Деменцин малтанхи тапхăрĕнче ĕçсем

Деменцин малтанхи тапхăрĕнче чылайăш çын малтанхи пекех пурăнать. Вĕсем ĕçлеме, волонтер пулма, туссемпе тĕл пулма тата кунне хăйсем йĕркелеме пултараççĕ. Ĕçсене улăштармалла мар; вĕсем кăмăллă пулса юлчĕ тесе кăштах пĕчĕк улшăнусем кăна кирлĕ. Сирĕн вырăн пăхса тăракан çынран ытларах юлашки çын вырăнĕ пек: пулăшакан, пĕрле планлакан тата ыйтнă чухне кăна çумне кĕрекен.

Деменцин малтанхи тапхăрĕнче мĕнле ĕçсем лайăх?

Малтанхи тапхăрĕнче чи лайăх ĕçсем — эсир пăхса тăракан çын авалтан юратса тăвас ĕçсем, анчах вĕсене пĕчĕк те ансатрах туса. Alzheimer’s Foundation of America карта тата вăйăсем, сăмах тупмалли ĕçсем, уçăлса çÿресси, ташă, пахча ĕçĕ, чечексем йĕркелени, калавсем калани, ÿкерни, кĕвĕ, дневник, çырусем çырни, скрапбукинг, апат хатĕрлесси тата уяв традицисене сăнларать.

Ытларах чухне улшăнать ĕç мар, унăн лару-тăрăвĕ. Alzheimer’s Association малтанхи тапхăрĕнчи çынсем хăйсен юратнă ĕçсенчен каялла чакма пултараççĕ тесе палăртать тата пысăк уявра çын алăкнă чухне пĕчĕк ушкăнра лайăхрах туйăнать тесе тĕслĕх парать. Мĕн йывăр пулнине уçă калаçăр та пĕрле йĕркелĕр.

Малтанах ыйтăр та, мĕнле пулăшма пĕрлешĕр

Alzheimer’s Association малтанхи тапхăрĕ валли сĕнĕвĕсем ĕçсемпе те çыхăннă хăш-пĕр майлă хăнăхусене сĕнет:

• Тÿрремĕн ыйтăр. «Санăн валли кĕнеке клубĕ мĕнле ансатрах пулĕ?» — шухăшлама çавăнтан лайăхрах.
• Çын пултарать тесе шутлăр. Хăрушсăрлăх çук пулсан, эсир пăхса тăракан çынна хăй тăрăшма ирĕк парăр, ĕçе хăй çине илмен чĕнтĕр.
• Паллă пĕрлештерĕр. «Çумне кĕме юрать» тенине пĕлтерекен сăмах е паллă суйлăр — сăмахран, карта вăййинче ят аса килмен чухне.
• Тăтăшах ыйтса тăрăр. Пулăшăв виçи килĕшет-и, ытла нумай-и е ытла сахал-и тесе ыйтăр.

Малтанхи тапхăрĕ валли ĕç сăнсем

Вырăнсемпе хоббисене сыхласа хăварăр

• Яланхи ĕçе малалла тăвăр. Эрнере пĕрре волонтерлă ĕç, хор е клуб эрнене йĕрке парать. Ырату пулса пынă чухне кĕскерех е шăпрах вырăн лайăхрах пулма пултарать.
• Апат-çимĕçe пĕрле планлăр. Кибет çине çÿресси йывăрланнă пулсан, Alzheimer’s Association эсир пăхса тăракан çынна эрнен апат-çимĕç менюне планлама тата список çырма ыйтма сĕнет.
• Пĕрле апат пĕçерĕр. Юратнă рецепта пăхса пĕрле ĕçлĕр. Пуçламас умĕн япаласене йĕрке тăрăх вырнаçтарăр, çапла кашни утăм курăнать.
• Пахчара ĕçлĕр. Пахча вырăнне планлăр, вăррисем е чечексем суйлăр тата ĕçе пĕрле тăвăр. Эрнен пахча ĕçĕсен çырса хунă списокĕ пулăшать.
• Хоббине малалла тăвăр. Вăрман ĕçĕ, вĕрни, чăмах вĕрни е модельсем тăвасси ансатрах ÿкерчĕксемпе тата лайăх çутăпа малалла пыме пултарать.

Кăмăл кÿрес тĕллевпе вăйăсем

• Карта тата вăйăсемпе вылăр. Паллашă вăйăсем чи ансат. Командăпа вылăр, çапла никам та пĕччен хуралмасть, шутне ансатрах тытăр е шутсăр вылăр.
• Пысăк çырса хунă сăмах тупмалли вăйă тăрăшăр. word search вăййине экран çинче те, шăпрах вăхăтра пичетлесе те выляма пулать.
• Пазлсем пухăр. Йывăр мар, лăпкă тăвас шайĕпе пайăрка суйлăр. Picture puzzle — экран çинчи кĕске вариант, тата деменци валли пазлсем сăнĕвĕмĕре вăл мĕнле суйламаллине ăнлантарать.
• Командăпа викторинăна хутшăнăр. Хăш-пĕр çынсем командă викторинăсене юратаççĕ. Вăл тĕрĕслев пек туйăн паранса, урăх ĕç суйлăр е ансат викторина ыйтăвĕсемпе тĕрĕслĕр — вĕсенче хурав вариантĕсем пур, шут та çук.

Кунта вăйăсем — кăмăл кÿрес тĕллевпе кăна. Нимĕнле вăйă та деменцине тупраймасть е чармасть тесе çирĕплетмен; тĕплĕнрех миме вĕрентекен вăйăсем: тĕпчевсем мĕн калаççĕ пайра вулама пулать.

Çырăр, шухăшлăр, аса илĕр

• Дневник тытăр. Alzheimer’s Association диагноз хыпарĕ хыççăн туйăмсене ĕçлесе хăварма дневник çырнине сĕнет. Кунсерен каштах сăмах та çителĕклĕ.
• Кун-çул кĕнекине йĕркелĕр. Малтанхи тапхăрĕ — эсир пăхса тăракан çын хăйĕн сăнӳкерчĕксене суйлама тата вĕсем çинчен калавсене çырма е калама лайăх вăхăт. Аса илӳ ĕçĕсем пайĕпе паллашăр.
• Çырусем çырăр. Ачине, тусна е малтанхи ĕçтешне çырнă çыру икĕ енчен те пĕлтерĕшлĕ пулма пултарать.
• Сăнӳкерчĕксем çинчен калаçăр. Photo pairs çемье сăнӳкерчĕксене лăпкă пĕрлештермелли вăйă тăвать, conversation cards вара калаçу пуçлама ансат сăнсем парать.

Тулаш çине тухăр, хускалăр

National Institute on Aging иккĕшĕр те лăпкă туйăнă чухне паллашă çÿревсене малалла тума сĕнет. Вĕсене эсир пăхса тăракан çын валли чи лайăх вăхăтра планлăр тата ытла вăрăмлатмарăр.

• Кĕске культурăлла çÿревсем. Музей, кунти спектакль е ÿкерчĕк кăтартăвĕ — шăпрах вăхăтра пулсан лайăхрах.
• Ишев. NIA кунě шăпрах вăхăтсенче бассейна кайма сĕнет.
• Уçăлса çÿрес ушкăнĕсем тата ташă урокĕсем. NHS ташă, тайцзи, йога, ишев тата уçăлса çÿрес ушкăнĕсене, пур пулсан, деменципе пурăнакан çынсем валли лару-тăрăвсемпе сессисене асăнать.
• Юрă ушкăнĕсем тата «аса илӳ» тĕл пулăвĕсем. Деменципе пурăнакан çынсемпе вĕсене пăхса тăракан çынсем пĕр-пĕринпе тĕл пулма пултаракан лăпкă ушкăнсем.

Ĕçсене кăмăллă тăвас пĕчĕк улшăнусем

Мĕн чухне чакарма

Ĕç кăмăлран ытла ырату парнă чухне ăна чарăр е улăштарăр. Яланах алăкни, хоббирен пăрăнни е «эп куна тума та пултараймастăп» тенни — тискере çыннисем мар, çутă калаçу пуçламалли сăлтавсем. Ытларах чухне çав ĕçĕн пĕчĕкрех вариантĕ усăллă. Эсир пăхса тăракан çынна ĕçе пуçлама тата утăмсене тăсма ытларах пулăшу кирлĕ пулсан, вăтам тапхăрĕн ĕçĕсем сăнĕвĕсем лайăхрах килĕшме пултараççĕ. Çутă калаçу çинчен ытларах калаçу сĕнĕвĕсем пайĕнче, анлăрах сăнсем валли 101 ĕç пайĕнче вулама пулать.

Юлашки çынсене те пулăшу кирлĕ. Малтанхи тапхăрĕ — хăвăн валли та пулăшакан çыхăнусем тăвас лайăх вăхăт; пăхса тăракан çын хăйĕн çине пăхни пайĕпе паллашăр.