Akissut naatsoq
Ulloq naallugu piruallisaaneq isumaqarpoq unnuaralaatigut malunnartoq utaqqitsaanermik, eqqunngitsuliornernik imaluunniit kamannernernik. Malunnartumik iluaqutaasinnaasunik ilisimaneqartoq tassaavoq ullut ullup kingorna sivisussusaat, ulloq pisussat pingasut eqqortumik ingerlalluarneq, sinissaq ullup ingerlanerani sivisussusilimmik, kaffi imerneq aamma assiliartinneq, allanngoriartinneq imminullu naqqunneq, unnuaraangata illup iluani qaammaqqiffiusinnaasut, nipimik annikinnerusumik aaqqissuussineq, aammalu pilersaarummut naapertorlugit pisussat imatut nipilersorneq, assit takujartorlugit imaluunniit atisat eqqorlugit. Unnuaraangata malunnartoqarfimmik assigiinngissuteqartumik imaluunniit ilungersornartumik paasissutissat nakorsamit misissorneqarput.
- Ulloq naallugu piruallisaaneq isumaqarpoq utaqqitsaanermik imaluunniit nammineq allanngornermik qaammatip qaangiunnerani.
- Ullaaqut sinnerlugit imaluunniit ualikkut pisussat amerlasuut, aaqqissuussinerit aammalu errortarneq sipaarlugit.
- Qaammatip qaavaniit pissusissamisoortoq, ullut tamaasa pissanganartoq, sininnermi annikinnerusoq aammalu kaffi imerneq annikinnerusoq, unnuami inooriaaseq iluaqutaasinnaavoq.
- Qaammatip qaangiunnissaanut siornatigut qulliit ikittukkit, nipimik annikillisitsillutit, aammalu pisussat il familiarit pisoqaassusillit atoruk.
- Najoqqutaralugu paasissutissanik immiussineq, aammalu immikkut malunnartumik utaqqitsaanermut qisuariarnikkut saqqummiussineq.
- Nakorsaq sullissinnaavaa malunnartoq aalajangersimasumik imaluunniit ilungersunartumik: annertoq, nappaatit imaluunniit tarnit ingerlanneqarsinnaasut.
Quppernermi matumani (immikkoortut 9)
- Ulloq naallugu piruallisaaneq sunaava?
- Suna ualikkut utaqqitsaanermik ilungersuutigisinnaavaa?
- Ullup ingerlanneqarnera qanoq aaqqissuussarsinnaavara unnuami eqqissinnerulernissaanut?
- Illu qanoq ualikkut eqqissisitsisinnaavara?
- Suna pisussat eqqissisitsisut ualikkut inuussutissaqarsinnaavugut?
- Utaqqitsineq aallartippat qanoq iliussaanga?
- Pissutaa qanoq paasissavara?
- Qaqugu nakorsaq ulloq naallugu piruallisaanerup pillugu attaveqarfigissavara?
- Unnukkut nammineq qanoq unitsittariaqarpa?
Ilaqutariit amerlasuut malunnarniartarpaat malunnartumik pisoqartoq: ullaaralaatigut eqqissisimasuuvoq, kisianni ualikkut unnuaralaakkumali inuk pujoralaarnermik eqqarsaateqarnissamut ajornartorsiuteqartoq utaqqiisaalerpoq, ernumalersorluni, imaluunniit kamannilersorpoq. Pisinnaavoq ingerlalluni, “angerlarlanga” oqaralluni angerlarsimanngikkaluarluni, imaluunniit sapinngisamik ilungersuuteqalersinnaalluni. Tamanna nalinginnaasumik ulloq naallugu piruallisaaneq taaneqartarpoq.
Ataaseq naammassisitsisoqanngilaq, kisianni ullup ingerlanerani allannguutit, illup iluani allannguutit kiisalu pisussat pitsaasut unnuaralaakkut eqqissisitsissutaasinnaapput. Una qupperneq siunnersuutinik πραктиكتس inooqatigiinnut iluaqutaasinnaasunik National Institute on Aging aamma Alzheimer’s Association-imeersut katersorpai. Nakorsamit siunnersuutinngilaq. Malunnartoq nutaaq, tusaanngitsoq imaluunniit ilungersuunersoq nakorsamut oqaloqatigissavat.
Ulloq naallugu piruallisaaneq sunaava?
Ulloq naallugu piruallisaaneq isumaqarpoq utaqqitsaanermik, kamannilersornernik, imaluunniit eqqunngitsuliornernik qaammatip qaangiunnerani unnuaralaakkut malunnartulersartoq. National Institute on Aging (NIA) nassuiaavoq, qasuersaarnissamut annertuumik amerliartorsinnaasoq unnuaralaatigut utaqqitsaanermik.
Suna ualikkut utaqqitsaanermik ilungersuutigisinnaavaa?
Amerlasuut peqataasinnaapput, nalinginnaasumik ataatsimoorlutik. Alzheimer’s Association pingaaruteqartut ilagaat:
- ullup nalaani amerlavallaarneq;
- nutaat imaluunniit eqqunngitsut avatangiisit;
- timip “nalunaaqutaq” allanngortoq, ullup ingerlanerani sinilerluni unnuarlu iterluni;
- qaammaqqiffigineq annikitsoq aammalu taarnerit, taakku eqqunngitsuliornerulersitsisinnaapput;
- stressi imaluunniit kamajuineq avataanit tusarnaarlugu;
- sinissamik annikinnerusumik pisariaqartitsineq, tamannalu utoqqaliartornerani nalinginnaasarpoq.
NIA ilannguppaa utaqqitsaanermut pissutaasinnaasut, soorlu anniaat, aliasuuneq stressilu, sininneq naammanngitsoq, anartarneq ajornartoq, nipimik amerlasoorneq imaluunniit inuit amerlasuut, aammalu tarnit allat imaluunniit ataqatigiinnerat.
Ullup ingerlanneqarnera qanoq aaqqissuussarsinnaavara unnuami eqqissinnerulernissaanut?
Pisussat amerlasuunik nukimmik pisariaqartitsisut ullaaralaakkut aallartitsigit, unnuaralaarlu eqqissisitsilluni malunnarniarlugu. NIA aamma Alzheimer’s Association ullut tamaasa malunnartumik aalajangeriaaseq innersuussutigaat. Ullup ingerlanerani assersuut, nammineq naleqqussagaq:
| Piffissaq | Suna iluaqutaasinnaasoq |
|---|---|
| Ullaaq | Nakorsaq visites, errortarneq, aninngariartorneq aammalu suliat tamanut nukimmik pisariaqartitsisut, inuit amerlasuut iteruminaatsullu |
| Ullaaq kingulliup tungaanut | Silami atorneq imaluunniit igalaavimmi qaammarnartoq, ingerlaganeq imaluunniit immikkut pisussaq |
| Ullup qeqqani | Ullaakkut ullup qeqqani nerisassarsiorneq amerlaq (Alzheimer’s Association ullaakkut nerisassaq amerlanneq unnukkullu annikinnerusumik innersuussutigaa) |
| Ualikkut siullermik | Sininneq pisariaqartinneqarpat, kisianni sininneq sivisooq ualikkut pinaveersaassuk |
| Ualikkut qeqqani | Pisussat eqqissisitsisut il familiarit; nerisassaq imerlu; kaffi imernaveeruk |
| Qaammatip qaangiunnissaa sioqqullugu | Qullit ikittukkit aammalu igalaat matukkit qaammatip qaangiunnissaanut |
| Unnukkut | Nerisaq annikinnerusoq, nipilersorneq eqqissisimasoq, annikinnerusumik malunnartoq, sininnermi malittarisassaanik nalinginnaasumik |
Ilusilersuutit ilannguttut nassuiaatinni:
- Ullup qaamarnga. NIA siunnersuuteqarpoq ullut tamaasa silami imaluunniit igalaavimmi qaammarnartumiinneqarnissaq.
- Ullut tamaasa ingerlaarneqarneq, kisianni amerlavallaarniarnagu. Ullut tamaasa timikkut sammisaqarusuppoq, kisianni pisussat amerlasuut pilersaarusiorniarlugit (NIA).
