautchikun piñiq. Picture Pairs agiġviit tautuktuksraŋit, nalunaiqsautaiḷḷu, sivunniutaiḷḷu. Tautukkik qanuq atautchikun piñiq.
- Iḷaŋnun agiġviit atuġlugit. Photo Pairs agiġviich piŋasut savaaqtiksraqtuq, agiġviillu pisuktut uvani qaluktuutiḷḷutit.
- Iñuich katitñiq. Picture Bingo nakuuruq iḷagiit katinngani iñuich katimmaniḷḷu.
- Atuġvik, savaat, nautchiaq. Tautukkik atuutit, igluŋmi savaat, tamaitalu savaat.
- Pulaaqtaġniq ikayuġlugu. Pulaaqtaġniq makpiġaaq uqaqtuq naatchitkaluaq, nipitaiḷḷu pulaaqtaġniq.
Mikiruŋniaqtuq tuttummiq. Nipitaiḷḷu iglu atauhiq malġugnigluuniit iñuich nakuuruaqtuq iñugiaktuanit. Iñuk taqtuq piñigisukkuŋił̣ḷuni, nutqaqtitñiq nakuuruq. Atautchikun aquviñiq kaffimik imiqł̣ugu nakuuruq.
Iñuum isumalluamik atausiġmik iñuuruamun, NIA-m pitqusiġaa paqitñiq iñuŋmik atqunnaqtuamik pulaaqtaġumiñaqtuamik uqaqatigiġumiñaqtuamiglu, ikayuuġumiñaqtuamiglu. Uqaqtuġlu memory cafe-mik, tuttummiq katitvik iñuŋnun isumalluamik iḷaŋŋuanullu.
Munarirut aliŋaruŋniaqtuġlu
NIA-m uqaqtuq iñuŋmik munariñiq avataaniññiqtiġumiñaqtuq. Pisuġlutin iñuqaġnun, ikayuutiqatignun, taaqtivigmunlu. Munariñiq makpiġaaq uqaqtuq ikayuutinik.
Uqautigilugu taakti
Iḷisiluuniit munarigiviḷḷu aliŋaruŋniq avataaniññiġlu akuniuġniq, uqautigilugu taakti. NIA-m pitqusiġaa uqautigiñiq allanguġniŋit (tuquŋniq iḷagiitni), taaktim nalupqisukł̣ugu. Iviġavluġniq akuniuġniq iviġavluġniġmiñaqtuq, ikayuutauniaqtuaq. Utuqqaq avataaniññiqsiruq, taamna uqautigisaġniaqtuq taaktimun. Tautukkik nalunaitchuat aullaqtilluat taaktimullu.
Una makpiġaaq nalunaitchuq, taaktim uqautinani. Tautukkik taaktim uqautiniŋa.
Apiqqutit iñugiaktut
Aliŋasruniḷiq isumalluamik pisuktauva?
Taamna nalunaiqsimaŋitchuq. Amigaitchuat qimilġuutit uqaġaat aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu atautchimukpaktuk isumalluamik pisuġniaqtuamik, aglaan isumalluallu aullaqtilluat iñuŋmik avataaniññiqtiġumiñaqtut. Iñuiḷḷasiñiq ikayuutausuq quviasuŋniq piḷḷugu timimullu, taamna ikayuutauvluni.
Suna alġaqsraq aliŋasruniḷiq avataaniññiḷḷu akunninganni?
Avataaniññiq uqaqtuq ikitqianik iñuŋnik uqautigiyaġniq. Aliŋasruniḷiq uqaqtuq iviġavluġniq aliŋaruŋniḷḷu. Iñuŋniaqtuutin atausiġmik aliŋaruŋił̣ḷutin, aliŋaruŋniaqtuutillu iñuŋni iḷagillutit.
Qanuq ikayuġniaġiga aapaga isumalluamik iñuiḷḷasiñiqsraq?
Naatchitkaluaq, atausiġmiuq uqautigiñiq nakuuruq. Uqautigilugu pisuktaq pinasuarusiq uvlumi uvlumiluuniit video-kkun, savaaq niġiġġuviŋmi, memory cafe, pulaaqtaġniq niviġġiġmik iḷaŋŋuġmikluuniit. Iñugiaktuat mikiruŋniaqtut nipitaiḷḷutillu, iñuŋmullu pisuġniaqtuq qanuq sivunniuġniq.
Sumi paqitñiaġiga ikayuutinik utuqqamun avataaniŋŋuamun?
Eldercare Locator ikayuutausuq, paqititaqtuq iñuŋnik nunami ikayuutinik utuqqanullu savaanik. Uqautigisaġniaġaat 800-677-1116 uvvalu eldercare.acl.gov.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General's Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community · U.S. Department of Health and Human Services
- Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Summary · National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NCBI Bookshelf)
- Loneliness and Social Isolation — Tips for Staying Connected · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association