Pa refuz an den gant an dementia ur weithadenn

Lakaet oc’h holl dra e-barzh, kinniget ur c’hoari pe ur c’herzh, ha klevet ur « nann ». Pe e kregi ar weithadenn mat, hag e fin e vez ur post pellet kuit ha ur gomzig fall. Digalonekaat eo, ha boas bras a zo gantañ. Ar refus hag ar fromadenn a vez alies ur c’hemennadenn, n’eo ket ur fentegezh. Ma kavit petra a lavar an hini a refuz, e vez alies diskouezet deoc’h petra klask goude.

Perak an den gant an dementia a refuz an oberoù?

Peurvuiañ e vez un abeg, koulskoude ma ne c’hall ket an den lavarout anezhañ. Alzheimer’s Association a skriv e c’hall ar refus tizhout ouzh an hini n’eo ket evit gallout ober an dra pe ouzh aon rak klask. An abegoù boutin int:

• Re galet eo. An ober a ya da ober gant skouerioù a zo bet difragil gant an dementia, ha fazi a-raok an dud a zo fromus.
• Re vugaleek eo. Adorable a welont al luniadoù lodennet, ar mouezh gant an tonoù a vez gant ar vugale hag an oberoù a seblant bezañ bet graet evit ar vugale.
• Skuizh. Kalz a dud a zo nebeutoc’h a nerzh diwezhatoc’h en deiz. Gwelit oberoù tizh an abardaez.
• Poan korf. National Institute on Aging (NIA) a listenn ar poan, ar c’hoant kousket, gwelout pe klevet diaes, ar c’honvoullañ, ar naon, an dourdi hag efedoù ar medisinoù nevez evel abegoù posupl da fromiñ.
• Re a draoù a-fed. Ur radio uhel, meur a gomzadenn pe ur c’hambr leun a c’hall bezañ re.
• Ober pouezus. An NIA a enrollas e vez fromet an den pa vez pouezet warnañ da ober un dra a zo galet dezhañ gant Alzheimer, pe da gofiñ darvoudoù pe tud, evel abeg da fromadenn.
• Iselder spered. Mont kuit eus an traoù a c’hall bezañ ur sinadur evit an iselder, ha dleout a rit kaout gant ar veleg evezh.
• Ne fell ket dezho. An dud a zo aotreet da lavarout « nann ».

Petra a rin pa lavar an den nann?

Degemerit ar nann en un doare distaolet, neuze cheñchit un dra: an amzer, an ober, ar galloud pe an doare ma kinnigit.

1. Lezit ar pezh-se da vont evit ar mare. « Ya mat eo. Marteze diwezhatoc’h. » Neuze kit d’un dra all hep ober un ouzhgoulzad.
2. Klaskit en amzer all. Ar Alzheimer’s Association a ginnig klask en amzer all pe en un eur eus an deiz all.
3. Ober anezhañ berroc’h. Unan eus ar pesadoù e-lec’h ur c’hoari a-bezh. Ur gerzh hepken e-lec’h ar sac’h dilhad. Luniadoù nebeutoc’h, dibaboù nebeutoc’h, luniadoù gwelet atav.
4. Proponit daou zibab. « Ha karout a rafec’h sellet ouzh al luniadoù evlenn pe selaout ur sonerezh? » Un dibab a adrer ur skiant a stur d’an den.
5. Goulennit o skoazell e-lec’h ober un dra. « Ha c’hwi a c’hallfe skarzhañ an dra-mañ ganeomp? » pe « Pe liv a welit mat ar muioc’h? » Bezañ ezhomm a zo disheñvel ouzh bezañ prouvet.
6. Kregit ac’hanoc’h. Kregit gant an ober e-kichen an den hep goulenn. Kalz a dud a aotre pa vez an dra o vont war-raok, ha ma ne ra ket, hoc’h eus tremenet an amzer asambles.
7. Cheñchit d’un dra korfel pe lounus. Ur baleadenn berr, ar sonerezh, ur bred, diplegañ dilhad, pe ur pause « anadenn lañv » asambles gant an anadenn lañv. An NIA a gemm lakaat an attention war ar sonerezh, al levr pe ur baleadenn.
8. Lezit anezhañ da ober en e doare. Ma fell dezhañ c’hoari diouzh ar reolennoù, asantit. Ar Alzheimer’s Association a lavar e vez gwelloc’h bezañ hentus.

Petra a lavarin pa vez fromet an den?

Mont gant ar c’hoari, mouezh izel ha tanvezout. Alzheimer’s Association a zo e-kerzh ar fromadenn a gemm distreiñ, goulenn aotre, lavarout gerioù kalm ha pozitivel, ha kinniget un dibab kanet etre daou zibab. Setu kelennoù en hevelep spered:

• « Digarezit, an dra-mañ a zo fazius. Paouez.»
• « Mat e vez c’hwi. Emaon amañ. »
• « Ha c’hwi a zo amzer ganeoc’h da skoazellañ ac’hanon gant un dra all? »
• « Ha ne rafemp ket ur bajenn te e-lec’h? »

Goude, echuit an ober hep ober kalz a dra. Hor sturidigezhioù kehentiñ a zo muioc’h a draoù a lavarout.

Petra a zo dic’hallus?

Traoù a zo naturel a c’hall gwaskaat ar pezh a zo dija.

• Argueziñ pe pouezañ. « Deuit, unan hepken ! » pe « Plijout a rae deoc’h kement-se » ne servij ket alies.
• Goulennañ pe reizhañ. « Gouzout a rit petra eo » pe « Nann, ar mañ n’eo ket reizh » a ginnig pouez.
• Kemer ar pezh a lavar evel ma vefe warnoc’h. An NIA a gemenn d’ar re a sikour ne vez ket an den, met an dementia, a zo kaoz d’ar cheñchamantoù-se.
• Strinkañ pe prederiñ. Ar Alzheimer’s Association a gemenn na zeuit ket da grial, na ziskouezit spont, na zalc’hit, na serriñ, na vezit gwasket, na yac’het, na dizoloc’h, na argueziñ gant an den, ha na zeuit ket da fiñvañ en tu all dezhañ.
• Lakaat ar fazi warnañ. « Evidon e oa kement-mañ graet evidoc’h » a laka ac’hanoc’h daou da vezañ gwashoc’h.
• Lavarout « ankouaat » pe « dic’hunvan ». Ar gerioù-se a guz an abeg gwir ha a ra an dra kalz dibosupl da ober.

Penaos kaout petra a zo en diabarzh ar refuziadennoù adkorfet?

Miret un notenn simpl a-hed ur sizhun pe daou. Al NIA a lavar e c’hall ar notennoù-se skoazellañ an dud a sikour hag ar re a bourchas yec’hed da welout ur patrom ha da gavout an abeg.

Skrivit:

• an eur eus an deiz;
• petra ‘ec’h eus kinniget ha penaos ‘ec’h eus goulennet;
• petra a oa ouzhpenn ac’hanoc’h (son, izili, TV);
• penaos o deus kousket, debret ha evet, ha pegoulz zo bet an den en ti-vaout diwezhañ;
• medisinoù nevez pe klenved nevez.

Alies e vez gwelet ar patromoù buan: refuziadennoù a zo nemeur a-wechoù goude 4 eur, nemet gant ur c’hoari resis, pe nemet pa vez ar TV war-lerc’h. Ar gidour evit kefridioù an dementia gant Family Caregiver Alliance a lavar e-giz-se : n’hallomp ket cheñch an den, met hor bevezh hon-unan ha gwarez ar vro a c’hallomp cheñch.

Pryd e rankit kaout gant ar medisin diwar-benn ar refus pe ar fromadenn?

Kit d’ar medisin pa gemm an ober buan, pe a-stroboù, pe gant arwezioù ur c’hlenved. An NIA a lavar e rank ar c’hemmoù buan pe a zo o cheñch a-stroboù, dreist-holl mar en deus an den bet un heintiegezh pe cheñchamantoù er medisinoù nevez, bezañ lakaet da c’houzout d’ar medisin a-raok pep tra.

Kit war-eeun d’ho medisin ma welit:

• tevelezh buan pe ur c’hemm bras a-dreuz eur pe un deiz;
• arwezioù poan, evel gwaskerezh, derc’hel ur rann eus ar gorf, pe bezañ fiskus gant ur rann eus ar gorf;
• fiv pe arwezioù all un heintiegezh;
• medisinoù nevez pe cheñchet ha goude un cheñch en ober;
• kollet an dudi ouzh an holl draoù, glac’harioù pe dispakadenn a badas muioc’h eget ur pemp sizhun;
• nann da zebriñ pe evañ.

An Alzheimer’s Association a argas ur gwiriadenn yec’hed penn-da-benn evit an holl re a zo gant arwezioù ober, dreist-holl pa zeu an arwezioù-se buan. An Family Caregiver Alliance a gemenn ivez gwiriañ gant ar medisin da gentañ, rak an diaezamantoù ober a c’hall bezañ abeg yec’hed. Na lakit, na baouezit, na cheñchit medisin ebet hep komz gant ur medisin pe ur farmakour.

Ma’z eo en a-berzh an den pe ma’z eus arwezioù ur vrezel yec’hed, galvit ar 112. An NIA a gemenn lavarout d’ar re a respont d’ar galv e vez an den gant an dementia.

Ha mat eo ma ne reomp netra ebet?

Ya. Un deiz zo ar gwellañ ober n’eo ket ober ebet: setel asambles, dal daouarn, selaout ur sonerezh a blij d’an den, pe gwelet an evned o tremen dre ar prenestr. Ne vez ket ur fazi se. Hor sturidigezh c’hoari asambles a ziskouez perak e c’hall bezañ ar reizh dibab paouez a-raok pe ne gregiñ ket.