- Ualikkut imerit. Alkohol aammalu kaffi imillit, soorlu kaffi imaluunniit cola, ualikkut imernaveersaarlugit (NIA). Alzheimer’s Association aamma nikotini taaneqartarpoq.
- Sininneq. Sininneq sivisooq aammalu sininnguarneq ualikkut pinaveersaassuk (NIA). Alzheimer’s Association sinnissanik ullup ingerlanerani killilersuivoq unnuami sinillutik ajornartorsiuteqarpat.
Ulloq ulluinnarni malittarisassamik pilersitsinissamut, takuuk ullut tamaasa malittarisassanik.
Illu qanoq ualikkut eqqissisitsisinnaavara?
Nipimik annikillisitsigit, qaammaqqiffiusinnaassuseq annertusiguk, aammalu familiarit assigalugit.
- Qaammaqqiffiusinnaasoq nalunngitsoq. Alzheimer’s Association unnukkut illu qaammaqqiffiusinnaasumik innersuussutigaa. Qaammatip qaangiunnissaanut siornatigut qaammaqqiffiusinnaassuseqarli.
- Nipimik annikinnerusumik. TV radio-llu annikillisillugit imaluunniit qaminniarlugit, aammalu pulaarfiit aammalu suliat amerlasuut ualikkut killiliarlugit. Alzheimer’s Association unnukkut annikinnerusumik naammassisinnaasunik siunnersuuteqarpoq, soorlu TV, errortarneq nipilersornerlu annertuumik.
- Eqqissisitsissutit nalunngitsut. NIA nipilersorneq eqqissisimasoq, kiisalu asannittussat assitilu illumiissanerat innersuussutigaa.
- Eqqissisitsissutit misissorneq. Alzheimer’s Association anniaat, kaannersuaq, imerusussuseq, anartarneq ajornartoq, sininneq, nappaatit aammalu amimik eqqissisitsissut, aammalu illup kissassusia naammanngitsumik inissisimasooqarnissaa innersuussutigaa.
- Illit pissutsit. Inuit stressimik tusarnaartarlutik. NIA innersuussutigaa eqqumaffiginninniarlutit aammalu illit nammineq ernumassuteqaruit annikillisinniarlutit.
Suna pisussat eqqissisitsisut ualikkut inuussutissaqarsinnaavugut?
Pisussat familiarit, sukkasuumik pisoqanngitsut, aammalu unitsittariaqanngitsut toqqarukkit. Alzheimer’s Association pisussat eqqissisitsisut innersuussutigai, soorlu nipilersorneq eqqissisimasoq, assinik takujartitsineq imaluunniit film asanninneqartoq, aammalu utaqqitsaanermik annikillisitsilluni ingerlaganeq. NIA nerisassaq imerlu, TV-mi isiginnaartitsisoq asanninneqartoq, nipilersorneq, ingerlaganeq, atuakkiorneq, imaluunniit illup suliassai faigofie, soorlu atisat eqqorneq.
Misileraanermut siunnersuutit:
- Ataatsimoorlutit atisat eqqortigit. NIA tamatumunnga assingusumik illup suliassaanik siunnersuuteqarpoq. Kakkit attortarnissaat ajornanngillat, suliarlu naammassisinnaasoq erseqqippoq.
- Nipilersorneq asanninneqartoq tusarnaarlugu. Erinarsuutit inuit inuusuttut nalaanni asanninneqartut, nipimik annikitsumik. Ilingavoq ilagisarlunilu najoqqutarineq. Siunnersuutit amerlanerit takukkit nipilersorneq.
- Assinik takujartitsineq. Assinik album, imaluunniit assit amerlasuunngitsut Photo Pairs-imi takuneqarsinnaasut, oqaloqatigiinneq eqqissisimasoq pilersitsisinnaapput.
- Sivisuunngitsumillu ingerlagit. Naatsiivimmi, aqqusinermi imaluunniit iserfiup iluani, qaammatip qaangiunnissaanut siornatigut.
- Nerisassaq imerlu ataatsimoorlutit. Eqqissisimasoq, kissarnartoq aammalu kaffi imerfigineqanngitsoq, nerrivimmi ataatsimoorlutit.
- Nalunaarsorneqarneq eqqissisitsisoq. Picture Pairs sisamanik assilinnik takuneqarsinnaasunik, aallartinnissaq unitsinnissarlu ajornanngitsumik.
- Kalipaatitsineq. Coloring skærmmi imaluunniit saqqummersitami, naammassisariaqanngitsumik.
- Takuineq oqaloqatigiinnerlu. Conversation Cards assinik imaqartarpoq apeqqutinillu ammasunik. Takuineq kisiat naammattoq.
- Anersaartorneq eqqissisitsisoq. Calm Breathing uninngasuullugu eqqissisitsisumik unitsittariaqarluni.
- Assakkulluunniit suliarineq. Knapinik imaluunniit sokkinik immikkoortitsineq, qaammatit mmeriak eqqissisitsineq, imaluunniit familiarimik tigusineq. Takuuk misigissusilimmik pisussat.
Pinaveersaassuk nutaanik spilinik, ingerlariaqqani amerlasuunik aammalu suna tamanik ualikkut eqqarsaateqarnermi annertuumik nukimmik pisariaqartitsisoq. Ukiut tamaasa ullaaralaakkut toqqarukkit.
Utaqqitsineq aallartippat qanoq iliussaanga?
Eqqissisillutit, reassuring, aammalu unitsitsilluni ilitsersuillutit. NIA innersuussutigaa eqqissisitsilluni oqaaseqarnissaq, inup ernumanera tusarnaarlugu, akerliussinaveersaassuk, isumannaatsumik reassurance, aammalu attaviginninnikkut unitsitsinissaq iluaqutaasoqartillugu. Kingorna aallartittuk: nerisassaq, imerneq, nipilersorneq imaluunniit ingerlaganeq.
Alzheimer’s Association oqaatsinik siunnersuuteqarpoq soorlu “Maani isumannaatsutit” aammalu “Eqqissisitsilluni ilungersuuteqarneq iluarusuppara,” aammalu qaammaqqiffiusinnaassuseq, sukkasuumik ingerlarnaveersassuk aammalu malunnartumik annikillisitsigit. Inuk killilersornaveeruk, akunnerminniittarnaveeruk imaluunniit sakkortuumik tigusarnagu, akerliunaveerlu.
Inuk kamannerulersorpat, NIA innersuussutigaa isumannaatsumik ungasissorsinnaalluni utaqqillutit kamannera naammassinnagu. Pisoqanngitsumik ajornartorsiuteqarpat, 112-imut sianeruk aammalu inuk pujoralaarnermik eqqarsaateqarnissamut ajornartorsiuteqartoq nassuiaarlugu.
Uagut siunnersuutivut oqaloqatigiinneq aammalu sooq naaggaannarpat pillugit amerlanerit eqqarsaatersuutigaarput.
Pissutaa qanoq paasissavara?
Sapaatip-akunnerit marlunni nalunaarusiaq immiussigit. Alzheimer’s Association innersuussutigaa malunnartup sioqqullugu paasissutissanik katersorneq ilisarnaatitsiniarluni. Piffissaq malunnartoq aallartillugu allaguk, sisamanik minutsinik siornatigut susoq, sininneq, nerisassat imerlu, pulaartut, nipi aammalu qaammaqqut. Nakorsamut nalunaarusiaq ingerlatiguk. NIA erseqqippaa malunnartut allanngorneri allattorlugit paarsisut nakorsallu akornanni malunnartut ilisimaneqarsinnaapput.
Qaqugu nakorsaq ulloq naallugu piruallisaanerup pillugu attaveqarfigissavara?
Nakorsaq attaveqarfigiuk malunnartoq nutaaq, allanngussimasoq, imaluunniit malunnartut allat ilanngunneqartut. NIA nassuiaavoq malunnartut tusaanngitsut imaluunniit sukkasuumik allanngortut, ingammik nappaatinik kingornatigut imaluunniit tarninik allanngortitsinermut kingorna, nakorsamut nalunaarutigineqartariaqartoq.
