Activiteiten bij beginnende dementie in de vroege fase

In de vroege fase van dementie leven veel mensen nog grotendeels zoals daarvoor. Ze werken misschien nog, doen vrijwilligerswerk, zien vrienden en regelen veel van hun eigen dag. Activiteiten hoeven meestal niet vervangen te worden; ze hebben een paar aanpassingen nodig zodat ze leuk blijven. Jouw rol lijkt meer op die van een maatje dan van een zorgverlener: iemand die steunt, samen plant en alleen ingrijpt als erom wordt gevraagd.

Welke activiteiten zijn goed bij dementie in de vroege fase?

De beste activiteiten in de vroege fase zijn meestal de activiteiten waar iemand al van houdt, iets makkelijker gemaakt. De Alzheimer’s Foundation of America noemt onder meer kaart- en bordspellen, woordzoekers, wandelen, dansen, tuinieren, bloemschikken, verhalen vertellen, schilderen, muziek, een dagboek bijhouden, brieven schrijven, plakboeken maken, koken en feesttradities.

Wat verandert, is vaak de omgeving, niet de activiteit. De Alzheimer’s Association schrijft dat mensen in de vroege fase zich soms terugtrekken uit dingen waar ze van genoten, en geeft als voorbeeld iemand die zich overweldigd voelt op een groot feest en het beter doet in een klein gezelschap. Praat openlijk over wat moeilijker voelt, en pas samen aan.

Vraag eerst, en spreek af hoe je helpt

De richtlijnen van de Alzheimer’s Association voor de vroege fase noemen een paar gewoonten die ook voor activiteiten gelden:

• Vraag het rechtstreeks. “Wat zou de leesclub makkelijker voor je maken?” levert een beter antwoord op dan raden.
• Ga ervan uit dat het kan. Is er geen veiligheidsrisico, laat de persoon het dan proberen en moedig aan in plaats van over te nemen.
• Spreek een teken af. Kies een zin of een knik die betekent: “je mag best inspringen”, bijvoorbeeld als een naam er tijdens een kaartspel niet uit komt.
• Vraag regelmatig hoe het gaat. Vraag of de hoeveelheid hulp goed voelt, te veel of te weinig.

Ideeën voor activiteiten in de vroege fase

Houd rollen en hobby’s vast

• Houd een vaste afspraak. Een wekelijkse dienst als vrijwilliger, een koor of een vereniging geeft de week structuur. Wordt het te stressvol, dan past een kortere of rustigere rol misschien beter.
• Plan maaltijden samen. Is boodschappen doen frustrerend geworden, dan stelt de Alzheimer’s Association voor de persoon te vragen mee te helpen met het weekmenu en de boodschappenlijst.
• Kook en bak. Maak samen een favoriet recept. Leg de ingrediënten van tevoren in volgorde klaar, zodat de stappen zichtbaar zijn.
• Tuinier. Plan een border, kies zaden of planten en doe het werk samen. Een opgeschreven lijstje met de tuinklusjes van de week helpt.
• Houd een knutselhobby gaande. Houtbewerking, naaien, breien of modelbouw kunnen doorgaan met eenvoudiger patronen en goed licht.

Spelletjes voor het plezier

• Speel kaart- en bordspellen. Vertrouwde spellen zijn het makkelijkst. Speel in teams zodat niemand op de spits staat, en houd de score los bij of laat hem weg.
• Probeer een woordzoeker in grote letters. Onze woordzoeker kun je op het scherm spelen of printen voor een rustig moment.
• Maak legpuzzels. Kies een aantal stukjes dat ontspant, niet uitdaagt. Plaatjespuzzel is een korte versie op het scherm, en in onze gids over puzzels bij dementie lees je hoe je er een kiest.
• Doe mee met een quiz voor de gezelligheid. Sommige mensen houden van een quizavond in teams. Gaat het als een test voelen, kies dan iets anders, of probeer onze makkelijke quizvragen, met antwoordkeuzes en zonder score.

Spelletjes zijn hier voor het plezier. Van geen enkel spel is aangetoond dat het dementie behandelt of vertraagt; lees meer in hersenspelletjes: wat het onderzoek zegt.

Schrijf, denk na en leg vast

• Houd een dagboek bij. De Alzheimer’s Association stelt dagboekschrijven voor als een manier om na een diagnose gevoelens te verwerken. Een paar regels per dag is ruim voldoende.
• Maak een levensverhaalboek. De vroege fase is een goed moment om de persoon zelf foto’s te laten kiezen en de verhalen erbij te laten schrijven of vertellen. Zie activiteiten rond herinneringen.
• Schrijf brieven. Een brief aan een kleinkind, een oude vriend of een voormalige collega kan voor beide kanten veel betekenen.
• Praat aan de hand van foto’s. Fotoparen maakt van familiefoto’s een rustig zoekspel, en gesprekskaarten geven eenvoudige aanknopingspunten voor een gesprek.

Ga erop uit en beweeg

Het National Institute on Aging raadt aan vertrouwde uitjes voort te zetten zolang jullie je er allebei prettig bij voelen. Plan ze op het beste moment van de dag van de persoon en laat ze niet te lang duren.

• Korte culturele uitjes. Een museum, een middagfilm of een tentoonstelling, het liefst op een rustiger tijdstip.
• Zwemmen. Het NIA noemt een zwembad op een rustig moment van de dag.
• Wandelgroepen en danslessen. De NHS noemt dansen, tai chi, yoga, zwemmen en wandelgroepen, en waar mogelijk bijeenkomsten speciaal voor mensen met dementie.
• Zanggroepen en geheugencafés. Ontspannen bijeenkomsten waar mensen met dementie en hun naasten anderen in dezelfde situatie ontmoeten, zoals een Alzheimer Café.

Kleine aanpassingen waarmee activiteiten leuk blijven

Wanneer je het rustiger aan doet

Stop of verander een activiteit als die meer stress dan plezier geeft. Steeds terugkerende frustratie, een hobby ontwijken of zeggen “ik kan het gewoon niet meer” verdienen een zacht gesprek, geen aandringen. Vaak is een kleinere versie van hetzelfde het antwoord. Heeft de persoon meer hulp nodig om te beginnen en stappen te volgen, dan passen de ideeën in activiteiten voor de middenfase misschien beter. Meer over steunende gesprekken lees je in de communicatietips, en voor veel meer ideeën zie je 101 activiteiten.

Ook partners hebben steun nodig. De vroege fase is een goed moment om je eigen netwerk van hulp op te bouwen; zie zelfzorg voor mantelzorgers.