Ҡыҫҡа яуап .
Иҫкә төшөрөү — ул үткәнде фотолар, әйберҙәр, моңдар һәм хикәйәләр аша бергә яратып иҫкә алыу. Хатирә ҡутыһы яһағыҙ, ябай ғүмер китабы төҙөгөҙ йәки фотоларҙы бергә ҡарағыҙ. Һорау менән һынамағыҙ: «Иҫегеҙҙәме?» һәм «Был кем?» тигән һорауҙарҙан ҡасығыҙ, ә «Был тураһында һөйләп бирегеҙ» кеүек ризалыҡ менән асыҡ өндәүҙәр ҡулланығыҙ. Йылы әңгәмә дөрөҫ фактҡа ҡарағанда мөһимерәк.
- Иҫкә төшөрөү — әңгәмә, ә һынау түгел. Дөрөҫлөк мөһим түгел; рәхәт мөһим.
- «Иҫегеҙҙәме...?» һәм «Был кем?» урынына аңлатмалар һәм өндәүҙәр ҡулланығыҙ, мәҫәлән: «Был көн тураһында һөйләп бирегеҙ».
- Кешенең ғүмеренән алынған әйберҙәрҙән торған хатирә ҡутыһы ҡулдарға һәм әңгәмәгә тотонорға нимә бирә.
- Ғүмер китабы ғаиләгә, ҡунаҡтарға һәм хеҙмәт ҡылыусыларға кешене — диагнозды ғына түгел, ә шәхестең үҙен белергә ярҙам итә.
- Хатирә кәйефте боҙһа, элек йыуатығыҙ, аҙаҡтан иғтибарлы ғына башҡа темаға күсегеҙ.
Был биттә (7 бүлектәре)
Иҫкә төшөрөү — ябай ғына үткәнде бергә яратыу. Деменция менән йәшәгән күп кешеләр өсөн күп йылдар элек булған хәтирәләр бөгөнгө иртәнге ваҡиғаларға ҡарағанда күберәк иҫтә ҡала. Фотолар, таныш әйберҙәр, моңдар һәм хикәйәләр был хәтирәләрҙе асырға һәм һеҙгә бүлешер өсөн йылы нәмә бирергә ярҙам итә ала. Бер генә ҡағиҙә: ул — әңгәмә, ә һынау түгел.
Иҫкә төшөрөү нимә, һәм ул һынауҙан нимә менән айырыла?
Иҫкә төшөрөү — хатирәләрҙе фотолар, әйберҙәр, моң йәки видео аша, кешенең үҙ темпы менән бүлешеү. NHS уны фотолар, әйберҙәр, видеолар йәки моң ярҙамында, китапта йәки планшетта, үткән тәжрибә һәм хикәйәләр менән бүлешеү тип тасуирлай. Һынау — башҡа: ул кешенән дөрөҫ яуап әйтеүен талап итә, ә был ыңғайһыҙлыҡ тыуҙырырға мөмкин, рәхәтлек түгел.
Националь картлыҡ институты кешенән нәмәне йә кемдеҙҙе иҫкә алыуын һорауҙы ҡасырға кәрәк нәмәләр иҫәбенә индерә. Family Caregiver Alliance ҡыҫҡа вакыт хәтеренә таянған һорауҙарҙан ҡасырға һәм тағы ла алыҫыраҡ үткәндән һөйләшергә кәңәш итә.
| Урынына | Әйтегеҙ |
|---|---|
| «Был иҫегеҙҙәме?» | «Был бик шат көн тойолай. Был тураһында һөйләп бирегеҙ.» |
| «Был кем?» | «Бына Роза апай пляжта. Шул шляпаға ҡарағыҙ.» |
| «Был нисә йыл ине?» | «Был иҫке йорт кеүек. Унда йәшәү ниндәй була ине?» |
| «Юҡ, был Билл түгел, был Фрэнк.» | «Ул бик матур күренә.» |
| «Һин быны инде һөйләгәйнең.» | «Был хикәйә бик ярай.» |
Фотолар тураһында һынамай ничек һөйләшергә?
Башта күргәнегеҙ тураһында әйтегеҙ, аҙаҡ кешегә теләһә нимә өҫтәргә урын ҡалдырығыҙ.
- Янә-янәш ултырығыҙ. Альбомды араҡа ҡуйып, өҫтәл аша һынамай, бергә ҡарағыҙ.
- Бер нисә фото һайлағыҙ. Бөтә ҡоти урынына биш яҡшы фото яҡшыраҡ. Ҙур, аныҡ баҫмалар иң яҡшы.
- Кешеләрҙе үҙегеҙ атағыҙ. «Бына һин һәм атаң туй көнөндә» тигән фраза ысынлап та баҫымды бетерә.
- Деталдәргә иғтибар итегеҙ. Кейем, машиналар, ашамлыҡ, һауа торошо, йөҙҙәр. «Ниндәй машина! Бик ялтырап тора.»
- Өндәгеҙ, талап итмәгеҙ. «Һөйләп бирегеҙ…» йә «Нимә күрәһегеҙ?» Тын ҡалыу ҙа ярай.
- Кешенең юлын эйәртегеҙ. Улар бөтөнләй башҡа нәмә тураһында һөйләшһә, шуны дауам итегеҙ.
- Рәхәт ваҡытта туҡтағыҙ. Ядығыу килмәй элек альбомды ябығыҙ.
Әҙер фото-өндәмәләр өсөн әңгәмә карталары ҡулланығыҙ. Үҙ ғаилә фотоларығыҙҙы йомшаҡ оҡшатыу уйынына әйләндерергә теләһәгеҙ, фото парҙары ҡарағыҙ; һайлаған фотоларығыҙ һеҙҙең браузерҙа ҡала.
Хатирә ҡутыһын ничек яһарға?
Хатирә ҡутыһы — кешенең ғүмеренән алынған әйберҙәр һалынған һауыт, уларҙы ҡулға алып, тураһында һөйләшергә.
- Ҡорос ҡорама һайлағыҙ, уны асыу еңел булһын, мәҫәлән, аяҡ кейеме ҡорамаһы, шляпа ҡорамаһы йә бәләкәй ағас һандыҡ.
- Тема йә төрлө нәмәләр һайлағыҙ. Эш, хобби, бер урын, бер ун йыллыҡ, йә бер аҙ һәр нәмә.
- Ышаныслы әйберҙәр йыйығыҙ. Башлау өсөн биш-ун әйбер етә.
- Ҡиммәтле нәмәләрҙең күсермәләрен ҡулланығыҙ. Алмаштырып булмаҫлыҡ фото һәм документтарҙы күсереп алығыҙ, төп нөсхәләрен һаҡлығыҙ.
- Әйберҙәрҙе береһе-береһе итеп алығыҙ. Береһен бирегеҙ, уның тураһында бер нәмә әйтегеҙ, әңгәмә ҡайҙа барасағын күрегеҙ.
Ниндәй әйберҙәр инеү мөмкин:
- Эш: исем таҡтаһы, бәләкәй ҡорал, форма нашивкаһы, иҫәп кенәгәһе, врач булараҡ ҡаҡ, ашханаға ҡарата аш китабы.
- Йәшәү урыны: ҡулъяҙма менән рецепт карточкаһы, ҡул сепрәге, яратҡан шарф йәки галстук.
- Хобби: ҡармаҡһыҙ балыҡ йемеше, бейсбол туптары, еп ҡуйыры, орлоҡ пакеты.
- Урындар: открыткалар, карталар, туристар иҫтәлеге, туғанлыҡ ҡалаһы гәзитенән киҫәк.
- Ғаилә: фотоларҙың күсермәләре, бала һыҙымы, туй саҡырыуы.
Ҡорос әйберҙәрҙе, йотоп ҡуйырға мөмкин булған бәләкәй нәмәләрҙе һәм ауыр хатирәләр уята алған нәмәләрҙе, уларҙың рәхәт ҡабул ителәсәген белмәһәгеҙ, ҡушмағыҙ.
Ғүмер китабын ничек яһарға?
Ғүмер китабы — кешенең тормошо тураһында фотолар һәм ҡыҫҡа аңлатмалар менән ябай альбом. Уны бергә ҡарарға була, ә ҡунаҡтарға һәм хеҙмәт ҡылыусыларға кешенең бөтөн булмышын күрергә ярҙам итә.
- Форматты һайлағыҙ. Һаҡлағыстары булған папка, баҫылған фото-китап йәки планшеттағы слайд-шоу.
- Бер нисә бүлек планлағыҙ. Бала сағы, мәктәп, эш, ғаилә, йәшәгән урындар, ышаныс, хобби, яратҡан ашамлыҡ һәм моң.
- Бер йәки ике фотоны бер биткә ҡыҫҡа, ҙур хәрефтәр менән яҙылған аңлатма менән өҫтәгеҙ: «Мария, 22 йәш, банкта эшләй башлағанда.»
- Яратҡан нәмәләрҙе һәм көндәлек ғәҙәттәрҙе индерегеҙ: «Һөтлө кофе эсә. Йәкшәмбе гимндарын ярата. Ҡаты телевизорҙы ошатмай.» Был уны ҡараусыға ярҙам итә.
- Кешене ҡатнаштырығыҙ, теләгән саҡлы: фото һайлау, хикәйә һөйләү йәки йыйылыуын ҡарау.
- Өҫтәй барығыҙ. Файҙалы булыр өсөн тулы бөтөргә кәрәкмәй.
Өҫтәмә иҫкә төшөрөү идеялары
- Үҙ йәшлегенән моң ҡуйығыҙ һәм ул нимә иҫкә төшөрә, шул тураһында һөйләшегеҙ. Ҡарағыҙ: моң эшмәкәрлеге.
- Яратҡан дистә йылдарҙан өй видеоларын йә ТВ программаларын ҡарағыҙ.
- Балалыҡ ашын әҙерләгеҙ һәм еҫтәр әңгәмәне алып барһын.
- Туғанлыҡ ҡалаһының картаһына ҡарағыҙ һәм таныш урамдарҙы бармаҡ менән күрһәтегеҙ.
- Иҫке каталогтарҙы йә журналдарҙы ҡарағыҙ һәм бәһәләр, моданы, машиналар тураһында һөйләшегеҙ.
- Хикәйәләрен яҙып алығыҙ — телефон аша, рөхсәт менән, ғаилә өсөн.
- Бәйләнештәр ваҡытында бүлешегеҙ. Видео бәйләнеш ваҡытында бер фотоны күрһәтегеҙ; ҡарағыҙ: телефон һәм видео бәйләнештәр.
- Килгәндә фото йә әйбер алып барығыҙ. Ул күреште еңел фокусҡа килтерә; ҡарағыҙ: килеү.
Хатирә ауыр булһа, нишләргә?
Кайһы хатирәләр ҡайғы, үкенес йә ҡурҡыу уята. Кеше борсолһа, туҡтағыҙ, уны йыуатығыҙ һәм иғтибарлы ғына башҡа темаға йә эшмәкәрлеккә күсегеҙ. Нимә булғанын талашмағыҙ. Family Caregiver Alliance кешене ялған тип ышандырырға тырышмаҫҡа кәңәш итә һәм уның күрһәткән тойғоларына яуап биргә тәҡдим итә, улар ысын. Әгәр кеше вафат булған кешеһе тураһында, ул терелә кеүек, һөйләй икән, тойғоға яуап бирегеҙ: «Һин уны һағынаһың. Уның тураһында һөйләп бирегеҙ.»
Фәнни тикшеренеүҙәр нимә әйтә?
Иҫкә төшөрөү буйынса Cochrane тикшеренеүе, 22 һынауҙы һәм 1,972 кешене ҡалдырып, нәтижәләрҙең тотошлай тура килмәүен, әҙ булыуын һәм урынға һәм форматҡа ҡарап үҙгәреүен тапҡан. Деменция менән йәшәгән кешеләргә зыян килтереү дәлилдәре табылмаған. Без иҫкә төшөрөүҙе өйөрәк, мәғәнәле ваҡыт үткәреү өсөн тәҡдим итәбеҙ, дауалау булараҡ түгел. Еңел әңгәмә тураһында күберәк өсөн, ҡарағыҙ: аралашыу кәңәштәре.
Дөйөм һорауҙар .
Деменция менән йәшәгән кешеләр өсөн иҫкә төшөрөү нимә?
Иҫкә төшөрөү — хатирәләр һәм үткән тәжрибә менән бүлешеү, күпregә фотолар, әйберҙәр, моң йә видео ярҙамында. Ул береһе менән береһе лә, төркөмдә лә булырға мөмкин. Маҡсат — рәхәт һәм мәғәнәле әңгәмә, кешенең нимә иҫтә ҡалдырғанын тикшереү түгел.
Ни өсөн «Иҫегеҙҙәме?» тип һорамаҫҡа?
Хәтерҙе һынаған һораулар кешеҙҙе тәре кәрәк булмаған хәлдә ҡыйыҡһындырырға йә борсолорға мөмкин. Националь картлыҡ институты (National Institute on Aging) кешенән нәмәне йә кемдеҙҙе иҫкә алырға һорауҙы кире ҡаҡҡан нәмәләр иҫәбенә индерә. Урынына күргәнегеҙ тураһында иҫкәртегеҙ, ә кеше үҙе теләгәнен өҫтәһен.
Хатирә ҡутыһына нимә һалырға?
Кешенең ғүмере менән бәйле, ышаныслы һәм ныҡ әйберҙәр һайлағыҙ: эш ҡоралдары, хобби әйберҙәре, яратҡан шарф, открыткалар, рецепт карточкалары, спорт иҫтәлектәре йә фотоларҙың күсермәләре. Ҡорос әйберҙәр, йотоп ҡуйырға мөмкин булған бәләкәй нәмәләр һәм алмаштырып булмаҫлыҡ төп нөсхәләрҙән ҡасығыҙ.
Улар факттарҙы ялған әйтһә, нишләргә?
Үҙ хәлендә ҡалдырығыҙ. Әсәйегеҙ фотоға үҙенең апаһын төшөрөп, ә ул үҙенең түҙәһен булыуы мөмкин — был яҡшы. Төҙәтеү йылы мизгелде һынауға әйләндерә. Кешенең һөйләгән хикәйәһен дауам итегеҙ һәм бергә рәхәтләнегеҙ.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS