Jawawu karawa
Dementia burwoyen, am kada-a cidawa so sandi ra'ana dǝ rotǝ cǝdǝyin: nzundu, karta-a biskǝ-a, dewu, kulo, letǝ, jamawu, addini-a cidawa ngǝla-a. Faltǝ kura dǝ jamawu gana, luwutǝ kǝrtǝ, fasar gana ruwo-a, kuru kam laa kǝrinzǝn. Kam dǝro banasǝne banazǝ dǝ ngǝla yiro ra'ana, kuru shi ye cidanzǝ dǝro kǝla rotǝne.
- Am kada-a dementia burwoyen ro kǝrgata-a kǝlanzan ro napcǝna. Cidawa dǝ ngawon faltǝnzǝ mbeji, faltǝnzǝro gǝnyi.
- Kam dǝro banasǝne banazǝ ngǝla yiro ra'ana, kuru alama gana fal sadǝne sa banazǝ dǝ ngǝla yiro waljin.
- Jamawu gana, sa kǝla bǝlinzǝ-a, kuru luwutǝ kǝrtǝ-a ngawon farkǝ kura sadin.
- Adǝ sa ngǝla ye kam dǝ cidawa kǝla kǝndaramnzǝben ngawo cǝdin, misallo diary au kitawu kǝndaramnzǝbe.
- Cida-a biskǝ-a kǝla nzundobero karne. Abima jarabtǝro waljin dǝ kolne.
Suro shafi adǝlan (fannu 5)
Dementia burwoyen, am kada-a kǝndaramnzǝ buro-a alaktǝnza-a ro napcǝna. Cida cǝdin, cidawa ngǝla cǝdin, sawaanzan lezǝyin kuru kawunzǝye ngǝwunzǝ kǝlanzan rotǝyin. Cidawa dǝ ngawon faltǝnzǝro mbeji gǝnyi; faltǝ gana mbeji kǝla nzundo-a ro cǝdoro. Cidanzǝm dǝ kam bana sadǝma ro, kam kǝlanzǝbe cida: kam banazǝ sadǝma, kǝla faltǝnza kǝma, kuru sa kam dǝ cǝworo yeyi dǝn isǝma.
Cida ngǝla ye dementia burwoyenro kalkal?
Cida ngǝla ye sa adǝben ngawon cidawa kam dǝ buron ra’ana dǝwo, amma gana nashartǝro sadǝna. Alzheimer’s Foundation of America shawari-a karta-a biskǝ-a, kalma matǝ, letǝ, bǝri, kulo, fure faltǝ, labar gultǝ, sura zakkǝ, musiki, diary ruwo, wowoni ruwo, album surotǝbe (scrapbooking), dewu-a adǝbe alawa-a-a bǝzǝna.
Abima faltǝna dǝ ngawon na cidabedǝ, cida dǝ gantǝnzǝ gǝnyi. Alzheimer’s Association fǝlezǝna kǝla am dementia burwoyen-a cidawa sandi ra’ana dǝn gaptǝro badijin, kuru misal sadǝna kam jamawu kura lan hangalnzǝ fasartin, amma jamawu gana lan ngǝla fando. Abima dunon tǝkkǝ dǝ kǝla manabe, kuru rokko faltǝne.
Buro banasǝne, kuru futu banajin dǝ kǝla sadǝne
Shawari Alzheimer’s Association dementia burwoyebe ada-a cidawa-aro faidajin:
- Tayiro koro. “Awi ye karatu jamawunzǝ nashartǝro sadin?” tambu dǝ, hangalnǝmro tambun ngǝla.
- Kǝla shi ye rakcǝna dǝn tǝmangǝne. Tajirwa-a gǝnyi saa, kam dǝro jarabtǝro kolne, kuru kǝla dunonzǝn banane shi gantǝnzǝro gǝnyi.
- Alama fal sadǝne. Kalma au kǝla alama sadǝne ma’ananzǝ “kǝrma isǝnǝm ngǝla”, misallo sa su fal biskǝ karta lan tǝwandinba.
- Sa-a sa-a kǝla koro. Banazǝ dǝ kalkal wa, kǝskǝ wa, au gana wa dǝ koro.
Shawari cida-abe dementia burwoyen
Cidawa-a nzundu-a rotǝne
- Cida loktu-a fando. Cida ngǝla satiyaben, jamawu yirobe au klob, kawube naptǝramnzǝ cǝdin. Kǝla tǝkkǝro waljin dǝ, cida kǝrtǝ au kǝla bǝlin kalkal.
- Dewu kǝla faltǝne. Kasuwu lezǝ dǝ dunoro waljin dǝ, Alzheimer’s Association shawari sadǝna kam dǝro dewu satiyebe dǝ faltǝnǝmro kuru list dǝ ruzǝnǝmro.
- Dewu de-a furno-a. Resipi kam dǝ ra’ana dǝ rokko de. Baditǝro kawu dǝ, kare-a sammaa fǝletǝne futu tǝdǝnzǝ ruyinro.
- Kulo. Na farbe faltǝ, kǝskǝ au farawaa karne kuru cidanzǝ rokko cǝdǝne. List cida kulo satiyebe ruwo-a faidajin.
- Cida mukkobe fando. Kǝska cidawa, duwu, yirri sǝdǝ au model tǝdǝ dǝ nashartǝro waltǝyin futu misalnzǝ nashartǝro waljin-a nur ngǝla-a.
Biskǝ nzundobe
- Karta-a biskǝ-a biskǝne. Biskǝ notǝna dǝ ngawon nashartǝro. Jamawu lan biskǝne kam ndasoma kǝla falro gǝnyiro, kuru lambar dǝ gana au bawo yaye.
- Kalma matǝ kura-a ruwo-a jarabne. Word search andeyen screen lan au ruwo lan biskǝtǝye, sa kǝla bǝlinzǝn.
- Jigsaw puzzle cǝdǝne. Lambar kǝskǝye nzundoro kalkal dǝ karne, dunoro gǝnyi. Picture puzzle screen lan kǝrtǝro, kuru shawari andebe puzzles for dementia futu karne dǝ bayin.
- Trivia nzundobero kǝlne. Am laa-a jamawu trivia ra’ana. Jarabtǝro waljin dǝ, gade karne, au kǝriwu tambu nashar-a andebe jarabne, jawawu-a mbeji amma lambar bawo.
Biskǝ adǝbe dalilnzǝ nzundo. Biskǝ ndasoma dementia kǝndoro au kǝrtǝro tǝdǝna dǝ fǝlezǝnyi; kuru karǝne biskǝ hangalbe: kulashi awi manin.
Ruwo, taktǝ-a kǝndaram fando-a
- Diary rune. Alzheimer’s Association diary ruwo dǝ shawari fal ro gotǝna, kǝla hangal-a bayanzǝ ga-a ngawon. Kawube lan kalma gana-a kǝma.
- Kitawu kǝndaramnzǝbe kǝlanzǝn kǝla rotǝne. Sa burwoye dǝ sa ngǝla ye kam dǝ surotǝnzǝ karzǝno kuru labarnzǝ ruwo au gultǝ. Cida-a taktǝbe rui.
- Wowoni rune. Wowoni tiyinza, sawa kura au kam cida buro-a ro ruwo dǝ sandi indi-aro maana mbeji.
- Suro-a kǝla manane. Photo pairs suro yallanzǝbe biskǝ kalkalro faltǝyin, kuru Conversation cards mana baditǝbe nashar-a cǝdi.
Luwutǝ-a letǝ-a
National Institute on Aging shawari sadǝna luwutǝ notǝna dǝ fando, nandi indi ngǝla yiro waljinro. Sa kam dǝye ngǝla yiro waljin dǝn faltǝne kuru kǝrtǝro kolne.
- Luwutǝ adǝbe kǝrtǝ. Museum, fim kantǝge au suro fannǝbe, sa kǝla bǝlinzǝn.
- Ingi lan letǝ. NIA sa ingi lan na kǝla bǝlinzǝben shawari sadǝna.
- Jamawu letǝbe-a bǝri klas-a. NHS bǝri, tai chi, yoga, ingi lan letǝ-a jamawu letǝbe-a bǝzǝna, kuru sa mbejiya na dementia-ro kalkal sadǝna-a.
- Jamawu yirobe-a memory café-a. Na kǝla bǝlinzǝn am dementia-a kǝlanzan ro kǝrgata-a sawaanzan-a kǝltǝyin am gade kǝla adǝn kǝrgata-a.
Faltǝ gana cidawa nzundoro rotǝbe
| Adǝ dunoro waljin dǝ | Adǝ jarabne |
|---|---|
| Na am ngǝwu au kǝla ngǝwu-a | Sa kǝla bǝlinzǝn lene, jamawu gana karne, naptǝram dǝye kǝnta lan napne |
| Su bǝlin taktǝ | Sa kulu am so sunzǝn bowone; jamawu-a sunzǝ tag lan yikkoro koro |
| Cida katap ngǝwu-a kǝla ga | Katap dǝ rune, au sammaa awo dǝ fǝletǝne |
| Kǝla ngǝri fandǝ | Luwutǝ kǝrtǝ, ngawo tusu, kawu adǝn cida gade gǝnyi |
| Biskǝ lan kǝla ga | Jamawu lan biskǝne, dokawu dǝ nashartǝne, au lambar dǝ kolne |
| Kalma matǝn tǝkkǝ | Sa kolne; alama nandi sadǝna dǝ manjin dǝn kalma fal bǝzǝne |
Sa kǝrtǝnǝm yero
Cida fal kolne sa nzundon kozǝna kǝla tǝkkǝ cǝdin dǝ. Hangal tǝkkǝ sa-a sa-a, nzundu faln gaptǝ, au “wuma rakǝnyi” manǝ dǝ, mana ngǝla ro mbeji, dunotǝ gǝnyi. Ngawon jawawu dǝ cida adǝman kǝrtǝnzǝ. Sa kam dǝ banazǝ ngǝwu baditǝro-a katap ga-aro-a mbejiya, shawari cida-a dementia dawuye kalkalro waljin. Mana banazǝbe ngǝwuro, shawari mana-a rui, kuru shawari ngǝwuro cida 101 rui.
Am bana sadǝma-a ye banazǝ mbeji. Sa burwoye dǝ sa ngǝla ye banazǝm dǝ jamawu banazǝbe tǝdǝnǝm; kǝla kǝndaramnzǝbe kam banazǝmabe rui.
Kura-kura bayintin
Cida ngǝla ye dementia burwoyenro kalkal?
Ngawon cidawa kam dǝ buron ra'ana dǝwo: karta, biskǝ, dewu, kulo, letǝ, musiki, cida addinibe, jamawu-a cidawa ngǝla-a. Kǝrtǝro, kǝla bǝlinzǝro, au nashartǝro faltǝnǝm. Diary ruwo, wowoni ruwo-a kitawu kǝndaramnzǝbe yikko-a ye sa adǝro kalkal.
Futu banajin kam dǝye cida dǝ shi gantǝnzǝro sadǝnniya?
Banasǝne banazǝ futu yiro ra'ana, kuru sa-a sa-a kǝla koro. Kalma au kǝla alama sadǝne, sa kam fal waltǝnǝm fando kǝlanzǝro waljin, misallo sa kalma au su fal tǝwandinba. Tajirwa-a gǝnyi saa, futu shi ye ra'ana dǝn cǝdo, sa kǝskǝ dǝ sa kǝrtǝ yaye.
Kam dementia burwoyen-a cida bǝlin jarabtǝ mbu wa?
Aa, shi ye ra'anaa. Cidawa kam dǝ notǝna dǝ ngawon nashartǝro, amma am kada-a cida bǝlin, misallo jamawu letǝbe dementia-ro kalkal sadǝna, klas fannǝbe au jamawu yirrobe, ra'ana. Falro jarabne dunon tǝkkǝniya, kuru futu fando dǝ ruyi.
App-a hangal 'train' sadǝbe-a dementia burwoyenro faida mbeji wa?
Am laa-a biskǝ-a kalma-a-a ra'ana, nzundo adǝ dalil ngǝla. App au biskǝ ndasoma dementia kǝndoro, kǝrtǝro, au dawtǝro tǝdǝna dǝ fǝlezǝnyi. Biskǝ fal kǝla tǝkkǝ sadin au kam dǝro taksǝnaro yikkuro waljin dǝ, kolne.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Early-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS