Demencia qalltañkana lup'iñanaka

Demencia qalltañkana, walja jaqinakax ukhamarak sarnaqapxi kunjamtix nayrxatapan sarnaqapxäna. Irnaqapxi, voluntario lurapxi, sapa jakasirinakampi uñjasipxi ukat walja lurañanakap jupanakax sapakiw uñt’apxi. Lup’iñanakax jan apaqatäkiti; mayjt’añax kulunk’achañatakiw wakisi. Yanapirim tukuyañax jan kuna jaqirjama, jupamp mayacht’asiñ ukat jiskt’asiñ munat uka pachankamaw.

¿Kunanakas qalltañkana demencianxa walikiwa?

Qalltañkana lup’iñanakax jupanakax khitinakas jupanakar kusisiyaraki, ukanak jisk’a ch’amanchatapaw. Alzheimer’s Foundation of America uñt’ayañanakax naipirinaka ukat jugos, arsu jugos, sarnaqaña, bailaña, uywa ch’uqinaka, yupaychañ, mä jaqir uñt’añ, jutirinakar qillqaña, qillqaña ukat k’anchay pachanakan lurañanakawa.

Lup’iñax janiw mayjt’atäkiti, ukampisa chiqapar jan ukax pacha sarnaqañanakax mayni jaya ukanakan lurañapawa. Alzheimer’s Association uñt’ayañax qalltañkana jaqinakax kunanakas kusisipki ukanakat jaytasiñ puedi, sapüru jisk’a tantachawinakan ch’uqinak uñjañapawa. Kunas jan wali sasa amuyasi uka arsuña, ukat mayacht’asa mayni mayniw wakisi.

Jiskt’añ, ukat yanapt’añ kunjamas amtasa

Alzheimer’s Association qalltañkana yatiyawi uka lurañanak yatiyapxi, ukanakax lup’iñanakan jupanakar ukhamarak sum sarnaqañapatakiw:

• Chiqpachan jiskt’aña. “¿Kunas club ukar sarañ sum sasiñ munat?” sasa jiskt’añax amuyañ jakkhuñat sum.
• Puedí sasa amuyaña. Jan kuna jaqi ch’amakiti ukhax, jaqir yant’añ, ukat jupar sum yanapt’añ jan ukax wali ch’uqt’añ ukhamaraki.
• Mä yatiyawi amtaña. Mä arsu jan ukax mä jiwasa uñt’awi ajllim, “yanapt’asma” sasa amuyañatakix, jan sutinak arsuña jan ukax jugos thaqhañ pachan.
• Taqi pacha uñjaña. Jiskt’am yanapt’añax wali walikiti jan ukax jan walikiti, kunapachas taqi kuna sum jan ukax kunsa ch’iqi sasa uñjam.

Qalltañkana lup’iñanakan uñt’awinaka

Irnaqaña ukat kusisiñ lurañanakax

• Taqi pacha luqtaña. Mä kimsa pachana voluntario, coro jan ukax club luqtaña jaqir mä amuyu churaraki. Jupaw mä jisk’a jan ukax jaya tantachawinakar sarnaqañ jukhusa.
• Manq’a chikt’añ tantachasiñ. Sum manq’a ajllisiñax jan walikiti ukhax, Alzheimer’s Association yatiyaraki jaqir manq’a churañ ukat lista qillqañ sum.
• Manq’a lurañ ukat kuka lurañ. Mä kusisiñ receta ukax tantachasa lurañ. Lurañ qalltañ uka sapa kuna ch’uqi uñjañapawa.
• Uywa ch’uqinak. Mä chakra ajllisiñ, ch’uqi ajllisiñ ukat tantachasa irnaqañ. Mä qillqat uywa irnaqañanakan lista yanapt’añ.
• Mä lurañ sarayaña. Madera lurañ, quqañ, sawuñ jan ukax modelo lurañ jisk’a patronanakampi ukat suma k’anchayampi sarnaqañ puedi.

Kusisiñatakix jugos

• Naipirinaka ukat mesa jugos. Qalltañkana jugos ch’uxñaxi sum. Jaqinakar jukhuña ukat sapa jupa mä chiqar jan jach’añ, puntuación jisk’a jan ukax janiw amtañ.
• Chiqa arsut sutinak jugos. Nanakan sutinak jugos pantallan jan ukax imprimir lurasa.
• Rompecabezas lurañ. Mä piezas janchi ajllisiñ kusisiyaraki, jan ukax ch’amanchañ. Picture puzzle jisk’a pantallan lurañ, ukat demencia rompecabezas qillqatax ajllisiñ yatiyaraki.
• Trivia kusisiñatakix. Walja jaqinakax equipo trivia jugañ kusisipxi. Jan ukax kuna sasa amuyasiñ, jan ukax sencillo trivia preguntas ajllim, ukanakax ajllisiñ mayi churapxi ukat puntuación janiw utjkiti.

Jugosax kusisiñatakiw. Janiw jugos demencia ch’amanchañ jan ukax jiskt’añ uñtatäkiti; yatiyañ jugos ukat yatiñax qillqatanxa.

Qillqaña, amuyaña ukat uñt’aña

• Diario qillqaña. Alzheimer’s Association yatiyaraki diario qillqañax mä amuyunak thaqhañatakix sum, uru ukat uru mä jisk’a arust’añ.
• Amuyunakan libro lurañ. Qalltañkana pachax jaqin libro lurañatakix wali walikiwa, ukanx jupa photo ajllisiñ ukat yatiyañanak arust’añ jan ukax qillqañ. Uk amuyunakan lup’iñanaka uñjañ.
• Cartas qillqaña. Mä carta, jilat jan ukax jach’a amigo, jan ukax sarnaqañanakan jaqinakar, walja jaqinakan kusisiñ puedi.
• Photonakan arust’aña. Photo pairs familia photonakar mä jugos lurañ, conversation cards ukhamarak arust’añatakix sum qalltañanakaniwa.

Mä sarnaqaña ukat jaquñ

National Institute on Aging yatiyaraki jaqinakan wali sumaspa uka sarnaqañanak sarnaqañ puedi. Uka pachanx sumpacha pacha ajllisiñ ukat jan sum sarnaqañ.

• Chica sarnaqañanak. Museo, cine jan ukax arte exhibición, jisk’a pachan sarnaqañ.
• Pampa qhuñ. NIA yatiyaraki pileta jisk’a pachan sarnaqañ.
• Caminata grupo ukat baile clase. NHS yatiyaraki baile, tai chi, yoga, qhuñ ukat caminata grupo, demencia sum yanapt’añ ukhamaraki.
• Canto grupo ukat memoria café. Jaqinakax demencia ukan jaqinakampi ukat jupanakan yanapirinakampi jan ch’amakipki jupanakar uñjañatakix sum grupo.

Jisk’a mayjt’awinaka kusisiñ lurañatakix

Kunapachas jisk’a sarnaqañ

Lup’iñ jan kusisiñ sasa jan ukax jan amuyasiñ ukhax sarnaqañ jan ukax machaqar mayjt’añ. Sapa kuti ch’amanchaña, lup’iñ jan munañ jan ukax “janiw puedkti” sasa arsuña, jisk’a arust’añ sum, jan ukax jaqir ch’iqt’añ jan wali. Walja kutiw jisk’a lup’iña yanapt’añ. Jaqix qalltañ ukat ch’iqinak sarnaqañatak yanapt’añ wakisiñax, qalltañkana ukat lup’iñanaka suma sarnaqañ puedi. Arust’asiñ yanapt’añ yatiñatakix, arust’asiñ yatiyawinaka uñjañ, walja lup’iñanakatakix 101 lup’iñanaka uñjañ.

Yanapirinakax ukhamarak yanapt’asiñ wakisi. Qalltañkana pachax mä yanapt’añ ukat chiqapar amuyañ luqtañ sum; yanapirin pacha uñt’añ uñjañ.