Golle e fuɗɗorde ñawu yejjitugol hakkille

E fuɗɗorde ñawu yejjitugol hakkille, yimɓe heewɓe ena nguurta ko ɓuri heewde hono no ɓe nguurirnoo. Ɓe ena mbaawi gollaade, wallitde renndo, yiʼde yiɓɓe maɓɓe e toppitde ñalngu maɓɓe ko ɓuri heewde. Golle ena cokli seeɗa lomtineede; ko ɓuri heewde ko wayliteede seeɗa ngam ɗe njokkondira e weltaare. Darnde maa ena ɓadii gollidiiɗo kala toppitiiɗo: neɗɗo walloowo, teettooɗo e maɓɓe, e naatoowo tan so tawii naamnaama.

Hol golle ena moƴƴi e fuɗɗorde ñawu yejjitugol hakkille?

Golle ɓurɗe moƴƴude e fuɗɗorde ko heewi ko ɗe neɗɗo oo yiɗi kadi, waɗaaɗe seeɗa weeɓɗe. Alzheimer’s Foundation of America ena jokka miijooji hono fijo karte e fijo uɗe, yiytugol kelme, yaawugol, amde, remugol, teeltaade piindi, yewtude daartol, naalankaagal, muusik, winndude miijooji, winndude bataake, deftere nate e aadaaji juulɗe.

Ko waylotoo ko heewi ko nokku oo, wonaa golle ɗee. Alzheimer’s Association ena hollita wonde yimɓe wonɓe e fuɗɗorde ena mbaawi fuɗɗaade woɗɗitde e golle ɗe ɓe njiɗnoo, e yeru neɗɗo mo ñalnde mawnde sattini kono weltii e fedde pamare. Yewtu e dow ko ɓuri sattinde, ndaa wayliton e mo.

Naamno tawo, e nanondir e hol no ballirtee

Yamiroore fuɗɗorde nde Alzheimer’s Association ena wasiyaa aadaaji ɗi ena mbaawi huutoreede e golle kadi:

• Naamno feewde. “Hol ko ena waawi weeɓnude fedde defte maa?” ena heɓa jaabawol moƴƴol ɓuri miijaade tan.
• Sikkor omo waawi. So tawii alaa kulol kisal, accu neɗɗo oo etoo, ndokkaa mo semmbe tawa a ardaaki e makko.
• Nanondire e maande. Suɓo konngol walla maande wi’owo “ena moƴƴa a naata,” yeru so tawii innde artaaki e fijorgal karte.
• Ƴeewto sahaa kala. Naamno so tawii ballal ngal ena moƴƴi, ena ɓuri walla ena famɗi.

Miijooji golle e fuɗɗorde

Jokku darnde e ko neɗɗo yiɗi

• Mooftu golle ñalnde kala. Wallitde renndo yontere kala, fedde yimre walla fedde wonaande ena rokka yontere ndee siifa. So tawii ena sattina, golle daɓɓuɗe walla deeƴɗe ena mbaawi moƴƴude.
• Teeto ñaameteeji e mo. So tawii yeeyirde ñaameteeji fuɗɗiima sattinde, Alzheimer’s Association ena wasiyaa yo a naamno mo o wallu teetaade ñaameteeji yontere ndee e winndude doggol ngal.
• Defir e duppir e mo. Jokku deftere nde neɗɗo yiɗi. Waɗ geɗe ɗee e deggondiral hade maa fuɗɗaade, ngam laawol ngal ena yiʼoo.
• Remu. Teeto nokku remugol, suɓo abbere walla lekki, ndokkondiraa golle ɗee. Doggol winndaangal golle remugol yontere ndee ena wallita.
• Jokku golle juuɗe. Golle leɗɗe, ñootugol, peƴƴugol walla waɗde piiji pamari ena mbaawi jokkude e patte beeɓɗe e annoore moƴƴere.

