Ҡыҫҡа яуап .
Башланғыс деменцияла күп кеше яратҡан эштәрен дауам итә ала: хобби, карт һәм таҡта уйындары, аш пешереү, баҡсасылыҡ, йөрөү, клубтар, ышаныс һәм волонтерлыҡ. Төп үҙгәрештәр — кесерәк төркөмдәр, ҡыҫҡараҡ сығыштар, ябай яҙма план һәм яҡында торған иптәш. Кешенән нинди ярҙам теләүен һорағыҙ һәм етәкләүҙе уға бирегеҙ.
- Башланғыс стадияла күп кеше бик мөстәҡил йәшәй. Эшмәкәрлектәр күберәк көйләүҙе талап итә, алмаштырыуҙы түгел.
- Кешенән нинди ярҙам теләүен һорағыҙ һәм ярҙам кәрәк булғанда ымлыҡ килешегеҙ.
- Кесерәк төркөмдәр, тыныс ваҡыттар һәм ҡыҫҡараҡ сығыштар күп нәмә үҙгәртә ала.
- Был — кешенең үҙ тормошо тураһындағы проектарҙы, мәҫәлән көндәлек йә хикәйә альбомын, етәкләүе өсөн яҡшы ваҡыт.
- Уйындарҙы рәхәт өсөн һайлағыҙ. Һынауға оҡшаған нәмәне ташлағыҙ.
Был биттә (5 бүлектәре)
Деменцияның башланғыс стадияһында күп кеше элекке кеүек йәшәй. Улар эшләй, волонтерлыҡ итә, дуҫтары менән осраша һәм көнөн күп өлөштә үҙе идара итә. Эшмәкәрлектәрҙе алмаштырыу кәрәк түгел; уларҙың рәхәт булыуы өсөн бер нисә көйләү кәрәк. Һеҙҙең ролегеҙ ҡараусы түгел, ә иптәш булырға тейеш: ярҙам итә, бергә план ҡора һәм бары һорағанда ғына ҡатнаша.
Башланғыс стадияла нимә яраҡлы?
Башланғыс стадияла иң яҡшы эшмәкәрлектәр — кешенең инде яратҡандары, бер аҙ еңеләйтелгән килеш. Alzheimer’s Foundation of America карт һәм таҡта уйындарын, һүҙ эҙләүҙе, йөрөүҙе, бейеүҙе, баҡсасылыҡты, сәскә ултыртыуҙы, хикәйә һөйләүҙе, рәсем төшөрөүҙе, музыканы, көндәлек яҙыуҙы, хат яҙыуҙы, альбом эшләүҙе, аш пешереүҙе һәм байрам традицияларын тәҡдим итә.
Күберәк үҙгәреш эш урынына ҡағыла, эшмәкәрлеккә түгел. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, башланғыс стадияла кешеләр яратҡан эштәренән тартыныу башларға мөмкин. Мәҫәлән, ҙур ойошмала ныҡ аптырап ҡалған кеше аҙ кешеле төркөмдә яҡшыраҡ тора. Ауырлыҡтарын асыҡ һөйләшегеҙ һәм бергә көйләгеҙ.
Элек һорағыҙ, һәм ярҙам итеүҙең юлын бергә килешегеҙ
Alzheimer’s Association-ың башланғыс стадия буйынса тәҡдимдәре эшмәкәрлеккә лә ҡағылған бер нисә ғәҙәт тәҡдим итә:
- Туранан-тура һорағыҙ. «Китап клубы һеҙгә нимә менән еңелерәк булыр?» тигән һорау фараз итеүгә ҡарағанда яҡшыраҡ яуап килтерә.
- Һәләтенә ышаныҫ. Хәүеф булмаһа, кешегә үҙе тырышып ҡарарға бирегеҙ, дәрт биреп торығыҙ, урынына үҙегеҙ эшләмәгеҙ.
- Ымлыҡ килешегеҙ. Бер һүҙ йә баш ҡағыу һайлағыҙ, ул «хәҙер ҡушылырға ярай» тигәнде аңлатһын, мәҫәлән, карт уйыны ваҡытында исем иҫкә төшмәһә.
- Даими тикшерегеҙ. Ярҙамығыҙ күпме булыуы тураһында һорағыҙ: артыҡ түгелме, ете түгелме?
Башланғыс стадия өсөн эшмәкәрлек фекерҙәре
Роль һәм хобби бурысын һаҡлау
- Даими эште дауам итеү. Аҙна һайын волонтер сменаһы, хор йә клуб аҙнаға рәүеш бирә. Ул стресслы була башлаһа, ҡыҫҡараҡ йә тынысыраҡ роль уңайлыраҡ булыуы ихтимал.
