བརྗེད་ནོར་ནད་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ལས་ཀ་ལ་ཁས་མ་ལེན་པ་དང་ཁྲོ་བ་ཤར་བ།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཚང་མ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱས་ནས་རོལ་རྩེད་ཅིག་ཡང་ན་འགྲོ་ལམ་ཞིག་ལ་བོས་བཀོད་བྱས་པ་ན། “མ་ཆོག” ཟེར་བ་ཐོབ་ཡོད། ཡང་ན་ལས་ཀ་ཞིག་འགོ་ལེགས་པོ་ཡོད་ཀྱང་མཐར་ལ་ཡ་ཞིག་ཚབ་སྦྱར་པ་དང་ཚིག་ཁ་རྩུབ་མོ་ཞིག་ཐོབ་ཡོད། དེ་ནི་སེམས་གནོན་པ་དང་མང་པོས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡིན། ཁས་མ་ལེན་པ་དང་ཁྲོ་བ་ནི་ཡང་ཡང་སྤྲོ་བའི་སྒྲ་ཡིན་ཞིང་། ཁྲོ་སེམས་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཤེས་པ་སྤྲོད་ན་ལས་ཀ་གང་ཟེར་ཞེས་བརྟགས་ན་ཐེག་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཆོག།

བརྗེད་ནོར་ནད་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ལས་ཀ་ཁས་མ་ལེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན།

རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་ཡིན་ཀྱང་། མི་ཡིས་ཚིག་ལ་བསྒྲིགས་ནས་བཤད་མི་ནུས་ཀྱང་ཡོད། Alzheimer’s Association ནས་ཁས་མ་ལེན་པ་ནི་ལས་ཀ་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཡང་ན་ཉེན་སྐྲག་གི་སྐྱོན་ཡིན་ཆོག་ཅེས་བཤད། རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན།

• ལས་ཀ་དཀའ་བ་ཡིན། ལས་ཀ་དེ་ལ་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་དཀའ་ཤོས་བཏང་བའི་ནུས་པ་དགོས། མི་ཞིག་གི་མདུན་དུ་མ་ཐུབ་པ་ནི་ངོ་ཚ་བའི་སྐྱོན་ཡིན།
• བུ་ཆུང་ཀྱི་ཡ་རབས་ཡིན། མི་ཆེན་པོ་ཚོས་རི་མོ་ཁྲོན་ཁྲོན་དང་། སྐད་སྦྱོར་བ་དང་། ཆུང་ཟད་ཀྱི་ཚོགས་ལ་བལྟས་ནས་བཀྲམ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡ་རབས་སྣང་ན་ངོ་མ་བསྟན་ཡོད།
• ཁ་སྐོང་ཡོད་པ། ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་ཕྱིས་སུ་ནུས་པ་ཆུང་བ་མང་པོ་ཡོད། འདི་ལ་བལྟས། དུས་ཚོད་ཕྱི་དྲོའི་ཞི་བདེའི་ལས་ཀ་།
• ལུས་ལ་སྡུག་པ་ཡོད་པ། National Institute on Aging (NIA) ནས་ན་བ་དང་། ནི་མ་མི་ཐོགས་པ་དང་། མིག་ཡང་ན་རྣ་བ་ཀྱི་ཤེས་རྟོགས་ཆུང་བ་དང་། ཁ་ཆད་དང་། ཟས་སྐོམ་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་། སྨན་གསར་པའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྲག་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་ཆོག་ཅེས་བཤད།
• ཁ་ཤས་ཀྱི་མི་འཁྲུག་པ་ཡོད་པ། སྒྲ་ཆེན་པོའི་ཡེ་འཕྲིན། ཡང་ན་མི་མང་གི་ནང་གི་གླེང་གཞི་དང་། ཁང་པ་ཁ་ཤས་ཆེ་བ་ནི་སེམས་གནོན་པར་འགྱུར་ཆོག།
• བསྐུལ་བ་ལ་མི་དགའ་བ། NIA ནས་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བའི་ལས་ཀ་དང་། ཡང་ན་སྔོན་གྱི་གནས་ལུགས་དང་མི་ཚུ་དྲན་པར་བསྐུལ་བ་ལ་སྐྲག་གི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཏུ་བཀོད།
• སེམས་ཚུགས་མི་བདེ་བ། ལས་ཀ་ལ་དགའ་བ་ཉུང་བ་ནི་སྐྱོ་བའི་རྟགས་ཡིན་ཆོག་ཅིང་། སྨན་པ་ལ་བཤད་དགོས་པ་ཡིན།
• ཁོང་ལ་མི་དགའ་བ་ཙམ་ཡིན། མི་ཚོས་“མ་ཆོག” ཟེར་བའི་ཆོག་ཐོབ་ཡོད།

ཁས་མ་ལེན་པའི་སྐབས་ལ་ང་ཚོས་ཅི་བཟོ་དགོས།

ཁས་མ་ལེན་པ་ལ་ཞི་བདེས་ལེན་ཅིག་ཚེ། དུས་ཚོད་ཡང་ན་ལས་ཀ་ཡང་ན་དཀའ་ཚད་ཡང་ན་བཤད་ཚུལ་ལས་ཅི་ཞིག་ནང་འགྱུར་བྱེད་དགོས།

1. ད་ལྟ་ཞི་བདེ་ལ་ཞོག་ཅིག། “ཞག་ཆོག་པས། ཕྱིས་ཡོང་ཀྱང་ཆོག” ཞེས་ཟེར། དེ་ནས་སྐྱེ་ཁ་མ་བྱས་པར་ལས་ཀ་གཞན་ལ་སོང་ཅིག།
2. ཕྱིས་སུ་བསྐྱར་བརྟག་བྱེད། Alzheimer’s Association ནས་ཕྱིས་སུ་ཡང་ན་ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཚོད་གཞན་ལ་བསྐྱར་བརྟག་བྱེད་པ་བཤད།
3. ཆུང་ཟད་ཅིག་བྱེད། ཚིག་ཀྱི་ནང་ཚན་ཡོངས་ལ་མ་བལྟས་པར་ཆུང་ཆུང་ཅིག་ཏེ་ཞིག་བྱེད། སྐྲ་རྒྱུན་མང་པོའི་ཚེ་རེ་ཞིག་ཅིག་དང་། ཀ་ཡག་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚེ་རེ་ཞིག་ཅིག་ལྟ་བུ། རི་མོ་ཚུད་ཚུད་ཉུང་ཉུང་ཁོ་ན་མཐོང་ཆོག་པ་སྐོང་ཅིག།
4. གདམ་ཁ་གཉིས་སྤྲོད། “ཁྱེད་ཀྱིས་བྱ་རི་མོ་ལ་ལྟ་ནས་ཡང་ན་རོལ་མོ་ཉན་ནམ།” ཞེས་སྨྲ། གདམ་པ་སྤྲོད་པས་ཁོང་གི་ཁེངས་པའི་སྐད་ཆ་ཡར་སྐྱེ་ཞིང་།
5. བཀྲམ་སྤྲོད་ཀྱི་ཐབས་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་བ་ཡིན། “ང་ལ་འདི་རྣམས་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་པར་རོགས་གྲོགས་བྱེད་ཚེ?” ཡང་ན་“ཁྱེད་ཀྱིས་ཁ་དོག་གང་ཞིག་ལེགས་ཤོས་ཡིན་པ་བསྟན་ཐུབ་ངམ།” ཞེས་སྨྲ། དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་ནི་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པ་ལས་ཧ་ཅང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན།
6. ཁྱེད་རང་གིས་ཐོག་མ་བཙུགས། ཁོང་ལ་མ་བསྐུལ་པར་ཁོང་གི་ཕྱོགས་སུ་ལས་ཀ་ཐོག་མ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ཅིག། མི་མང་པོ་ནི་ལས་ཀ་སྤྱིར་འགོ་བཙུགས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཆོག། མ་ཞུགས་ཀྱང་ཁྱེད་ཚོས་ཚེ་ཡུན་ཅིག་རྒྱུན་འབྲེལ་བྱས་ཟིན་པ་ཡིན།
7. ལུས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡང་ན་ཞི་བདེ་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་སོང་ཅིག། འགྲོ་ལམ་ཆུང་ཆུང་ཅིག་དང་། རོལ་མོ་དང་། ཟས་ཆུང་ཅིག་དང་། གོས་བསྡུ་བ་དང་། ཡང་ན་ཞི་བདེའི་ཁ་སྦྱོར་ཅིག་གང་རུང་། NIA ནས་རོལ་མོ་དང་། དེབ་ཅིག་དང་། འགྲོ་ལམ་ལ་སེམས་བཀྲོལ་བ་བཤད།
8. ཁོང་གི་ཐབས་ལ་འགྲོ་སྐབས་ཡོད། ཁོང་ཚོས་རྩེད་མོའི་ཁྲིམས་ལས་གཞན་དུ་རྩེད་འདོད་ན་དེ་ལ་འགྲོ་ཆོག། Alzheimer’s Association ནས་ཞལ་འདུམ་བྱེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན།

ཁོང་ཚོས་སེམས་གནོན་པ་བྱས་ན་ཅི་སྨྲ་དགོས།

མགྱོགས་མ་ཚོ། སྐད་ཆ་ཉུང་ཉུང་དང་ཞི་བདེས་སྨྲ། ཞི་བདེ་དང་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཚིག་ཁ་སྦྱར། Alzheimer’s Association ནས་སེམས་གནོན་པའི་བཀའ་སློབ ནས་ཕྱིར་བཤད་ནས་ཁོང་གི་ཆོག་ཤེས་ལེན་པ་དང་། ཞི་བདེ་དང་ལེགས་པའི་ཚིག་ཁ་སྦྱར་བ་དང་། གདམ་ཁ་གཉིས་གྲུབ་ཐབས་སྤྲོད་པ་བཤད། འདི་ལྟ་བུའི་ཚིག་ཁ་འདི་དག་ཡིན་ཆོག།

• “ཁྱེད་ལ་སྔོན་ཡར་ཁ་ཡོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡིན། ང་ཚོ་ཞི་བདེ་ལ་འགོ་སོང་ཆོག།”
• “ཁྱེད་ཡག་པོར་སོང་ཡོད། ང་འདིར་ཡོད།”
• “ཁྱེད་ལ་ཡོད་ན་ང་ལ་ལས་ཀ་གཞན་ཞིག་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་ནུས་སམ།”
• “ཇ་ཞིག་འཐུང་ཆོག་ངམ།”

དེ་ནས་ལས་ཀ་དེ་ཆེ་ཆུང་མི་བྱེད་པར་མཇུག་བསྡུ། ཁ་བརྡའི་སྐོར་གྱི་ལྟ་བ་ ལ་ཡང་ཆེས་མང་བ་ཡོད།

ང་ཚོས་སྤོང་དགོས་པ་ཅི་ཡིན།

རང་བཞིན་གྱི་ཁྲོ་ཤུགས་ཤིག་ཁ་ཤས་ལ་ལྟ་བ་ལས་ཉེས་པ་ཀུན་མར་ཡོད།

• རྩོད་པ་དང་ཁས་འཐུས་བྱེད་པ། “ཤོས་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་” ཡང་ན་“ཁྱེད་ཀྱིས་འདི་ལ་དགའ་ཡོད་གོ” ལྟ་བུ་ནི་ཆ་ཤས་སུ་ལེགས་སུ་མི་འགྱུར།
• བརྟག་དཔྱད་དང་ཕྱོགས་མཐོང་བ། “ཁྱེད་ཀྱིས་འདི་ཅི་ཡིན་ནམ་ཤེས་ངེས།” ཡང་ན་“མ་ཡིན། དེ་ནི་ནོར་བ་ཡིན།” ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་བཙན་ཤུགས་སུ་འགྱུར།
• ཁོང་ལ་སེམས་སྤྲོད་པ། NIA ནས་འདི་ཚོ་ལ་སྨྲ་བ་ནི་ནད་ཀྱིས་འགྱུར་བ་ཡིན་གྱི་མི་ངོ་ཡིན་མ་ཡིན་ཞེས་ཞལ་ཚར་གསལ་བ་ཡིན།
• མགྱོགས་སྐྱོང་དང་བསྡེར་བ། Alzheimer’s Association ནས་སྒྲ་ཆེན་མི་བྱེད། ཤོ་མཐོང་མི་སྟོན། ཁོང་ལ་བཅིང་བ་དང་། འཚིར་བ་དང་། བསྡམས་པ་དང་། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དང་། ཚིག་རྩོད་པ་མི་བྱེད་ཅིང་། མིག་ཁ་ནས་ཡར་མི་གཡོ་བ་སོགས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།
• སེམས་ཁྲལ་བསྐུལ་བ། “ཁྱེད་ལ་ཞེས་པ་ཞིག་དགོས་ཞེས་ང་ཡིས་འདི་ཚང་མ་བཟོས།” ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་སེམས་ཁ་ཆེ་བར་བྱེད།
• མིང་བཏགས་པ། “རྐང་འཐུས་” ཡང་ན་“དཀའ་བ་” ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ངེས་པ་བཟློག་ནས་གྲོལ་བ་ལ་གནོད་པ་ཡིན།

བསྐྱར་བསྐྱར་ཁས་མ་ལེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཆོག

ཟླ་བ་གཉིས་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་གི་བར་ཡིག་ཆ་ཆུང་ཟད་ཅིག་བཞག། NIA ནས་སྤྱོད་ལམ་འགྱུར་བ་བཞག་ན་ཁྱེད་ཚོས་དང་སྨན་པ་ཚོས་ཚེས་ཀྱི་རིམ་པ་ཤེས་ཆོག་ཅེས་བཤད།

འདི་བྲིས་ཅིག

• ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཚོད།
• ཅི་འདོད་གནང་བ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྐུལ་བ།
• ཁྱེད་ཀྱི་ཤུལ་དུ་ཅི་འབྱུང་བ། (སྒྲ། ཞབས་ཞུ་པ། ཡང་ན་རྣ་བ།)
• ཁོང་གིས་ཇི་ལྟར་ཉལ་པ་དང་། ཟོས་སྐོམ་བྱས་པ་དང་། ཆུ་གྲང་ཁ་གཅིག་ཏུ་ཁ་ཐོན་སྐབས།
• སྨན་གསར་པ་ཡོད་ན་ཡང་ན་ཉེ་ཆར་ན་བ་ཞིག་འབྱུང་བ།

རྒྱུན་ཁྱིམ་ཅན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེས་ཕྱིས་ལ་ནས་ཀྱི་རྩེད་མོའི་ཚེ་ཁས་མ་ལེན་པ་ལྟ་བུ་མཐོང་བ་དང་། ཡང་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་ཡོད་པའི་ཡེ་འཕྲིན་སྒྲ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཁས་མ་ལེན་པ་ལྟ་བུ་ཡང་བུ་དང་། ཁྱེད་ཀྱིས་ཁྲོན་ཁྲོན་ཁྱེད་ཚིག་ཅིང་། ཁྱེད་ཚོས་ཚེ་ལ་རྩེད་མོ་ཤེས་ཤེས་ཡིན་ན་བསྒྲེས་ནས་ཡུལ་མི་ཚོ་མཐོང་བ་ཡིན། Family Caregiver Alliance ནས་དྲན་སྟོན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་ཀྱི་ལྷན་རྒྱུ་ ནས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བཤད། ང་ཚོས་མི་ཞིག་ལ་འགྱུར་མི་ནུས། ཡིན་ན་ང་ཚོ་རང་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་ཁྱིམ་ཚང་གི་སྐབས་ཀྱི་རྐྱེན་འགྱུར་ཐུབ་སྟེ།

ཁས་མ་ལེན་པ་དང་སེམས་ཁྲལ་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྨན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་དགོས།

སྤྱོད་ལམ་མྱུར་དུ་འགྱུར་ན། དུས་ཀྱི་གྲལ་ཞིག་ཡང་ན་ནད་ཀྱི་རྟགས་ཚུ་དང་ལྡན་ན་སྨན་པ་ལ་བཤད་དགོས། NIA ནས་སྤྱོད་ལམ་མྱུར་དུ་ཡང་ན་སྐད་ཆ་མི་འདྲ་བ་ལ་འགྱུར་བ་ཡོད་ན། ཁྱད་པར་དུ་ནད་འཕྲལ་ཡོད་པ་ཡང་ན་སྨན་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོད་ན་སྨན་པ་ལ་ཐོག་མར་སྟོན་དགོས་ཞེས་བཤད།

འདི་ལྟར་ཡོད་ན་སྨན་པ་ལ་མྱུར་བ་ཞིག་འབྲེལ་བ་གྱིས།

• ཉིན་ཁ་དང་མཚན་ཁ་ནང་ལ་ཚེ་རྒྱུ་ཆེ་ཆུང་གི་ཁ་དམ་ཡང་ན་སྤྱོད་ལམ་ཆེན་པོ་འགྱུར་བ།
• ན་བའི་རྟགས་ལ་བལྟས་ན་འབྱིན་ཁ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཞིག་ཁྱིམ་སྐྱོང་བ་ཡང་ན་ཡ་ཟ་ཁ་གཅིག་ཏུ་སྐྱོ་བ།
• ཚ་ཤུགས་ཡང་ན་ཚ་ཤུགས་ཀྱི་གཞན་རྟགས།
• སྨན་གསར་པ་ཡང་ན་སྨན་འགྱུར་བ་ཡོད་ཅིང་དེའི་ཤུལ་ལ་སྤྱོད་ལམ་འགྱུར་བ།
• སྐྱོ་བ་དང་། འཁྱམས་སེམས་ལ་ཡོད་པ། ཡང་ན་ཚེས་གཉིས་ལྷག་ཚུན་ཆད་ངུ་བ་དང་རྒྱུན་ཆད་བཞག་པ།
• ཟས་ཡང་ན་ཆུ་ལེན་མི་བྱེད་པ།

Alzheimer’s Association ནས་སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྟགས་ཡོད་པའི་མི་ཚང་མ་ལ་ཚར་གཅིག་གི་ནད་དཔྱད་ལ་སྟོན། ཁྱད་པར་དུ་མྱུར་དུ་ཤར་བ་ལ། Family Caregiver Alliance ཡང་སྨན་པ་ལ་ཐོག་མར་བརྟག་པ་ཞུ་བ་ཡིན། སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྐྱེན་ནད་ལས་ཀྱང་སྐྱེས་ཆོག་པས་ཡིན། སྨན་པ་དང་སྨན་ཁང་པ་ལ་མ་བཤད་པར་སྨན་གང་ཞིག་ཀྱང་མ་འགོ་བཙུགས་ཤིག་མ་བཏང་ཤིག་ཡང་ན་མ་བསྒྱུར་ཤིག།

གནོད་ཉེན་ཡོད་ན་ཡང་ན་ཚེ་ཡོད་པའི་སྐབས་ལ་ནད་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྟགས་ཡོད་ན་ཉེ་ཁོངས་ཀྱི་སྐྱབས་ཀྱི་ཨང་བོས་ཅིག། NIA ནས་སྐྱབས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་ལ་མི་དེ་ལ་བརྗེད་ནོར་ནད་ཡོད་ཅེས་སྨྲ་དགོས་ཞེས་འདེམས།

ང་ཚོ་ལས་ཀ་ཅི་ཡང་མ་བྱས་ན་ཆོག་ངམ།

ཆོག། ཉིན་ཞིག་ལ་ལས་ཀ་ཡོད་མེད་པ་ནི་ཡང་ཡང་ལས་ཀ་ཡིན། ཁ་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་ནས་ལག་པ་འཛིན་པ། རོལ་མོ་ཅིག་དགའ་བ་ཉན་པ། ཡང་ན་སྒོ་ཁ་ནས་བྱ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ནི་ཕམ་པ་མ་ཡིན། ཤོག་བུའི་ལྷན་རྒྱུ་ ནས་མུ་མཐུད་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་ནས་འགོ་མ་བཙུགས་པ་ཡང་འོས་པ་ཡིན་ཚུལ་ཡོད་ཀྱང་བཤད།