Gwriansow rag Demenyans y’n Kynsa Darn

Y’n kynsa darn a dhemenyans, lies den a vew hwath haval orth dell wrussons kyns. Y hallons oberi, bos bodhogyon, gweles kowetha ha lywya brassa rann a’ga jydh aga honan. Ny wra gwriansow govenek bos omlesys; yma edhomm dhedha a nebes chanjyow byghan may pessons bos lowenek. Agas rann yw moy kepar ha kespar es gwithyas: nebonan a skoodh, a dowlenn war-barth ha a dheu yn-mes marnas pan vo govynnys.

Py gwriansow yw da yn demenyans y’n kynsa darn?

An gwriansow gwella y’n kynsa darn yw dres lycklod an re na a gar an den seulabrys, gwrys nebes esya. Y’n Alzheimer’s Foundation of America yma rolys profyansow kepar ha gwariow kartennow ha bord, hwilasow geryow, kerdhes, donsya, jydhna, araya bleujennow, derivas istoriow, liwya, ilow, kovskrifa, skrifa lytherow, gul lyvrow kov, kegina ha hengovow.

An pyth a janj yn fenowgh yw an tyller, a-der an gwrians. Y’n Alzheimer’s Association y leverir y hyll tus y’n kynsa darn dalleth omdenna dhiworth taklow a garens, ha y re ensampel a nebonan a omglew beudhys orth kevewi bras mes a wra gwell yn bagas byghan. Kowsowgh yn apert a-dro dhe’n pyth a omglew kales, ha chanjyewgh war-barth.

Govynn kyns oll, hag akordya fatell weres

Kedhlow kynsa-darn Alzheimer’s Association a brof nebes usadow a ew da rag gwriansow ynwedh:

• Govynn yn ewn. “Pyth a wrussa klub lyvrow esya dhis?” a re gwell gorthyp es dismygi.
• Desevos y hall ev po hi. Mar nyns eus peryl sawder, gas dhe’n den assaya, ha ro kennerth a-der kemeres an le.
• Akordyewgh war arwodh. Dewisewgh lavar po beck a styr “da yw dos yn-mes a-lemmyn”, rag ensampel pan na dheu hanow yn gwari kartennow.
• Govynn arta yn fenowgh. Govynn mar omglew an myns a weres ewn, re vras po re vyghan.

Profyansow gwriansow rag an kynsa darn

Pesya gans rolyow ha delinyansow

• Gwitha omgemeryans reyth. Bodhogeth seythennyel, kor po klub a re furv dhe’n seythun. Mar teu ha bos gwasek, rann verrha po kosella a yll bos gwell.
• Towlenna boes war-barth. Mar re beu perna boos frustrus, y prof Alzheimer’s Association govynn orth an den gweres towlenna rol voos an seythun ha skrifa an rol yn hy le.
• Kegina ha pobas. Sewyewgh recayt a garowgh war-barth. Gorrewgh an devnydhyow yn aray kyns dalleth, may fo an steps gweladow.
• Jydhna. Towlennewgh gwel, dewisewgh has po lesyow ha gwrewgh an ober war-barth. Rol skrifys a’n oberyow lowarth an seythun a weres.
• Pesya gans kreft. Gwrians prenn, gwrias, gwias po gul modelyow a yll pesya gans patronyow sempelha ha golow da.

Gwariow rag lowender

• Gwaryewgh kartennow ha gwariow bord. Gwariow koth yw an esya. Gwaryewgh yn paraow ma na vo denvyth war an spot, ha synsewgh skor yn es po vytholl.
• Assayewgh hwilas ger prynt bras. Agan hwilas ger a yll bos gwarys war an skrin po pryntys rag pols kosel.
• Gwrewgh dismygow mildarn. Dewisewgh niver a dharnow a omglew es, a-der cales. Dismygow milimaj yw versyon berr war an skrin, hag agan gidyans dhe dismygow rag demenyans a gews a-dro dhe dhewis onan.
• Junyewgh orth gwyboryeth rag delit. Nebes tus a gar nos gwyboryeth yn para. Mar dalleth omglewes kepar ha prevyans, dewisewgh neppyth aral, po assayewgh agan govynnow gwyboryeth es, a dheu gans dewisyow gorthyp ha heb skor.

Gwariow yw rag plesour omma. Ny veu diskwedhys gwari vyth dhe wellhe po lenthe demenyans; redyewgh moy yn gwariow ympynnyon: an hwithrans.

Skrifa, prederi ha kovadh

• Gwitha kovlyver. Y prof Alzheimer’s Association kovskrifa avel fordh dhe oberi dre omglewansow wosa diagnosans. Nebes linenyow pub dydh yw lowr.
• Lewia lyver istori bewnans. An kynsa darn yw termyn da rag an den dhe dhewis y skeusennow y honan ha skrifa po diktunya an istoriow a’ga hol. Gwrewgh mires orth gwriansow kovheans.
• Skrifa lytherow. Lyther dhe flogh-wynn, koweth koth po kescoweth ober a yll bos a vri rag an dhew du.
• Kows a-dro dhe skeusennow. Koplow skeusen a dreyl skeusennow teylu yn gwari parow es, ha kartennow kesklapp a re dallathow es rag omgows.

Mos yn-mes ha gwaya

Y’n National Institute on Aging y profir pesya gans trehys koth mar pydhowgh hwi agas dew es. Towlennewgh i rag an gwella termyn a’n jydh rag an den ha gwith dh’aga bos re hir.

• Trehys gonisegethek berr. Gwithti, gwari dydh po diskwedhyans artyek, mar yw possybyl orth termyn kosella.
• Neuvya. Y prof NIA poll-neuvya yn termyn lent a’n jydh.
• Bagasow kerdhes ha klassys dons. Y’n NHS y kevys sons a dhons, tai chi, yoga, neuvya ha bagasow kerdhes, ha esedhogow da rag tus ow powes gans demenyans mar pons kavadow.
• Bagasow kana ha koffiji kov. Bagasow es may hyll tus ow powes gans demenyans ha’ga hesparyow metya gans tus erel y’n keth studh.

Chanjyow byghan a with gwriansow lowenek

Pan yw gwiw lenthe

Hedhewgh po chanjyewgh gwari pan dhre frustrans moy es plesour. Frustrans menowgh, avodya delinyans po leverel “ny allav namoy” yw taklow da rag kescows es, a-der herdhya. Yn fenowgh an gorthyp yw versyon byghanna a’n keth tra. Pan yw edhomm dhe’n den a voy a weres dhe dhalleth ha sewya steps, y hyll an profyansow yn gwriansow an kres-darn bos gwiw. Rag moy a-dro dhe gesklapp skoodhyel, gwrewgh mires orth profyansow kesklapp, ha rag lies moy a brofyansow, gwrewgh mires orth 101 gwrians.

Yma edhomm a skoodhyans dhe gesparyow ynwedh. An kynsa darn yw termyn da dhe dhrehevel agas roes a weres agas honan; gwrewgh mires orth omwith rag gwithysi.