Кор деменцияӧн олысь морт оз кӧсйы уджавны

Ті дасьысьӧма ставсӧ, вӧдитанныд ворсӧм либӧ ветлӧдлӧм да кывзанныд: «Ог». Либӧ уджыс заводитчӧ бура, но помасяс чургӧдӧм планшетӧн да чорыд кывйӧн. Тайӧ вермас лӧнявны, но тайӧ зэв тшӧкыда лоӧ. Отказ да скӧрмӧм — пырджык юӧр, а абу юрмӧглун. Кор ті гӧгӧрвоанныд, мый юӧрыс висьталӧ, сійӧ отсалӧ тӧдмавны, мый позьӧ вӧчны водзӧ.

Мыйла деменцияӧн олысь морт отказитчӧ уджъяссьыс?

Пырджык эм помка, кӧть морт вермас оз вӧчны сійӧс кывйӧн. Alzheimer’s Association висьталӧ, мый отказ вермас петкӧдлыны: морт оз вермы вӧчны уджсӧ либӧ пола видлыны. Тшӧкыда помкаяс:

• Уджыс вывті сьӧкыд. Сійӧ корӧ тӧдӧмъяс, кодъяс деменция вӧлі сьӧктыдӧма, да мукӧд водзын эз артмыны яндысьтӧмӧн.
• Уджыс тыдалӧ челядырлы кодь. Ыджыд йӧз казялӧны мультфильм кодь серпасъяс, челядырлы вӧчӧм шыяс да уджъяс, кодъяс вӧчӧма челядыр понда.
• Мудзӧм. Уна йӧзлӧн вын лунбӧрын чинӧ. Видзӧдлӧй лӧнь рытвын уджъяс.
• Тӧлысь некомфорт. National Institute on Aging (NIA) лыддьӧ дой, узьӧмтӧм, синмӧн либӧ пельӧн тӧдмавны сьӧкыдлун, кынӧмсӧ топӧдӧм, тшыгъялӧм, голялӧм да выль пелӧсъяслысь бокӧс петӧмъяс скӧрмӧдчан могъясӧн.
• Уна йӧз да шы. Гора телевизор, уна сёрни либӧ тыртӧм жыр вермасны уна вын босьтны.
• Мортыс лыддьӧ, мый сійӧс вынсьӧдӧны. NIA висьталӧ, мый скӧрмӧдчӧм вермас лоны, кор мортӧс вынсьӧдӧны вӧчны сійӧ, мый Альцгеймер висьӧмыс сьӧктыдӧма, либӧ казьтыштны лоӧмторъяс да йӧзӧс.
• Кад сьӧкыд. Ставтор йылысь интерес чинӧмыс вермас лоны сьӧкыд кадлӧн туйвизь, сы йылысь бур воӧдчыны докторлы.
• Сылы просто оз кӧсйы. Ыджыд мортлӧн позьӧ шуны «оз».

Мый вӧчны, кор сійӧ шуӧ «оз»?

Лыддьысьӧй «оз» кывйысь лӧньӧн, сэсся вежӧй мыйкӧ: кад, удж, сьӧкыдлун либӧ корӧм ног.

1. Лэдзӧй татшӧм ногӧн ӧні. «Бур, лоӧ сёрӧн». Сэсся вуджӧй мӧдтор вылӧ лолышттӧг.
2. Видлӧй бара сёрӧн. Alzheimer’s Association вӧдитӧ видлыны бара сёрӧн либӧ лунлысь мӧд кадӧ.
3. Вӧчӧй кокниджыкӧн. Ӧти пара аддзысьӧм став ворсӧм пыдди. Ӧти кисьтавыв став прачечнӧй пыдди. Этшаджык серпас, этшаджык бӧрйӧм, серпасъяс восьтӧмӧн.
4. Сетӧй кык бӧрйӧм. «Ті кӧсъянныд видзӧдлыны кай серпасъяс либӧ кывзыны музыка?» Бӧрйӧмыс сетӧ мортлы веськӧдлун кӧсйӧм.
5. Корӧй отсӧг, а абу тӧдӧм видлалӧм. «Верманныд-ӧ отсавны менам бурдӧдны тайӧяссӧ?» либӧ «Кутшӧм рӧма тіянлы медбур кажитчӧ?» Коланаӧн лоны — тайӧ торъя, кор видлавны кӧсйӧны.
6. Заводитӧй ас ті. Заводитӧй уджсӧ сы дорын корсьтӧг. Уна йӧз пырӧны уджӧ, кор сійӧ нин мунӧ, а кӧ оз пырны, ті ставыс на ӧтлаын кадыс муніс.
7. Вежӧй сійӧс лӧнь мыйкӧ вылӧ. Дженьыдик ветлӧдлӧм, музыка, сёян, прачечнӧй топӧдӧм либӧ ӧтлаын лӧнь лолыштӧм. NIA вӧдитӧ вежны синмӧн видзӧдӧмсӧ музыка, небӧг либӧ ветлӧдлӧм вылӧ.
8. Лэдзӧй сылы вӧчны ас ногӧн. Кӧ сійӧ кӧсйӧ ворсны мӧд ногӧн, лыддьысьӧй сыысь. Alzheimer’s Association вӧдитӧ лоны небыдикӧн.

Мый шуны, кор сійӧ скӧрмӧдчӧ?

Вӧчӧй ставсӧ надзӧнджык, лэдзӧй шы этшаджык да сетӧй лӧньлун. Alzheimer’s Association скӧрмӧдчӧм йылысь вӧдитчӧм вӧдитӧ босьтчыны бӧр, корны позянлун, вӧдитчыны лӧнь да бура кывъясӧн, сетны кык бӧрйӧм. Татшӧм кывъяс вермасны отсавны:

• «Меным жаль, тайӧ уджыс омӧльтчӧ. Дугдӧй.»
• «Ставыс бур. Ме тіян дорын.»
• «Тіянлӧн эм-ӧ кад отсавны меным мӧдторйын?»
• «Дзьӧртам-ӧ чай?»