Nakorsaq qinnuiguk pissutsit unnuami ajornartorsiuteqartitsisinnaasut misissorniarlugit. Alzheimer’s Association nassuiaavai timikkut ajornartorsiutit, soorlu uummaqqutit nappaat, anartarneq ajornanngitsoq, isikkamik ingerlannerit aammalu sininnermi anersaarneq ajornartoq, aammalu aperiuk tarnit qanoq piffissani atorneqarsinnaasut. NIA anniaat, anartarneq ajornartoq aammalu tarnit kingunerisai ilaat imaluunniit ataqatigiinnerat malunnartutut utaqqitsaanermut naatsorsuutigai.
Alzheimer’s Association nassuiaavoq tarnit atorneqaratik pisariaqartitsinermik siumoortumik anguniarneqartarnissaat Alzheimer’s-imut tunngatillugu sininnermi ajornartorsiutit, aammalu tarnit tamarmik kingunerat misissorneqartariaqartoq. Tamanna nakorsap aalajangissavaa. Tarninik, sininnermi ikiortunik imaluunniit pingaaruteqarnikkut tassaavoq ingerlatsinermut siunnersuuteqarnaveersaarit nakorsamillu oqaloqatiginnagu.
Unnukkut nammineq qanoq unitsittariaqarpa?
Unnuaralaat paarsisut ullup nalaani annertuumik anguniagaasinnaapput. Sapaatip-akunnerni marlunni unnuaralaakkut ikiorserneqarsinnaasoqartillugu, ilaqutariit, ikinngutit imaluunniit ikiortit akissarsiat ataatsimoorussavat. Uagut siunnersuutivut paarsisut nammineq isumaginninnerat pillugit respite suliniutit aammalu Alzheimer’s Association-ip 24/7 Helpline-ia atortorissaarneqarsinnaavoq.
Apeqqutit nalinginnaasut
Ulloq naallugu piruallisaaneq qaqugu pissartarpa?
Ulloq naallugu piruallisaaneq nalinginnaasumik unnuaralaatigut imaluunniit unnukkut qaammatip qaangiunnerani malunnartarpoq. Tamanna inuit ataasiakkaat assigiinngitsut naapertorlugit suliaqarsinnaavoq, taamaalilluni sapaatip-akunnerit marlunni nalunaarusiaq ilikkagaq suliffinni ilisarnaatitsisinnaavoq.
Suna pisussat ilaat ullu naallugu piruallisaaneq iluaqutaasinnaavaat?
Pisussat eqqissisitsisut, nalunngillat, aammalu sapinngisamik nukimmik pisariaqartitsisut nalinginnaasumik iluaqutaapput: nipilersorneq eqqissisimasoq, assinik takujartitsineq, TV-mi pilersaarusiorneq asanninneqartoq, atisat eqqorlugit, pissanganartoq sivisuunngitsoq, imaluunniit nerisassanik imerfigineq. Pisussat nutaat imaluunniit annertuumik pisariaqartitsisut ullaaralaatigut allaffissorniarlugit.
Ulloq naalluni piruallisaaneq nakorsaativut pilersitsisoqarsinnaavaa?
Taamaalluni imaluunniit ilungersuuteqarsinnaavoq nakkutiginninnikkut, soorlu anniaatit, nappaatit (soorlu uummaqqutit nappaat), sininnermi ajornartorsiutit imaluunniit tarnit kingunerisaanik. Utaqqitsineq nutaaq, tusaanngitsumik imaluunniit ilungersuuteqareerpat, nakorsaq attaveqarfigiuk.
Nakorsaq aperisariaqarpa tarninik ualikkut iluaqutissanik?
Tamanna nakorsaq oqaloqatigissavarput. Alzheimer's Association ilisimatitsivoq tarnit atorneqaratik pisariaqartitsinermik pisussat siumoortumik anguniarneqartarnissaat, aammalu tarnit tamarmik kingunerat misissorneqartariaqartoq. Una qupperneq tarninik siunnersuutinik nassuiaateqarani.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Sleep Issues and Sundowning · Alzheimer's Association
- Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging