Деменция менән йәшәгән кешеләр өсөн музыка эшмәкәрлеге

Музыка — деменция менән йәшәгән кеше менән бүлешеү өсөн иң ябай нәмәҫтәрҙең береһе. Ул бер ни ҙә талап итмәй: дөрөҫ яуаптар юҡ, аҙым-аҙым инструкция юҡ. Таныш йыр йылмайыу, аяҡ остарын ҡағыу йәки бергәләп әйтелгән бер нисә һүҙ килтерә ала, хатта һөйләшеү ауыр булған көндә лә. Кәрәк булған нәмә — был кешегә тап килгән музыка һәм уны уйнатыр өсөн тыныс мизгел.

Деменция менән йәшәгән кешеләр өсөн кайһы музыка эшмәкәрлеге эш итә?

Тыңлау, йырлау, ҡул ҡағыу, тирбәлеү һәм музыка тураһында һөйләшеү — барыһы ла яхшы эшләй. National Institute on Aging музыка уйнатырға, музыка һәм башҡарыусы тураһында һөйләшергә, танылған көйҙәргә йырлап йәки ырғып ҡарарға, йәмғиәттәге концерттарға йәки музыкаль сараларға барырға тәҡдим итә. Alzheimer’s Association өҫтәп, ҡул ҡағыу йәки бейеү кеүек хәрәкәт рәхәтте арттыра ала, һәм һүҙҙәр ауырлаша башлағанда музыка аралашыу юлы булырға мөмкин, тип яҙа.

Шәхси плейлистты нисек төҙөргә?

Иң файҙалы нәмә — был кешегә мәғәнәһе булған музыканан торған плейлист. NHS ла шәхси мәғәнәле музыканы айырып күрһәтә. Бына бер ябай ысул.

Тормошонан башлағыҙ

• Йәш сағы. Ул йәш сағында радиола, бейеүҙәрҙә һәм кинола нимә яңғыраһа, шуны уйлағыҙ.
• Ҙур waҡиғалар. Туйҙағы музыка, беренсе бейеү, ғаиләләге бер яратҡан альбом.
• Ышаныу һәм мәҙәниәт. Гимндар, госпел, изге музыка йәки беренсе телендәге йырҙар.
• Эш һәм хеҙмәт. Марш оркестрҙары, эш йырҙары йәки хәрби сорҡа бәйле музыка.
• Ғаилә иҫендә ҡалғаны. Ҡустыһынан, балаларынан, борон дуҫтарынан һорағыҙ: улар нимә даим уйнатҡан йәки йырлаған?

Айырым йырҙар түгел, жанрҙар буйынса уйлағыҙ

Нимә менән башларға белмәһәгеҙ, һәр береһенән бер нисә минут уйнатып ҡарағыҙ һәм реакцияһын күҙәтегеҙ: биг-бэнд һәм свинг, доо-воп, Motown һәм соул, ранняя рок-н-ролл, кантри, блюграсс, госпел һәм гимндар, Бродвей спектакль көйҙәре, джаз стандарттары, латин музыкаһы (болеро, мариачи), полька, фольклор һәм классика. Йылмайыу йәки аяҡ ҡағыу килтергәндәрҙе алығыҙ; йөҙҙө ҡырыштырғандарҙы ташлағыҙ.

Уйнатыуы еңел булһын

• Реклама юҡ. Alzheimer’s Association иҫкәртә: реклама аптырау тыуҙырырға мөмкин. Йөкләнгән музыканы, CD, пластинкаларҙы йәки реклама һыҙмаһыҙ хеҙмәтте ҡулланығыҙ.
• Бер ябай ҡорамал. Бер ҙур төймәле динамик, йәки плейлист әҙер һаҡланған, шулай итеп теләһә кем уны башлай ала.
• Ике ҡыҫҡа исемлек. Тынысланыр өсөн тыныс исемлек һәм кәйефте күтәрер өсөн күтәренке исемлек.
• Исем ҡуйығыҙ. Ҡорамалға кешенең исемен һәм «яратҡан музыка» тип яҙығыҙ, шулай итеп килгән туғандар һәм тәрбиәселәр лә ҡуллана алһын.

15 музыка эшмәкәрлеге

1. Бергәләп тыңлағыҙ. Бер-береһе янында ултырығыҙ, башҡа бер ни ҙә булмаһын. Тыңлау — тулы эшмәкәрлек.
2. Бергә йырлағыҙ. Үҙегеҙ йырлай башлағыҙ. Ымһыныу йәки һүҙҙәрҙе ымлап әйтеү ҙә иҫәптә.
3. Ҡул ҡағығыҙ йәки көйгә тап килтереп тапҡырлағыҙ. Тубыҡтарҙы һуғығыҙ, өҫтәлде ҡағығыҙ, йәки ҡулдан уйнаған барабан йәки шакер ҡулланығыҙ.
4. Ял бейеүе. Ҡул тотоношоп ашъяғында тирбәлегеҙ, йәки ултырып ҡул хәрәкәттәре менән бейегеҙ.
5. Шарф менән бейеү. Еңел шарфтар менән көй ритмында ҡул болғағыҙ, баҫып йәки ултырып.
6. Музыка тураһында һөйләшегеҙ. Һорағыҙ, һынамағыҙ: «Был бал залына оҡшаған тойола. Бейеүҙәр тураһында һөйләп бир әле.» Ҡасан ҙа «Был көйҙө хәтерләйһеңме?» тип һорамағыҙ.
7. Бөтөн альбомды уйнатығыҙ. Яратҡан пластинкаһын башынан аҙағына тиклем, кофе менән уйнатығыҙ.
8. Альбом тышлыҡтарына ҡарағыҙ. Иҫке пластинка тышлыҡтары мода, машиналар һәм йөҙҙәр тураһында һөйләшеү өсөн бик яҡшы.
9. Музыкаль фильм ҡарағыҙ. Уларҙың дәүеренән яҙылған музыкаль фильм йәки концерт кисте яҡшы итә. Ҡыҫҡа тын алыу өсөн туҡтағыҙ.
10. Таныш инструмент уйнатығыҙ. Элек пианинсы йәки гитарист булған кеше ябай уйнауҙан рәхәтләнергә мөмкин. Һуңыраҡ бергәләп берничә нота сығарыу ҙа етә.
11. Эш барғанда музыка. Кейем йыйғанда йәки өҫтәл әҙерләгәндә яратҡан көйҙәрҙе уйнатығыҙ.
12. Иртәнге йыр. Һәр көндө шул уҡ шат йыр менән башлағыҙ, был тәртипкә индерелгән булһын.
13. Гимндар йәки изге музыка йырлағыҙ. Ышаныу традицияһынан музыка уйнатығыҙ һәм бергәләп йырлағыҙ.
14. Йырлау төркөмөнә ҡушылығыҙ. NHS йырлау төркөмдәрен кәйеф һәм иҫәнлек өсөн файҙалы тип яҙа. Урындағы деменцияға дуҫ хорҙар тураһында һорағыҙ.
15. Тере музыкаға барығыҙ. Ҡыҫҡа йәмәғәт концерты йәки ачыҡ һауа оркестры. Сығыу яғына яҡын ултырығыҙ һәм теләһә ҡасан китә алығыҙ.

Таныш әйтемдәр менән еңелерәк һүҙ уйыны өсөн, әйтемде тамамлау уйынына ҡарағыҙ — унда һәр ваҡыт аҙағын күрһәтергә мөмкин.

Көйҙө мизгелгә тап килтереү

Alzheimer’s Association кәрәкле кәйефте булдырыр өсөн музыка ҡулланырға тәҡдим итә: тыныс атмосфера өсөн тыныс музыка, кешенең йәш сағынан күтәренке йыр — кәйефте күтәрер өсөн.

Яҡшы тәжрибә өсөн кәңәштәр

• Башҡа тауыштарҙы һүндерегеҙ. Alzheimer’s Association тәҡдим итә: тәҙрәләрҙе, ишектәрҙе ябығыҙ, телевизорҙы һүндерегеҙ, шулай итеп тик музыка ғына ишетелһен.
• Тауышты йомшаҡ тотоғоҙ. Музыка рәхәт булырға тейеш, ҡаты түгел. Кешенең колаҡ аппараты булһа, уның эшләүен тикшерегеҙ; ҡарағыҙ: ишетеү.
• Һағышлы бәйләнештәргә иғтибар итегеҙ. Кайһы көйҙәр һағыш, һуғыш йәки юғалтыу хаҡында иҫкә төшөрә ала. Көй уларҙы ҡайғыртһа, йыуатығыҙ һәм башҡа көйгә күсегеҙ.
• Һайлауҙы кешегә бирегеҙ. Мөмкин булһа, музыканы кеше һайлаһын, «юҡ» тигәнде ҡабул итегеҙ.
• Теләһә ҡасан туҡтатығыҙ. Биш минут музыка — яҡшы эшмәкәрлек. Музыканы һүндереп, тыныс ултырыу ҙа шулай уҡ яраҡлы.

Фәнни тикшеренеүҙәр музыка һәм деменция тураһында нимә әйтә?

Дәлилдәр сикле. 2025 йылғы Cochrane тикшеренеүе 30 ойошторолған музыка сессияһын ҡарап сыҡты, күберәге — хәстәхана төркөмдәре менән. Табыуҙарына ҡарағанда, был сессиялар ықтимал ки, депрессия билдәләрен бер аз ғына еңеләйтә, ғәҙәти хеҙмәткә ҡарағанда. Ә борсолоуға, иҫәнлеккә, хәтергә һәм фекерләүгә асыҡ йоғонто табылманы, һәм сессиялар бөткәс, эффекттар ҡалманы.

Без музыканы ял итеү өсөн рәхәт, ауыр булмаған ысул булғанға бүлешәбеҙ, дауалау сифатында түгел. Төркөм шарттары өсөн хәстәхана төркөмдәре эшмәкәрлеге ҡарағыҙ; музыканы фотолар һәм хикәйәләр менән бергә ҡулланыу өсөн иҫтәлекләр эшмәкәрлеге.