Oberiow an Chi avel Gwriansow rag Tus gans Demenja

Niver meur a dus ow bywa gans demenja a dreulya degvledhynnyow owth oberi chi, ow maga teylu po ow synsi le ober. Pan yw den govynnys dhe weres gans oberiow gwir, henna a yll leverel «hwi yw hwath rann a’n teylu ma» yn fordh na yll le gwriansow erel y wul. An folen ma a gews a-dro dhe by oberiow a ober yn ta, fatell aga araya, fatell aga aswonnya pan wra taklow chanjya, ha fatell witha an gegin ha’n stevel wolgh-dilhas saw.

Prag y hwra oberiow pub dydh oberi yn ta avel gwriansow?

Oberiow a ober drefen bos aswonys dhedha ha bos dhedha porpos kler. An National Institute on Aging a rol golghi lestri, gorra an voos, skubella, doustya, sortya lytherow, pleghya dilhas ha sortya eylgylghyans yn-mysk an gwriansow pub dydh a yll tus gans Alzheimer’s omjoya. An Alzheimer’s Association a not bos oberiow kepar ha gorra an voos a yll gweres den dhe omglewes kepar ha rann talvesek a’n teylu.

Ober a dheg y acheson y honan dhe dhalleth. «A yllowgh hwi ow gweres gans an lyennow ma?» yw esya dhe leverel ya dhodho es «A vynnowgh hwi gul gwrians?»

Py oberiow chi yw da dhe assaya?

Dalleth gans oberiow a wrug an den y’n termyn eus passyes, hag ena aga aswonnya dhe’n pyth a yll ev gul hedhyw.

Dilhas ha lienyow

• Pleghya lyennow ha lyennow golgh. Rewgh basket a daklow byghan ha gwastad. Lyennow yw es dhe bleghya: nyns eus fordh gamm dhe bleghya onan.
• Kavos lostennow owth omdhesedha. Gorrewgh bern kemyskys war an voos. Mar kwra an koplow dos ha bos kales dhe weles, usyewgh dew po tri liw pur dhyffrans yn unnik.
• Smodhya ha bernya. Napkyns, godrigow pluvek po lyennow lestri a yll bos smodhys gwastad ha bernys. Hemm a ober yn ta diwettha, pan yw pleghya re a gammow.

Moos ha kegin

• Gorra an voos. Gorrewgh unn aray le mayth yw patron ha gas an den dh’y gopia. Mars yw henna re vras, rewgh unn dra orth unn dro: «Ottomma forgh rag pub plat.»
• Sortya daffar voos. Kemyskewgh forhow, loyow ha kollellow amanen glan yn lestr ha’ga sortya yn trey rannys. Gasa kollellow lymm a-ves.
• Sygha lestri. Lestri plastic po na derr ha lien medhel a wra hemma ober saw.
• Glanhe an voos po’n countours. Lien glyb ha gorher kler. An Alzheimer’s Association a brofya profya lien mar kwra nebonan rubya an voos gans y leuv seulabrys, ow treylya gwayans diros dhe ober dhe les.

A-dro dhe’n chi

• Doustya. Douster medhel ha nebes gorheryow krev, kepar ha moos koffi po argh lyvrow.
• Sortya an lytherow. Rewgh lytherow skubyl ha lyvrow-katalog dhe sortya yn bernyow: gwitha, eylgylghya, ygeri diwettha. Gwithowgh bylys gwir ha checkys yn le aral.
• Sortya eylgylghyans. Kannow, botellow ha paper glan yn lestri dyblans.
• Skubella. Skubell vyghan war burs po leur an gegin, mar yw an krevder dhe sevel da.
• Dowrhe lesyow. Kann dhowrhe byghan ha skav ha nebes lesyow dhe dhrehedh yn es.

Kogva sempel gans golegyans ogas

Kogva a yll dri omglewansow krev ha plegadow. An NIA a brofya gasa an den dhe guntell devnydhyow, musura, kemyska ha skoella, po yn sempel leverel dhe nebonan arall fatell wul recayt gerys-da. Oberiow da yw:

• golghi losow po frutys
• kemyska toes po salat yeyn
• terri lettys
• gorra amanen war vara kryspys gans kollell dhull
• gorra toes tesennow war aren
• gorra devnydhyow war pizza

Mar kwra musura dos ha bos kales, an Alzheimer’s Association a brofya hwi dhe worfenna an musura hag ena ri dhe’n den gamm aral, kepar ha kemyska.

Fatell arayav ober ma hwrello ev mos yn ta?

1. Dewisewgh an termyn ewn. Dewisewgh rann a’n jydh pan yw an den yn fenowgh powesys ha kosel. Rag niver meur a dus hemm yw an myttin.
2. Klerhewgh an spas. Unn ober, unn worher, travyth moy war an voos.
3. Gelwelgh, na wrewgh gorhemmynna. «My a allsa usya gweres gans hemma» a ober gwell es «Yth yw termyn pleghya dilhas.»
4. Diskwedhewgh an kynsa. Pleghyewgh unn lien yn lent, hag ena rewgh an nessa. Diskwedhes yw klerra es displegya.
5. Rewgh unn gamm orth unn tro. Re a worhemmynnow war-barth a yll bos re veur. Gortewgh bys pan vo unn gamm gorfennys kyns henwel an nessa.
6. Oberyewgh a-denewen. Gul an keth ober ryb an eyl y gila a omglew kepar ha kowethyans, nag ew golegyans.
7. Kewsewgh a-dro dhe’n ober, nag a-dro dhe’n sewyans. «Hemma yw mar vedhel» po «Leverewgh dhymm fatell o da genowgh gwitha an amari lien» a elow kescows heb previ nagonan.

Fatell aswonnav oberiow pan wra gallosow chanjya?

Gallosow a janj dres termyn hag ynwedh dhyworth jydh dhe jydh. An Alzheimer’s Association a brofya mos troha oberiow esya ha moy didorrus hag an cleves owth avonsya.

Mires a gont. An NIA a not bos nebes tus owth omjoya mires yn sempel, ha henna yw fordh dha dhe gemeres rann.

Fatell withav oberiow chi saw?

Sawder yw kynsa, yn arbennik y’n gegin. Profyansow sawder chi an NIA rag tus a with Alzheimer’s a gomprehend:

• Alhwedhewgh po dilewgh devnydhyow glanhe, y’ga mysk podigow golgh-dilhas, a yll heveli kepar ha hwegennow.
• Gwithowgh kollellow, gwelsow ha toulys tredanek yn tyller alhwedhys.
• Keworrowgh botonyow sawder ha skwych yn awtomatek dhe’n forn.
• Gorrewgh arwodhyow «Hedh» po «Pur domm» ogas dhe’n forn, an toster ha’n horn, yn le na yllons kemeres tan.
• Settyewgh an tommell dhe 120°F rag lehe an peryl a leski gans dowr.
• Dilewgh frutys fugieth ha takennow magned gwrys kepar ha boos, a yll heveli kepar ha neppyth dhe dhybri.

Nebes usadowyow moy ymarferel a weres ynwedh:

• Trigewgh y’n stevel pub prys pan yw an forn, an oven po toul lymm ow pos usys.
• Usyewgh lestri na derr rag sygha ha gorra an voos.
• Gwithowgh leuryow sygh ha kler hag hwi ow skubella po glanhe.
• Mar kwrug an den usya toulys kyns, an Alzheimer’s Association a brofya dilea taklow peryllus a’n workshop ma yll ober saw, kepar ha jynkya prenn, bos enjoyys hwath.

Pyth mar kwrello ev y wul «yn kamm»?

Gasewgh anodho. Lien plegys yn terson yn le yn hanter yw hwath lien plegys. An Alzheimer’s Association a lever yn kler: an dra a vern yw treulya termyn war-barth ha’n den owth omglewes dhe les, nag yw mars yw an lyennow plegys yn ewn. Mar kwra neppyth res bos gwrys arta yn hwir, gortewgh bys diwettha ha gwrewgh henna mes a wel.

Keworra y’n tor’ na a yll treylya ober plegadow dhe govheans a’n pyth re beu kellys. «Meur ras, henna yw gweres bras» yw yn ogas pub prys an dra ewn dhe leverel.

P’eur y tal dhyn ni hedhi?

Hedhewgh po chanjyewgh pan welowgh arwodhyow a freudh, skwithder po kellys les. Gorfenna a-varr yw sewyans da, nag yw falladow. Hwi a yll:

• treylya dhe gamm esya
• mos dhe neppyth kosella, kepar ha ilow po hanafas te po koffi
• assaya arta diwettha po dydh aral
• esedha war-barth yn sempel

Mar lever an den «na», na wrewgh herdhya. Gwrewgh mires orth an pyth dhe wul pan lever ev na rag fordhow hwar dhe worthyp.

Pythow esya moy rag pols kosella

Pan nag yw possybyl gul oberiow korforek, sortya ha kavos parow a yll hwath bos gwrys owth esedha. Sort Together a’gas gas dhe dappa skeusennow yn kawelyow kegin po lowarth, ha Picture Pairs yw gwari kavos parow hwar gans skeusennow bras ha heb termynador. Conversation Cards a gomprehend govynnow ygor a-dro dhe dre ha teylu, da dhe wul war-barth gans koffi wosa gorfenna an ober.

Rag gweres ow kesunya oberiow y’n jydh, gwrewgh mires orth agan gidyans a-dro dhe aray dydhek kosel. Rag moy tybyansow herwydh studh, gwrewgh mires orth gwriansow studh kres.