Fijo ngam weltaare

• Fijo karte e fijo uɗe. Fijo ɗi neɗɗo anndi ko ɓuri weeɓde. Fijiree e fedde ngam hay gooto wonaa e yeeso, ndaa limtol toɓɓe fof fof walla accu limtol ngol.
• Eto yiytugol kelme binndol mawngol. Word search ena waawi fijireede e yaynirde walla winnditeede ngam sahaa deeƴɗo.
• Waɗ piije pocciiɗe. Suɓo limoore pecce nde weltii, wonaa nde sattini. Picture puzzle ko yamre ndee daɓɓunde e yaynirde, e yamiroore amen puzzles for dementia ena wallita e suɓaade.
• Tawto e naamne ngam weltaare. Yimɓe woɗɓe ena njiɗi jamaa fijowol naamne. So tawii ɗum fuɗɗiima nannde ƴeewndo, suɓo huunde woɗnde, walla eto easy trivia questions amen, ɗe ngondi e cuɓe jaabawuuji tawa alaa limtol.

Fijo ɗoo ko ngam weltaare. Hay fijorgal gootal holliraaka safra walla neƴƴina ñawu yejjitugol hakkille; tar goɗngol e brain games: ko wiɗtooji mbiyi.

Winndu, miijto e mooftu

• Winndu miijooji maa. Alzheimer’s Association ena wasiyaa winndugol miijooji hono laawol ngol neɗɗo huutora e miijooji caggal humpito ñawu. Seeɗa binndi ñalnde kala ena yonata.
• Ardoo deftere nguurndam. Fuɗɗorde ko sahaa moƴƴo ngam neɗɗo oo suɓoo nate makko kadi winnda walla yewta daartol gonɗe caggal majje. Ƴeew reminiscence activities.
• Winndu bataake. Bataake fayde e taaniraawo, yiɓɓe ɓooyɓe walla gollidiiɗo ɓooyɗo ena waawi heewde fartaŋŋe e banngeeji ɗiɗi fof.
• Yewtu e nate. Photo pairs ena waɗta nate ɓesngu fijorgal nanndingol deeƴngol, e conversation cards ena rokka fuɗɗorɗe weeɓɗe ngam yeewtere.

Yahu yaasi e dilla

National Institute on Aging ena wasiyaa yo njokkee njillu ɗi neɗɗo anndi haa nde on ngondi fof e weltaare. Teeto ɗe e sahaa moƴƴo neɗɗo oo e ñalngu, tee accu ɗe juuta.

• Njillu daɓɓuɗe pinal. Njuuteendi nate, fijaande kikiiɗe walla hollirde naalankaagal, ko ɓuri moƴƴude e sahaa deeƴɗo.
• Lumbitagol. NIA ena wasiyaa lumbordu e sahaa deeƴɗo ñalngu.
• Fedde yaawugol e janngirɗe amde. NHS ena jokka amde, tai chi, yoga, lumbitagol e fedde yaawugol, e jonte faanditaaɗe yimɓe nguurɗuɓe e ñawu yejjitugol hakkille so tawii ena ngoodi.
• Fedde yimre e nokkuuji ciftorgol. Fedde deeƴɗe ɗo yimɓe nguurɗuɓe e ñawu yejjitugol hakkille e wondiiɓe maɓɓe ena mbaawi hawrude e woɗɓe ngonɓe e ngonka nannda.

Bayle seeɗa ɗe ngollata e weltaare

So tawii ena haani neƴƴineede

Dartin walla waylit golle so tawii ɗe ngaddata satteende ɓurnde weltaare. Sattende waɗtiindiinde, woɗɗitde ko neɗɗo yiɗnoo walla wiyde “mi waawataa hannde” ena foti yeewtere deeƴnde, wonaa tiiɗnaade. Ko heewi jaabawol ngol ko yamre pamare ndee huunde. So tawii neɗɗo oo ena foti ballal ɓurngal ngam fuɗɗaade e jokkude laawi, miijooji wonɗi e golle hakkunde tolno ena mbaawi moƴƴude. Ngam goɗngol baɗte yeewtere wallitoore, ƴeew hakkiluuji yeewtere, e ngam miijooji keewɗi, ƴeew golle 101.

Wondiiɓe ena cokli ballal kadi. Fuɗɗorde ko sahaa moƴƴo ngam mahaaɗaa yiytude fedde ballal maa; ƴeew toppitagol hoore maa toppitiiɗo.