Pan wra nebon yn byw gans demensya nagha po bos fustries gans ober

Hwi re settyas puptra yn le, offry gwari po kerdh, ha klewes ‘Na’. Po y hwarsa an ober yn ta ha diwedha gans tablenn brysys dhe’n wedren ha ger bryntin. Yth yw hwarvos ansughek, hag yn hwir gemevys yn fenowgh. Yn fenowgh yma messach dhe nagha ha fustrigeth, nyns yw malluster. Pan wrewgh trovya py messach yw, yn fenowgh hwi a wel pytra dhe assay nessa.

Prag y nagh den yn byw gans demensya gwriansow?

Yn fenowgh yma acheson, kyn na yll an den y leverel yn geryow. Yma Alzheimer’s Association ow notya y hyll an nagha styrya na yll an den gul an ober po yma own dhodho assay. Achosow kemeneth yw:

• Yth yw re gales. Yma edhom dhe’n ober a abilitaow re veu gwrys kales gans demensya lemmyn, ha gall bos methys a-rag nebon aral bos meethys.
• Yth yw re floghves. Yma tus oos yn aswon skeusennow kepar ha kartonow, levow kanowa ha gwriansow a hevel bos gwrys rag fleghes.
• Skwithder. Yma nebes tus gans le a nerth diwettha y’n dydh. Gwrewgh mires orth gwriansow kosel yn diwedh an dohajydh.
• Andhesedhek korfek. Yma an National Institute on Aging (NIA) ow rol payn, re nebes kousk, kalesder gweles po klewes, koth, nown po syghes, hag effeythyow a vedhegneth nowydh avel achosow posybyl a dhistregh.
• Re veur ow hwarvos. Gall pellwolok ughel, lies kesklapp po stevel leun bos re veur rag an den.
• Bos gul press. Yma an NIA ow henwel gul press war dhen dhe wul neppyth re veu gwrys pur gales gans demensya, po dhe borth memor a hwarvosow po tus, avel achos a kressyans.
• Mood isel. Gall koll didholla yn taklow bos arwodh a dhykres, ha gwiw yw y ughelhe dhe’n medhek.
• Ny vynns i yn sempel. Yma gwir dhe dus oos leverel ‘na’.

Fatel y talvien assay pan lever an den ‘na’?

Acceptyewgh an ‘na’ yn kosel, hag ena chanjyewgh neppyth: an eur, an ober, an kaletter, po an fordh may hwi a wovynn.

1. Gasa war-lergh rag lemmyn. “Yw da, martesen diwettha.” Ena kerdhewgh dhe neppyth aral heb hanas.
2. Assay arta diwettha. Yma an Alzheimer’s Association ow kul profyans dhe assay arta diwettha, po yn eur dyffrans y’n dydh.
3. Gwrewgh y le. Un kespar yn le a wari dien. Onan towelynn yn le an basked ledh. Nebes skeusennow yn le a lies, po gasa skeusennow dhe vos gweladow.
4. Offry dew dhewis. “A vynns ta mires orth skeusennow edhyn po goslowes orth nebes ilow?” Yma dhewis ow ri kontal war dhaskor.
5. Govyn orth an den dhe weres yn le gul devnydh anodho. “A yllyn ta weres dhymm sortya an re ma?” po “Py liw a hevel gwell dhis?” Yma bos edhom dhe nebon ow kul dyffrans meur ages bos provys.
6. Dalleth hwi agas honan. Dalleth an ober ryb an den heb y govyn. Yn fenowgh y tew tus orth y gesoberi pan yw neppyth ow hwarvos seulabrys, ha mars ny wraons, hwi re spendyas termyn war-barth yn still.
7. Skwychya dhe neppyth korfek po hevur. Kerdh berr, ilow, brygh, plyga lien, po paus analya kosel war-barth. Yma an NIA ow kul profyans dhe dhevi attentans dhe ilow, lyver po kerdh.
8. Gasa dhedho gul y’n fordh y fynn. Mars myn an den gwari yn fordh aral ages an reoliow, kerdhewgh ganso. Yma an Alzheimer’s Association ow kelwel bos fleksybel.

Pytra dhe leverel pan vo an den fustries?

Gorregewgh, iselhewgh agas lev ha ri aswonvos. Yma gansow an Alzheimer’s Association war kressyans ow kul profyans dhe omdenna yn gil ha govyn kummyas, devnydh geryow kosel ha positif, hag offry dhewis gans dew opsiwn. Yma geryow yn keth spyrys:

• “Drog yw genev, yma hemma ow kul fustrigeth. Gasa dhyn.”
• “Yth es ta ow gul yn ta. Yma ov ryb dhis.”
• “A eus termyn dhis dhe weres dhymm gans neppyth aral?”
• “A vynnsyn ni kavos paned a de yn le?”

Ena diwedhewgh an ober heb gul travyth bras anodho. Agan kussulyow kesklapp a re moy a derivadow war pytra dhe leverel.

Pytra dhe worthevos?

Yma nebes dasoberow naturel a yll gul taklow gweth.

• Na erbylyewgh na gul press. “Deus, yn un arta” po “Da yw gen ta hemma yn kyns” a yll bos diwerek yn fenowgh.
• Na wrewgh govyn po korygi. “Godhvydh pytra yw hemma” po “Na, kamm yw an na” a re moy a wask.
• Na kemmerhewgh yn personel. Yma an NIA ow memor dhe withysi bos an klav, nyns yw an den, a wra kawsya an chanjyow ma.
• Na bos re ogas po re uskis. Yma an Alzheimer’s Association ow kul profyans na vynns hwi ughe agas lev, diskwedhes own, kuffa, bos re ogas, lettya, kensura, skonya po erbyla orth an den, ha worthevos gwayansow ansydh a-dryv dhodho.
• Na devnydhhewgh kulp. “My re settyas puptra war agas les” a wra gul dhe’gas beu dhe dheuxu hwegach.
• Na labelyewgh. “Malluster” po “kales” a gudd an gwir acheson ha gul y galesa dhe dhiskudha.

Fatel y hyllyn diskudha pytra yw a-dryv dhe naghow kepar-rag?

Gwithyewgh noten syml dres seythen po dew. Yma an NIA ow leverel y hyll holya chanjyow yn emosiwn gweres withysi ha profesyonel yaghheans aswon patron ha diskudha an acheson.

Notyewgh:

• an eur y’n dydh;
• pytra a offrysowgh ha fatel y govynnowgh;
• pytra o ow hwarvos a-dro (son, vysytyors, pellwolok);
• fatel y’gas kowsa, y dhybri ha y eva, ha pan wrussons i dhe’n kambr diwotti diwettha;
• neb medhegneth nowydh po klevesigeth a-dhiwedhes.

Yn fenowgh y tew patronow yn skon: naghow a hwarv yn unnik wosa 4 a’n eur, yn unnik gans unn wari, po yn unnik pan yw an pellwolok yn ena. Yma gans gansow Family Caregiver Alliance war emosiwnow demensya ow leverel yn sempel: ny yllin ni chanjya an den, mes y hyllyn chanjya agan emosiwn agan honan ha’n kerghynnedh.

Pan talvien kewsel orth medhek a-dro dhe nagha po fustrigeth?

Kewsewgh orth medhek pan vo chanj yn emosiwn ansydh, uskis, po gans arwodhyow a klevesigeth. Yma an NIA ow leverel bos res dhri chanjyow ansydh po ow kavoes uska yn emosiwn dhe attentans medhegel yn skon, yn arbennik mars re veu klevesigeth po chanjyow yn medhegneth diwettha dhodho.

Kestewgh orth aga medhek yn skon mars hwi a wra aswon:

• konfusians ansydh po chanj bras dres ourys po dydhyow;
• arwodhyow a payn, kepar ha gwynseli, gwitha rann a’n korf, po kalesder nowydh ow gwaya;
• tergh po arwodhyow aral a klevesigeth;
• medhegneth nowydh po chanjys hag ena chanj yn emosiwn;
• koll didholla yn ogas puptra, dagrow po omdenna ow pesya dres nebes seythunys;
• nagha boos po diwas.

Yma an Alzheimer’s Association ow kul profyans a sewyans medhegel throughys rag neb gans arwodhyow emosiynel, yn arbennik pan wraons omdhispletya yn ansydh. Yma Family Caregiver Alliance yn kelwel ynwedh checkya orth an medhek kensa, rag y hyll bos kudyn medhegel a-dryv dhe broblemow emosiynel. Na dhallath, na hedhi na chanjyewgh neb medhegneth heb kewsel orth medhek po kogover.

Mars yma nebon yn peryl po gans arwodhyow a argemmyn medhegel, golyewgh 999. Yma an NIA ow kul profyans leverel dhe’n dasoberer bos demensya gans an den.

A yw da mars ny wren ni travyth oll?

Ya. Yn nebes dydhyow an gwella ober yw heb ober vyth: esedha war-barth, synsi dornow, goslowes orth rekord kerensa, po mires orth edhyn a-dal an fenester. Nyns yw hwarvos a fyllel. Agan gansow war wari war-barth a styry fatel y hyll hedhi a-varr, po nagha dalleth yn tien, bos an dewis ewn.