- Ашты бергә план ҡороу. Аҙыҡ алыу кыйын булһа, Alzheimer’s Association кешенән аҙнаның менюһын уйлап, исемлекте яҙыуын һорарға тәҡдим итә.
- Аш пешереү. Яратҡан рецепт буйынса бергә пешерегеҙ. Башлағанға тиклем аҙыҡты тәртип буйынса тезеп сығығыҙ, шулай аҙымдар күренеп торһон.
- Баҡсасылыҡ. Туҙан ойошторорға, орлоҡ йә үҫемлек һайларға һәм эште бергә эшләргә була. Аҙналыҡ баҡса эштәренең яҙма исемлеге ярҙам итә.
- Ҡулланма эшен дауам итеү. Ағастан эш, теккә, туҡыу йә моделдәр яһау ябай схемалар һәм яҡшы яҡтылыҡ менән дауам итә ала.
Рәхәт өсөн уйындар
- Карт һәм таҡта уйындары. Таныш уйындар иң еңел. Команда булып уйнағыҙ, берәүҙе лә ҡыйын хәлгә ҡуйманыҡ өсөн иҫәпте бер ни тиклем яҙығыҙ йә бөтөнләй яҙмағыҙ.
- Ҙур хәрефле һүҙ эҙләү. Һүҙ эҙләү экранда йә баҫтырып, тыныс мәлдә уйнала ала.
- Ятҡырыу (пазл). Ял итергә уңайлы булған кисәктәр һанын һайлағыҙ. Рәсемле пазл — ҡыҫҡа экран версияһы, ә деменция өсөн пазлдар тураһындағы бүлектә һайлау юлы күрһәтелгән.
- Күңел асыу өсөн викторина. Ҡайһы берҙәре команда викториналарын ярата. Ул һынау кеүек тоола башлаһа, башҡа нәмә һайлағыҙ йә еңел викторина һорауҙары менән ҡарағыҙ: яуап вариҫтары бар, иҫәп алып барылмай.
Монда уйындар рәхәт өсөн. Бер ниндәй уйын да деменцияны дауалай йә әкренләтә алыуы дәлилләнмәгән; тулыраҡ мейе уйындары: фәнни белем нимә әйтә бүлегендә уҡығыҙ.
Яҙыу, уйлау һәм теркәү
- Көндәлек алып барыу. Alzheimer’s Association диагнозdан һуң хистәрҙе кисереү юлы итеп көндәлек яҙыуҙы тәҡдим итә. Көнөнә бер нисә юл етә.
- Хикәйә альбомын етәкләү. Башланғыс стадия — кешенең үҙ фотоларын һайлап, артындағы хикәйәләрен яҙыр йә әйтеп яҙҙырыр өсөн яҡшы ваҡыт. Ҡарағыҙ: иҫтәлекле эшмәкәрлектәр.
- Хат яҙыу. Ейәнгә, иске дуҫҡа йә элекке коллегаға хат — ике яҡ өсөн дә мәғәнәле булыуы ихтимал.
- Фотолар тураһында һөйләшеү. Фото парҙары ғаиләүи фотоларҙы йомшаҡ матчинг уйынына әйләндерә, ә һөйләшеү карталары әңгәмә башлау өсөн еңел темалар бирә.
Сығыу һәм хәрәкәт итеү
National Institute on Aging һеҙ ике яҡ та ҡыйынһынмаһағыҙ, таныш сығыштарҙы дауам итергә тәҡдим итә. Уларҙы кешенең иң яҡшы ваҡытына план ҡороғоҙ һәм оҙаҡ булмаһын.
- Ҡыҫҡа мәҙәни сығыштар. Музей, театр сәғәте йә күргәҙмә — мөмкин булһа тыныс ваҡытта.
- Йөҙөү. NIA бассейнға халыҡ аҙ булған ваҡытта барырға тәҡдим итә.
- Йөрөү төркөмдәре һәм бейеү дәрестәре. NHS бейеүҙе, тай-чиҙы, йогаһы, йөҙөүҙе һәм йөрөү төркөмдәрен, урындарҙа деменцияға дуҫ сессияларҙы телгә ала.
- Йыр төркөмдәре һәм «хәтер кафеһы». Деменция менән йәшәгән кешеләр һәм уларҙың иптәштәре бер хәлдәге башҡа кешеләр менән танышыр өсөн тыныс төркөмдәр.
Эшмәкәрлекте рәхәт итеү өсөн кесе үҙгәрештәр
| Ҡыйынлаша башлаһа | Был нәмәне һынап ҡарағыҙ |
|---|---|
| Шау-шулы йә бик тулы урындар | Тыныс ваҡытта барығыҙ, кесерәк төркөм һайлағыҙ, бүлмәнең ситендә ултырығыҙ |
| Яңы исемдәрҙе иҫтә тотоу | Кешеләрҙе һәр тапҡыр исеме менән таныштырығыҙ; төркөмдәрҙән исем яҙылған бирес кейеүен һорағыҙ |
| Күп аҙымлы планды үтәү | Аҙымдарҙы яҙып ҡуйығыҙ, йә барыһын алдан тәртип менән тезеп ҡуйығыҙ |
| Ял кәрәк булыу | Ҡыҫҡараҡ сығыштар, һуңынан ял, шул көндө башҡа план юҡ |
| Уйында иҫәп алыу | Команда булып уйнағыҙ, ҡағиҙәләрҙе ябайлаштырығыҙ йә иҫәпте ташлағыҙ |
| Һүҙ табыу | Вакыт бирегеҙ; һүҙҙе тик килешкән ымлыҡ ҡушҡанда ғына әйтегеҙ |
Ҡасан әкренәйтергә
Эшмәкәрлек рәхәттән ҡарағанда ауыртыу килтерһә, туҡтағыҙ йә үҙгәртегеҙ. Ҡабат-ҡабат ризаһыҙлыҡ, хобби менән шөғөлләнмәү йә «мин инде булдыра алмайым» тигән һүҙҙәр — этәрмәй, йомшаҡ әңгәмә үткәрергә кәрәк. Күп осраҡта кәрәкле яуап — шул уҡ нәмәнең кесерәк версияһы. Әгәр кешегә аҙымдарҙы башлауҙа һәм үтәүҙә күберәк ярҙам кәрәк булһа, урта стадия эшмәкәрлеге тураһындағы фекерҙәр тураҡ булыуы ихтимал. Яҡшы әңгәмә тураһында күберәк өсөн аралашыу кәңәштәренә ҡарағыҙ, күп башҡа фекерҙәр өсөн — 101 эшмәкәрлек бүлегенә күҙ һалығыҙ.
Ҡарағанға ла ярҙам кәрәк. Башланғыс стадия — үҙегеҙҙең ярҙам селтәрегеҙҙе төҙөү өсөн яҡшы ваҡыт; ҡарағыҙ: ҡарауҙағы кешенең үҙ-үҙен ҡайғыртыуы.
Дөйөм һорауҙар .
Башланғыс стадиялағы деменцияла нимә яраҡлы?
Күпселек осраҡта кеш инде яратҡан эштәр: карт, таҡта уйындары, аш пешереү, баҡсасылыҡ, йөрөү, музыка, дини сараларҙа ҡатнашыу, клубтар һәм волонтерлыҡ. Уларҙы ҡыҫҡараҡ, тыныс йәки ябайыраҡ итергә кәрәк булыуы ихтимал. Көндәлек яҙыу, хат яҙыу һәм хикәйә альбомы ла был стадияға яраша.
Үҙ урынына эшләмәй, нисек ярҙам итергә?
Кешенән нисек ярҙам кәрәклеген һорағыҙ һәм ешерәк тикшерегеҙ. Ҡасан ярҙам итергә ярай икәнен аңлаткан һүҙ йә баш ҡағыу килешегеҙ, мәҫәлән, исем йә һүҙ иҫкә төшмәгәндә. Хәүеф булмаһа, кеше үҙ юлы менән эшләргә тейеш, был оҙағыраҡ барһа ла.
Башланғыс стадиялағы кеше яңы эшмәкәрлек һынап ҡарарға тейешме?
Теләһә, эйе. Таныш хобби иң еңелерәк булыуы ихтимал, әммә күптәр яңы нәмәне лә ярата, мәҫәлән, деменцияға дуҫ йөрөү төркөмөн, рәсем дәресен йә йыр төркөмөн. Баҫым яһамай бер тапҡыр һынап ҡарағыҙ һәм ни тойолоуын күрегеҙ.
Башланғыс стадияла мейе тренажеры программалары файҙалымы?
Ҡайһы берәүҙәр пазлдарҙы һәм һүҙ уйындарын ярата, һәм был рәхәт инде етерлек сәбәп. Бер ниндәй программа ла деменцияны дауалай, әкренәйтә йә туҡтата алыуы дәлилләнмәгән. Әгәр уйын стресс килтерә йә кешеләге уңышһыҙлыҡ тойғоһо тыуҙыра икән, уны ҡуйырға кәрәк.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Early-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS