Howldrehevel: Gwriansow kosel diwedh an dohajydh

Lies teylu a wel an keth patron: an myttinyow yw re kosel, mes dell wra an dohajydh mos yn-rag, an den ow pewa gans demensia a dheu dhe vos dihewn, prederus, kemyskys po serrys. Y hyll kerdhes a-dro ha tre, govyn dhe « vos tre » kyn hons i tre seulabrys, po bos serrys yn es. Henna yw gelwys lieskweyth howldrehevel.

Nyns eus unn ewnans unnik, mes chanjyow dhe rythym an jydh, dhe’n stevel ha dhe’n eghen a wriansow a brofowgh a yll gul dohajydhow diwettha moy kosel. An folen ma a guntell tybyansow praktykal, heb medhegieth, dhyworth an National Institute on Aging ha’n Alzheimer’s Association. Nyns yw kusul medhegel. Mar yw an arwodhyow nowydh, a-dhistowgh po ow tevi gweth, kewsewgh gans medhek an den.

Pyth yw howldrehevel?

Howldrehevel yw dihewnans, serrysneth, serrysneth po kemyskans a dhalleth po a dheu dhe vos gweth pan wra an golow howlek diskwedhes, diwedh an dohajydh po a-varr gorthugher. An National Institute on Aging (NIA) a verk bos skwithys re a yll kressya dihewnans diwedh an jydh.

Pyth a yll gul dihewnans diwedh an jydh gweth?

Lies tra a yll kevri, yn fenowgh war-barth. An Alzheimer’s Association a rol tacklow kepar ha:

• skwithder wosa jydh leun;
• tylleryow nowydh po kemyskys;
• « klock korf pervedhek » ankempennys, ow kul an den skwithys dres an jydh ha difun yn nos;
• golow isel ha skeusow, a yll bos kemyskys;
• tevos ynwedh an fros po an serrysneth a dus a-dro dhedha;
• odhom a gosk le, hag yw kemmyn yn tus kottha.

An NIA a geworr kawsow a serrysneth moy ollgemmyn, ow komprehendya payn, duwon, po fros, re a voynder, kostyvens, re a dros po re a dus, ha medhegiethow po kesoberansow medhegiethow.

Fatell allav vy towlenna an jydh may fo an gordhugher moy kosel?

Gwayewgh an taklow kalessa dhe dermyn a-varr ha gwithowgh an dohajydh diwettha kosel ha reyth. An NIA ha’n Alzheimer’s Association a gomend raglen reyth pub dydh. Ensampel a jydh, dhe aswiwa dh’agas huni:

Nebes poyntow arbennek a’n fentenigow:

• Golow howlek. An NIA a brof towlenna termyn yn-mes po ryb fenester rag golow howlek pub dydh.
• Gwayans pub dydh, mes heb re. Assayewgh bos gweythresek pub dydh heb towlenna re a wriansow, yn-medh an NIA.
• Diwesow diwedh an jydh. Gwayewgh alkool ha diwesow gans kaffein, kepar ha koffi po kola, diwedh an jydh (NIA). An Alzheimer’s Association a gampoll ynwedh nikotin.
• Kosk. Gwayewgh kosk hir ha hunrosow diwedh an jydh (NIA). An Alzheimer’s Association a brof finwetha kosk dres an jydh mar yw kosk nos kudyn.

Rag moy a-dro dhe dhrehevel jydh reyth, gwrewgh mires orth gwriansow raglen jydhyek.

Fatell allav vy gul an chi moy kosel diwedh an dohajydh?

Iselhewgh tros, keworrowgh golow ha gwithowgh taklow aswonys ogas.

• Golow splann ha kompes. An Alzheimer’s Association a gomend gwitha an chi splann y’n gordhugher. Golowhewgh an stevel kyns bos skeusow.
• Le a dros. Difennewegh po iselhewgh an pellwolok ha’n radyo, ha finwethewgh godrigoryon po oberennow chi bysi orth an termyn ma. An Alzheimer’s Association a brof lehe muskya gorthugher kepar ha pellwolok, oberennow ha ilow ughel.
• Taklow hegar aswonys. An NIA a brof ilow kosel ha gwitha taklow ha skeusennow meurgerys a-dro dhe’n chi.
• Checkyansow es. An Alzheimer’s Association a gomend checkya rag payn, nown, seghes, kostyvens, sketh leun, skwithder, klevesansow ha serrysneth an kroghen, ha gwitha an stevel orth tempredh es.
• Agas omglewans hwi. Tus a deves ynwedh fros. An NIA a brof lenthe ha tria omgalmi mar kyll agas prederow hwi keworra dhe’n dynnder.

Py gwriansow kosel a yllon ni gul diwedh an dohajydh?

Dewisewgh gwriansow aswonys, heb fysk, hag es dhe hedhi. An Alzheimer’s Association a brof gwriansow kosel kepar ha ilow kosel, skeusennow po fylm meurgerys, ha kerdh war-barth dhe esya dihewnans. An NIA a brof boes skav po diwes, gwari meurgerys war an bellwolok, ilow, kerdh, redya, po oberenn sempel y’n chi kepar ha plegya dilhas.

Tybyansow dhe assaya:

1. Plegya dilhas war-barth. An NIA a brof an eghen ma a oberenn sempel y’n chi. Es yw synsi towelyow, hag yma penn kler dhe’n oberenn.
2. Gwary ilow meurgerys. Kanow aswonys dhyworth aga bledhynnyow yowynk, orth son isel. Hummya war-barth yw lowr. Moy tybyansow yn gwriansow ilow.
3. Mires orth skeusennow. Lyver skeusennow, po nebes skeusennow teylu yn Photo Pairs gans an skeusennow gweladow, a yll ledya dhe geskows kosel.
4. Gwul kerdh berr. A-dro dhe’n lowarth, an rannvro po hel, kyns bos tewal.
5. Kevrenna boes skav ha diwes. Neppyth sempel, toemm ha heb kaffein, orth an voos war-barth.
6. Parow es. Picture Pairs gans peswar prileghen ha skeusennow gweladow yw es dhe dhalleth hag es dhe hedhi.
7. Liwa. Coloring war an skrin po war folen bryntys, heb amkan vyth dhe worfenna.
8. Mires ha kewsel. Conversation Cards a brof skeusen ha govyn ygor. Mires yn unnik yw lowr.
9. Powes anella. Calm Breathing yw powes lent ha kosel a dhallethowgh ha hedhi agas honan.
10. Gwriansow gans an dhiwleuv. Sortya botonyow po lodhow, strotha blonket medhel, po synsi neppyth aswonys. Gwrewgh mires orth gwriansow kevnansel.

Gwayewgh gwariow nowydh, mos yn-mes bysi ha puptra a wovyn kov po fog bras diwedh an jydh. Gwithowgh an re na rag an myttin.

Pyth a dalvien vy gul pan dhalleth an dihewnans?

Bedhewgh kosel, kewrewgh krefhe, ha treylyewgh yn kosel. An NIA a brof kewsel yn kosel, goslowes orth prederow an den, gwaya dadhel, kewsel dhedha bos saw, ha gul toch es mar gweres. Ena assayewgh treylya an brys: boes skav, diwes, ilow po kerdh.

An Alzheimer’s Association a brof lavarow kepar ha « Hwi yw saw omma » ha « Drog yw genev bos hwi serrys », ha keski keworra golow, lenthe ha lehe muskya. Na wrewgh gorra an den yn kornel, na y strotha, na y synsi yn krev, na dadhel ganso.

Mar teu an den dhe vos argasus, an NIA a gusul a vos pel lowr dhe vos saw bys pan hedho an omdhegyans. Yn kas a argow, galwewgh 999 ha displegyewgh bos demensia dhe’n den.

Yma moy a-dro dhe lavarow kosel y’gan gidlow a-dro dhe keskomunyans ha pyth dhe wul pan leverons i « na ».

Fatell allav vy kavos an tacklow a wra kawsya an dra?

Gwithowgh kovskrif berr dres seythun po dew. An Alzheimer’s Association a gomend holya an pyth a hwer kyns hwarvosow howldrehevel rag aswon an tacklow a wra kawsya an dra. Skrifewgh an eur pan dhallethas an dihewnans, pyth a hwarva yn’n our kyns, kosk, boes ha diwesow, godrigoryon, tros ha golow. Degowgh an kovskrif dhe’n medhek. An NIA a verk y hyll holya chanjyow yn omdhegyans gweres gwithysi ha proviyoryon yeghes dhe aswon patron.

P’eur y talvien vy elwel medhek a-dro dhe howldrehevel?

Kestavewgh orth medhek an den mar yw an dihewnans nowydh, gweth a-dhistowgh, po gans chanjyow erel. An NIA a lever y tal bos dres chanjyow a-dhistowgh po chanjyow uskis yn omdhegyans, yn arbennek wosa klevesans po chanjyow a-dhiwedhes yn medhegieth, bos res dhe vedhek a-dhistowgh.

Govynnewgh orth an medhek dhe checkya taklow a yll gul gordhuhweryow moy kales. An Alzheimer’s Association a gampoll kudynnow korfek kepar ha klevesansow an fordh dowr, anallu dhe synsi dowr, diwarr dihewn, ha apnea kosk, ha keski govyn py euryow a’n jydh yw an gwella rag pub medhegieth. An NIA a rol payn, kostyvens ha gwaytyansow po kesoberansow medhegiethow avel kawsow a serrysneth possybyl.

An Alzheimer’s Association a lever y vos dre vras gwell gweles rag fordhow heb medhegieth rag kudynnow kosk junys gans Alzheimer’s, hag y tal bos prederys medhegieth rag serrysneth diwedh an jydh marnas pan fella an re na, wosa breusi peryllow ha lesow. An ervirans na yw gans an medhek. Na wrewgh dalleth, hedhi po chanjya medhegieth vyth, gweres kosk po keworrans heb kusul medhegel.

Fatell allav vy dos dre an gordhuhweryow ow honan?

Dohajydhow diwettha a yll bos an rann galessa a jydh gwithyas. Mar kyllowgh, govynnewgh orth esel a’n teylu, koweth po gwereser pes dhe witha an dohajydh diwettha nebes dydhyow pub seythun, hogen rag unn our. Agan gidlow a-dro dhe omwith gwithyas a rol dewisow powes ha Linen Gweres Alzheimer’s Association heb kost, 24/7.