Cummaghtyn son Jarrooaght Cooinaghtyn ayns y Toshiaght

Ayns toshiaght jarrooaght cooinaghtyn, ta ymmodee sleih foast beaghey myr v’ad roie. Foddee ad gobbraghey, jannoo obbyr sharroo, fakin caarjyn as stiurey yn chooid smoo jeh’n laa oc hene. Cha nel feme er cummaghtyn y choayl; ta feme er kuse dy chaghlaaghyn beggey dy reayll ad taitnyssagh. Ta dty churrym ny smoo myr sheshey na kiaralagh: peiagh ta cur cooney, jannoo plannyn maroo as cheet stiagh agh tra ta ad shirrey eh.

Cre ny cummaghtyn ta mie ayns toshiaght jarrooaght cooinaghtyn?

Ny cummaghtyn share ayns y toshiaght, dy cadjin, t’ad ny reddyn ta’n persoon hannah graihagh er, jeant red beg ny sassey. Ta’n Alzheimer’s Foundation of America cur raaueyn myr kaartyn as claare-gamman, shirrey focklyn, shooyl, daunsin, gaarlaghey, soiaghey blaa, insh skeealyn, jannoo jalloonyn, kiaull, screeu lioar-vree, screeu lettyryn, jannoo lioaryn-scrap, cooilleeney as tradishoonyn feailley.

Ny ta goll er caghlaa, dy mennick, she yn ynnyd, cha nee yn cummaght hene. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod sleih ayns y toshiaght toshiaght dy hayrn ad hene er-ash veih reddyn v’ad goaill taitnys ayndoo, as t’ad cur sampleyr jeh peiagh ta gennaghtyn rouyr ec feailley vooar agh ta ny s’creeney ayns possan beg. Loayr dy foshlit mychione ny ta ny s’cruaie, as cur caghlaa er cooidjagh.

Feysht hoshiaght, as cur-jee riyr er kys dy chooney

Ta stiurey toshiaght Alzheimer’s Association cur coyrle er kuse dy chliaghtaghyn ta bentyn rish cummaghtyn myrgeddin:

• Feysht jeeragh. Ta “Cre yinnagh clube lioaryn ny sassey dhyt?” cur freggyrt ny share na ourys.
• Gow rish dy vod ad. Mannagh vel gaue sauçhey ayn, lhig da’n persoon prowal, as cur greinnaghey ayns ynnyd goaill harrish.
• Cur-jee riyr er cowrey. Reih fockle ny craa meanagh ta gra “t’eh mie dy heet stiagh,” myr sampleyr tra nagh vel ennym cheet ayns gamman kaartyn.
• Jeeagh reesht dy mennick. Feysht vel yn earroo dy chooney gennaghtyn kiart, rouyr ny ro veg.

Raaueyn cummaght son y toshiaght

Cum seose roilyn as cummaghtyn

• Cum obbyr reiltagh. Ta shirveish obbyr sharroo gagh shiaghtin, coir ny clube cur cummey er y chiaghtin. My t’eh cheet dy ve tranlaasit, foddee dy bee roal ny s’giare ny ny s’feayr ny share.
• Jean plannyn bee cooidjagh. My ta kionnaghey bee er jeet dy ve doillee, ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy hirrey er y persoon cooney lesh plannyn y vee as screeu yn rolley.
• Jean cooilleeney as fuinney. Eiyr er resept ennoil cooidjagh. Cur ny stoo magh ayns oardagh roish my toshee oo, myr shen dy vel ny keimyn ry-akin.
• Obbraghey ’sy gharey. Jean plann son lhiabbee, reih rassyn ny lossreyn as jean yn obbyr cooidjagh. Ta rolley screeut jeh obbraghyn y gharey ’sy chiaghtin cooney.
• Cum seose keird. Foddee obbyr-fuygh, whaaley, snaie ny troggal modelyn goll er lesh pattyryn ny sassey as soilshey mie.

Gamman son taitnys

• Cloie kaartyn as claare-gamman. She gamman ennagh ny sassey. Cloie er possanyn myr nagh vel peiagh erbee er y spot, as cum coontey dy meeley ny ny jean eh eddyr.
• Prow shirrey focklyn lesh clou mooar. Foddee yn shirrey focklyn ain ve cloiet er y skrin ny prentit son tammylt feagh.
• Jean meeryn-jalloo. Reih earroo dy pheeshyn ta gennaghtyn feagh, cha nee doillee. Ta meeryn-jalloo ny chooid giare er y skrin, as ta’n stiurey ain mychione meeryn-fockle son jarrooaght cooinaghtyn cur cooney lesh reih.
• Gow ayrn ayns trivia son taitnys. Ta ram sleih graihagh er oie trivia possan. My t’eh goaill toshiaght dy ve myr prowal, reih red ennagh elley, ny prow nyn feyshtyn trivia aashagh, ta lesh reihghyn freggyrt as gyn coontey.

Ta gamman son taitnys ayns shoh. Cha nel eh er ny hoilshaghey dy vel gamman erbee lheihys ny moalley jarrooaght cooinaghtyn; lhaih tooilley ayns gamman inchyn: cre ta’n rannsagh gra.

Screeu, smooinaghtyn as recortyssyn

• Cum lioar-vree. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey screeu lioar-vree myr aght dy obbraghey trooid ennaghtyn lurg feddyn magh. Ta kuse dy linteyryn ’sy laa dy liooar.
• Cur yn eiyrtys er lioar-skeeal bea. Ta’n toshiaght ny hraa mie da’n persoon nyn jallooyn hene y reih as screeu ny insh ny skeealyn nyn yeï. Jeeagh er cummaghtyn cooinaghtyn.
• Screeu lettyryn. Foddee screeuyn da oanluckan, shenn charrey ny shenn cho-obbragh ve scanshoil da’n daa heu.
• Loayrt trooid jallooyn. Ta paaryn jalloo jannoo gamman cochiangley meein jeh jallooyn lught-thie, as ta kaartyn coloayrtys cur toshiaghtyn aashagh son coloayrtys.

Goll magh as glenney

Ta’n National Institute on Aging coyrlaghey dy chumrail seose troailt ennagh choud’s as ta shiuish nyn neesht coamrit. Jean plannyn son y traa share ’sy laa da’n persoon, as ny lhig daue goll er ro foddey.

• Troailt giare cultooroil. Thie-tashtee, cloie ’syn astyr ny taishbynys ellyn, ec traa ny s’feayr my vees eh jantagh.
• Snaue. Ta’n NIA coyrlaghey linn-snaue ec traa meeley ’sy laa.
• Possanyn shooyl as brastyllyn daunsin. Ta’n NHS gymmydey daunsin, tai chi, yoga, snaue as possanyn shooyl, as shirveishyn cooie da jarrooaght cooinaghtyn raad t’ad ry-gheddyn.
• Possanyn arrane as caffeeghyn cooinaghtyn. Possanyn feagh raad oddys sleih ta beaghey lesh jarrooaght cooinaghtyn as nyn sheshaghyn meeiteil rish feallagh elley ’sy stayd cheddin.

Caghlaaghyn beggey ta freayll cummaghtyn taitnyssagh

Tra dy vel eh orroo lhiggey shaghey

Scuirr ny jean caghlaa er cummaght tra ta eh cur lesh ny smoo dy hranlaase na taitnys. Ta frustyraght goll rish, shaghney cummaght ny gra “cha noddym eh y yannoo arragh” feeu coloayrtys meen, cha nee broo. Dy mennick, she cooid ny sloo jeh’n red cheddin yn ansoor. Tra ta’n persoon feme ny smoo dy chooney dy gholl toshiaght as dy eiyrt er keimyn, foddee dy bee ny raaueyn ayns cummaghtyn ’sy vean ny share. Son tooilley mychione coloayrtys cooneyoil, jeeagh er coyrle coloayrtys, as son ymmodee raaueyn elley, jeeagh er 101 cummaght.

Ta feme ec sheshaghyn er cooney myrgeddin. Ta’n toshiaght ny hraa mie dy hroggal dty lhiannoo hene dy chooney; jeeagh er kiarail-hene son kiaralaghyn.