Сэсся дугдӧй уджсӧ ыджыдтор вӧчытӧг. Сёрнитан вӧдитчӧмыным эм унджык отсӧг, мый шуны.

Мый оз ков вӧчны?

Муктӧм вочавидзӧмъяс пырджык лёкмӧдӧны ситуациясӧ.

• Споритны либӧ вынсьӧдны. «Нӧшта ӧтчыд» либӧ «Ті тайӧ радейтанныд» пырджык оз отсавны.
• Видлавны либӧ веськӧдлыны. «Ті тӧданныд, мый тайӧ» либӧ «Абу, тайӧ абу сідзи» содтӧ сьӧкыдлун.
• Босьтны ас вылӧ. NIA казьтыштӧ, мый вежсьӧмъяссӧ вӧчӧ висьӧмыс, а абу морт.
• Зэв матын лоны либӧ тэрмасьны. Alzheimer’s Association вӧдитӧ оз содтыны шы, оз петкӧдлыны повзьӧм, оз кытшовтны, оз дзескӧдлыны, оз видзны, оз видлавны, оз ӧтдортны да оз споритны, а сідзжӧ оз вӧчны дзик виччысьтӧм вежсьӧмъяс сы бӧрсяньыс.
• Вӧдитчыны яндысьӧмӧн. «Ме ставсӧ ті понда лӧсьӧді» вӧчӧ сьӧкыдджыкӧн кыкнанлы.
• Пасйыны лёка кывъясӧн. «Юрмӧг» либӧ «сьӧкыд морт» сайӧдӧ збыль помкасӧ да вӧчӧ сьӧкыдджыкӧн бурмӧдӧмсӧ.

Кыдзи аддзыны, мыйла отказъясыс веськавтчӧны?

Гижӧй кокни гижӧд ӧти либӧ кык вежӧн. NIA шуӧ, мый олас вежсьӧмъяс гижӧмыс вермас отсавны дӧзьӧрысьлы да докторъяслы казявны туй да аддзыны помкасӧ.

Гижӧй:

• лунлысь кутшӧм кад;
• мый ті вӧдитінныд да кыдзи коринныд;
• мый вӧлі гӧгӧр (шы, гӧсьтъяс, телевизор);
• кыдзи сійӧ узис, сёйис, юис да кор бӧръя пыр вӧлі туалетын;
• эмӧсь-ӧ выль пелӧсъяс либӧ неважӧнся висьӧм.

Туйъяс пырджык тӧдчӧны ӧдйӧ: отказъяс лоӧны сӧмын 4 час рыт бӧрын, сӧмын торъя ворсӧм дырйи либӧ сӧмын телевизор гора кадӧ. Family Caregiver Alliance-лысь деменция дырйи олас йылысь вӧдитчӧм шуӧ кокниа: ми огӧ вермӧй вежны мортӧс, но вермам вежны аслам оласӧ да гӧгӧрсӧ.

Кор колӧ шуны докторлы отказ йылысь?

Висьтавӧй докторлы, кор олас вежсьӧ дзик, ӧдйӧ либӧ висьӧм туйвизьяскӧд. NIA шуӧ, мый дзик либӧ чожа вежсьӧм оласын, торъя нин инфекция либӧ пелӧсъяс вежсьӧм бӧрын, колӧ пыр висьтавны докторлы.

Пыр йитчӧй докторкӧд, кор ті казяланныд:

• дзик вежсьӧм думъясын либӧ ыджыд вежсьӧм часъяс либӧ лунъяс костын;
• дой туйвизьяс, шуам, чукӧртчӧм, дорӧмсӧ видзӧм либӧ вӧрзьӧдчыны выль сьӧкыдлун;
• кызӧдӧм либӧ мӧд инфекция туйвизьяс;
• выль либӧ вежӧм пелӧсъяс, кодъяс бӧрын олас вежсьис;
• ставтор йылысь интерес чинӧм, бӧрдӧм либӧ ас вылас кисьмасьӧм кык вежӧн дырджык;
• сёян да юан отказ.

Alzheimer’s Association вӧдитӧ тырвыйӧ видлавны дзоньвидзалунсӧ быд мортлы, кодлӧн эм олас мытшӧдъяс, торъя нин кор най лоӧны дзик виччысьтӧг. Family Caregiver Alliance сідзжӧ вӧдитӧ медводз йитчыны докторкӧд, сы вӧсна мый олас мытшӧдъяс вермасны лоны дзоньвидзалун помкаясӧн. Оз ков заводитны, дугдӧдны либӧ вежны пелӧссӧ докторкӧд либӧ фармацевткӧд сёрниттӧг.

Кор кинкӧ лӧсявтӧмӧн либӧ эмась медбур отсӧг колан туйвизьяс, шуйтчӧй 112. NIA вӧдитӧ висьтавны диспетчерлы, мый мортлӧн эм деменция.

Позьӧ-ӧ, кор ми некод удж огӧ вӧчӧй?

Да. Мукӧд лунъясӧ медбур уджыс — тайӧ уджтӧм: ӧтлаын пукалыны, киас видзны, радейтана музыка кывзыны либӧ ӧшынбоксянь видзӧдлыны кайяс вылӧ. Тайӧ абу омӧль. Миян ӧтлаын ворсан йылысь вӧдитчӧмын висьталӧма, мый дырджык оз уджавны либӧ дзик оз заводитны вермас лоны бур бӧрйӧм.