Деменциялы кеше бер үк һорауҙы ҡабатлағанда

«Табипҡа беҙ сәғәт нисәлә барабыҙ?» Ун минуттан һуң: «Табипҡа беҙ сәғәт нисәлә барабыҙ?» Бер үк һорауҙы ҡабат-ҡабат ишетеү — деменция менән йәшәгән кешегә ярҙам итеүҙә иң арыттырыусы мизгелдәрҙең береһе. Был йыш осрай, аңлы рәүештә эшләнмәй, һәм ике яҡ өсөн дә көндө еңеләйтә алған тыныс яуап ысулдары бар.

Деменция менән йәшәгән кеше ни өсөн бер үк һорауҙы ҡабатлай?

Күбесенсә был хәтер менән бәйле. Деменция ҡыҫҡа ваҡытлы хәтергә тәьҫир итә, шуға күрә кеше һорауҙы биргәнен йәки яуапты ишеткәнен хәтерләмәй. Alzheimer’s Foundation of America һорауҙарҙы күп тапҡыр ҡабатлауҙы йыш осраған һәм көтөлгән хәл тип һүрәтләй.

Һорау артында тойғо ла булыуы мөмкин. Alzheimer’s Association ҡабатланған һорау борсолоу, ярҙам һорау йәки тыныслыҡ һәм именлек кәрәклеген аңлатыуы мөмкин тип билдәләй; кеше йыш ҡына йылы мөнәсәбәт һәм таныш тойғо эҙләй. «Беҙ ҡасан сығабыҙ?» тигән һорау ысынында «Мин сығыу өсөн борсолам» тигәнде аңлатырға мөмкин. Йыълғанлыҡ, ҡурҡыу, шау-шоу һәм көн тәртибенең үҙгәреүе лә быны ҡабыҙырға мөмкин, ә ҡайһы саҡта ҡабатланған һорау, мәҫәлән, бәдрәфкә барыу кеүек кәрәклек тураһында һөйләй ала (Family Caregiver Alliance).

Нимә тип яуап бирергә?

Яуапты тыныс һәм ҡыҫҡа итеп, тәүге тапҡыр биргәндәй әйтегеҙ.

• Яуапты ҡыҫҡа һәм бер төрлө тотоғоҙ. «Табипта беҙ сәғәт икенән. Мин Һеҙҙең менән буласаҡмын.» Бер үк яуапты ҡабул итеү еңелерәк була.
• Тойғоға яуап бирегеҙ. «Һеҙ табип тураһында уйлайһығыҙ. Ул бөгөн көндөң икенсе яртыһында, мин Һеҙҙе алып барам. Үҙегеҙ эшләргә тейеш бер нәмә юҡ.»
• Йылы тауыш һәм йәй әҫә ҡулланығыҙ, әгәр улар быны оҡшата. Alzheimer’s Association тыныс ҡалыуға, логика менән бәхәсләшмәүгә кәңәш итә.
• Кешегә кәрәкле яуапты улар нисә тапҡыр һораһа, шунса тапҡыр бирегеҙ. Alzheimer’s Association яуапты улар һораған һайын ҡабатларға кәрәк тип билдәләй.

Нимәнән ҡасырға кәрәк?

• «Һеҙ быны миңә инде һоранығыҙ». Family Caregiver Alliance бөтә генә һорағандарын күрһәтмәҫкә кәңәш итә. Был хәтерләргә ярҙам итмәй һәм телдәнеү кеүек тоюлырға мөмкин.
• Оҙон аңлатмалар. Һүҙҙәр күберәк булһа, оноторға ла күберәк була.
• Һулҡыш тартыу, күҙ әйләндереү йәки ҡәтҡел тауыш. National Institute on Aging сабыр булырға һәм рәнйеүҙе күрһәтмәҫкә кәңәш итә. Был ауыр булыуы мөмкин; тәнәфестәр тураһында түбәндә уҡырға була.

Үҙегеҙ урынына яуап бирә алған ябай ҡоралдар

Кеше уҡый алған саҡта, күренеп торған яҙма яуап телдән әйтелгән яуаптан да файҙалыраҡ булыуы мөмкин.

Был тәҡдимдәр Alzheimer’s Association һәм Alzheimer’s Los Angeles сығанаҡтарынан алынған. «Мин һеҙ өсөн яҙып ҡуйҙым» тигән урынына, яҙмаға йәй генә ишарә итегеҙ («Таҡтаға бергә ҡарайыҡ әле»).

Вәҡиғалар тураһында ваҡытҡа яҡын ғына һөйләгеҙ

Осрашыу йәки сығыу тураһында бер нисә көн алдан һөйләү борсолған һорауҙарға сәскә булыуы мөмкин. Family Caregiver Alliance һәм Alzheimer’s Los Angeles пландар, айырыуса табипҡа барыу йәки йыуыныу кеүек көйәнселекле эштәр тураһында, уларҙан аҙ ғына алдан һөйләргә кәңәш итә. Шунан һуң нимә буласағын бер аҙымлап аңлатығыҙ.

Иғтибарҙы йүнәлтергә ярҙам итә алған шөғөлдәр

Яуап биреп, тойғоны күрһәткәндән һуң, тыныс һәм оҡшашлы шөғөл файҙалы булыуы мөмкин, айырыуса һорауҙар артында йыълғанлыҡ торһа. Өҫтәге сығанаҡтарҙың барыһы ла кешегә оҡшаған нәмәгә иғтибарҙы йүнәлтергә тәҡдим итә.

1. Бергәләп ҡыҫҡа һәм ябай уйын. Picture pairs рәсемдәрҙе күренеп торған килеш тота, шуға күрә бер нәмәне лә хәтерләү талап ителмәй.
2. Таныш эш. Сөлгөләрҙе бүктәү, оҙон ойоҡтарҙы айырыу йәки өҫтәл яһау. Sort together — бының экрандағы варианты.
3. Уларға оҡшаған тема тураһында һөйләшеү. Conversation cards дөрөҫ яуабы булмаған асыҡ һорауҙар тәҡдим итә.
4. Музыка, йөрөү йәки еңел ризыҡ. National Institute on Aging быны иғтибарҙы йүнәлтеүҙең ябай ысулдары итеп һанай.
5. Тыныс пауза. Бергә ултырығыҙ, тәҙрәнән ҡарағыҙ йәки calm breathing менән тыныслы мизгел үткәрегеҙ.

Әгәр улар яңынан шул уҡ һорауға ҡайтып килһә, яңынан йылы рәүештә яуап бирегеҙ. Был ярай.

Ҡабатланыуҙарҙы күҙәтегеҙ

Alzheimer’s Association һорауҙарҙың көндөң билдәле бер ваҡытына, айырым кешеләргә йәки урындарға бәйле булыу-булмауын күҙәтергә тәҡдим итә. Әгәр улар һәр тапҡыр ҡунаҡтар килгәнгә тиклем йәки көндөң икенсе яртыһында башланһа, алдан әҙерләнергә мөмкин: килеү тураһында яҙма, таныш шөғөл йәки тынысраҡ бүлмә. Киске яҡ ауыр булһа, киске саҡтағы тыныс шөғөлдәр тураһында ҡулланмабыҙ файҙалы булыуы мөмкин.

Үҙегеҙ тураһында ла онотмағыҙ

Бер үк һорауға егерменсе тапҡыр яуап биреү көстө ала. Әгәр сабырығыҙ бөтөп барһа һәм кеше хәүефһеҙ урынла булһа, бер нисә минутҡа икенсе бүлмәгә сығып, тыныс алығыҙ, нисек Alzheimer’s Los Angeles тәҡдим итә. National Institute on Aging ярҙам итеүсе кешеләргә ярҙам һорарға һәм ваҡытлыса ял мөмкинлектәрен ҡарап сығырға кәңәш бирә. Өҫтәмә фекерҙәрҙе ярҙам итеүсе кешеләр үҙҙәре тураһында хәстәрлек итеү буйынса ҡулланмабыҙҙан табырға мөмкин.

Ҡасан табипҡа шылтыратырға кәрәк?

Әгәр һорауҙар, аңлашылмаусанлыҡ йәки тәртип бер нисә сәғәт йәки көн эсендә ҡапыл үҙгәрһә йәки ныҡ көсәйһә, тиҙ арала табибына хәбәр итегеҙ. National Institute on Aging ҡапыл йәки тиҙ үҙгәргән тәртип тураһында, айырыуса инфекциянан йәки дарыу үҙгәргәндән һуң, шунда уҡ табипҡа хәбәр итергә кәрәк тип билдәләй. Dementia Australia инфекция, дарыуҙар, сұсыҡтар етешмәүе, ауырыу йәки эске ҡотолоу мәшәҡәләһе делирийға — тиҙ ярҙам талап иткән ҡапыл һәм көслө аңлашылмаусанлыҡҡа — килтереп сығарыуы мөмкин тип аңлата. Кемдер хәүеф астында булһа, 112-гә шылтыратығыҙ.