A wra gwariow ympynnyon lettya demenyans?

Yma gwariow ympynnyon yn pub le, ha lies anedha a ambos dhe witha agas brys yowynk. Mars owgh hwi ow kul gwith a nebonan a vew gans demenyans, po mars owgh hwi prederus a-dro dh’agas kov hwi, naturel yw govyn mar kyll aga gwari gweres. Ottomma an pyth a dhiskwa an hwithrans yn hwir, y’ga mysk an rannow ow kelwel govenek ha’n rannow nag yns.

Kedhlow ollgemmyn yw hemma, nyns yw kusul medhegel. Gwrewgh mires orth agan gwarnyans medhegel.

A wra gwariow ympynnyon lettya demenyans?

Ny veu prevys hwath gwari ympynnyon vyth dhe lettya demenyans. An National Institute on Aging (NIA) a gusul tus dhe vos war a gevrinansow y hall gwariow jynn-amontya hag warlinen gwellhe kov, hag a lever nag eus dustuni lowr bos app kenwerthel vyth rag trenyans ympynnyon gans an keth effeyth avel an trenyans prevys yn prevyon klinyek (NIA a-dro dhe lettya Alzheimer).

Ny wra hemma gwariow dhe vos heb les. Y styr aga bri bos yn enjoyans, kowethyans ha meneghek, a-der gwitha nebonan a dhemenyans.

Pyth yw « treusporth ogas », ha prag yth yw posek?

Pan braktydh oberenn, dre vras hwi a dheu ha bos gwell orth an oberenn na. Hwithroryon a elow hemma effeyth trenyans. An govyn kales yw mar kwra an gwellheans treusperthi dhe daklow erel: dhe oberennow haval (treusporth ogas) po dhe vewnans pub dedh, kepar ha perthi kov a apontyansow po dyghtya arghans (treusporth pell).

Daswel posek yn 2016 a viras orth an studhyansow a gomendyas kowethyansow trenyans ympynnyon avel aga dustuni gwella. Ev a gavas dustuni efan bos tus ow tos gwell orth an oberennow trenys, le dustuni yth yns ow tos gwell orth oberennow ogas, ha nebes dustuni bos trenyans ow kwellhe prederi pub dedh. Lies a’n studhyansow o gans kudynnow desin ynwedh, a wrug bos anpossybyl dos dhe gasulyansow sur (Simons ha kesoberoryon, Psychological Science in the Public Interest).

Pyth a lever daswelyow a-dro dhe drenyans ympynnyon dre jynn-amontya?

Daswelyow Cochrane, a gesun an prevyon gwella kavadow, a viras orth trenyans jynn-amontys a bes dres 12 seythen po moy:

• Tevesikyon yagh 65 bloodh po kottha: eth previ gans 1,183 den. An dustuni o isel po pur isel y gwalita. Y hall bos les byghan a-dhistowgh wosa trenyans, heb dustuni kler y pes (daswel Cochrane, tevesikyon kottha yagh).
• Tus gans fowt koniethek skav: eth previ gans 660 den. Ny dherivas previ vyth mar teuth tus dhe dhisplegya demenyans, hag o an dustuni re wann dhe denna kasulyansow (daswel Cochrane, fowt koniethek skav).

Pyth a gavas an previ ACTIVE?

ACTIVE yw previ bras yn SU a dhallathas yn 1998 gans 2,802 tevesik 65 bloodh po kottha a driga yn anserghek hag na’n jevo kudynnow kov po prederi posek. Tus a veu ordenys dre jons dhe onan a dri eghen trenyans yn bagas byghan (tooth argerdh, kov, po resna) po dhe vagas heb kestav. Yth o trenyans bys dhe dheg esedhog dres pymp po hwegh seythen. Nebes tus a worfenna brassa rann an esedhogow a veu profys ynwedh yn arhap esedhogow-kenertha a-dro dhe unn vledhen ha tri bledhen a-wosa.

An trenyans tooth a gomprehendys aswon ha dyghtya kedhlow gweladow yn polsyow berrha ha berrha, orth nivel a janjyas dell wellhas tus.

Yn 2026, hwithroryon a junyas 2,021 omgemeror gans aga hovadhow Medicare dres 20 bledhen (dielvenyans 20 bledhen ACTIVE). Ottomma yn ewn an pyth a gavsons:

• Trenyans tooth ha’n lyha unn esedhog-kenertha: kevradh isella a dhemenyans diagnosys ages an bagas heb kestav (kevradh peryl 0.75, hag a styr a-dro dhe 25% kevradh isella).
• Trenyans tooth heb esedhogow-kenertha: ny veu kevradh isella.
• Trenyans kov po resna: ny veu effeyth posek war dhiagnosow demenyans.
• Pub bagas trenyans oll kehevelys gans an bagas heb kestav: tuedh troha kevradhow isella, mes nyns o posek yn statystek.

Finwethow an kavas ma

• Y kwra hemma omdhesedha dhe unn eghen speshyal a drenyans tooth gans hembrenkyans hag esedhogow-kenertha, a-der gwariow ympynnyon yn ollgemmyn.
• An sewyans posek a dheuth a isvagas (tus a worfenna brassa rann an kynsa esedhogow hag a veu profys esedhogow-kenertha), a-der an bagas tooth oll.
• Demenyans a veu musurys dre kodyow diagnos yn kravow Medicare, a-der previ pub person. A-dro dhe’n peswora rann a’n omgemeryoryon derowel a veu gesys yn-mes drefen aga bos omrolys yn Medicare Advantage, nag eus dhedha kovadhow krav leun.
• Ny’n jevo dhe’n omgemeryoryon kudynnow prederi posek pan dhallethsons. Ny lever an sewyansow travyth a-dro dhe wariow rag tus a vew gans demenyans seulabrys.

Sewyans didheurek yw, hag a dhefyth moy hwithrans. Nyns yw dustuni bos app vyth ow lettya demenyans.

Pyth a leveris an FTC a-dro dhe Lumosity?

Mis Genver 2016, Lumos Labs, gwrier Lumosity, a akordyas dhe bea $2 milvil dhe worfenna kuhudhansow argemynans toellyek gans an Federal Trade Commission. An FTC a leveris bos an kowethyans ow kewsel, heb skiens lowr, y hallsa aga gwariow gwellhe ober orth ober ha skol, hag y hallsens dala leheans kelmys dhe oos, fowt koniethek skav, demenyans hag Alzheimer. An arghadow a ergh dhe’n kowethyans kavos dustuni skiensel galloes ha fydhyadow kyns gul kewsel a’n par na y’n termyn a dheu (dyllans gwask an FTC).

An dyskans rag teyluyow: bedhewgh skeusek a wari, app po towlen vyth a ambos gwitha kov po lettya demenyans.

A yll gwariow gweres nebonan a vew gans demenyans seulabrys?

I a yll keworra dhe jydh da, hag yma bri meur dhe hemma. An fordh studhys gwella yw skoodhyans koniethek: gwriansow bagas didhanus kepar ha kesklapp, kovheans, gwariow geryow, tosow hag ilow, dre vras yn bagas byghan ledys gans hembrenkyas.

Daswel Cochrane 2023 a 37 previ gans 2,766 den gans demenyans skav dhe gres a gavas (daswel Cochrane a skoodhyans koniethek):

• les byghan, berrdermyn war brevyow prederi (dustuni a walita gres);
• gwellheansow klinyek perthyasek yn keskomunyans ha kesoberi socyal (dustuni a walita ughel, dhyworth niver byghanna a studhyansow);
• lesow byghan rag kwalita bewnans, imaj hag omdhegyans.

Dre vras y feu lesow musurys a-dhistowgh wosa towlow a-dro dhe dheg seythen, ha nebes studhyans a viras mar pesons. Skoodhyans koniethek yw towlen bagas restrys, ytho ny yllir gul an sewyansow ma yn awtomatek rag den ow kwari y honan war leghen.

An Kessedhek Lancet 2024 a lever ynwedh bos towlow gwrians posek rag tus a vew gans demenyans, rag gwitha enjoyans ha porpos (Kessedhek Lancet).

Rag pyth yma les dhe wariow yn hwir?

Pan vons dewisys yn ta, gwariow a yll profya:

• Enjoyans. Hanter-our dhidhanus yw talvosoghel y honan.
• Keskolm. Gwari a-denewen a re dhywgh neppyth es dhe gevrenna pan yw kales kesklappya. Gwrewgh mires orth fatell wari war-barth.
• Meneghek. Gwrians aswonys orth an keth termyn pub dedh a yll dri konfort.
• Fydhyans. Gwriansow a dhesedh dhe’n pyth a yll den hwath gul yn ta a’s gasa omglewes galloesek, heb previ.
• Kesklapp. Skeusen po lavar aswonys a yll igeri hwedhel. Assayewgh karten-now kesklapp po gorfenna an lavar.

An pyth dhe omwitha: termynoryon, scorow, kadonyow ha tra vyth a glew kepar ha previ kov. Mars yw an person serrys, hedhwgh. Diwedha a-varr, po sempel esedha war-barth, yw sewyans da. Yma rol-checkya y’gan gidyans a-dro dhe dewis appys ha gwariow.

Le mayth omdesedh Golden Moments

Gwariow Golden Moments, kepar ha koplow skeusen, tos skeusen ha hwilas geryow yn lytherennow bras, yw gwrys rag enjoyans ha termyn war-barth. Nyns eus dhedha glok na scor. Nyns yns dyghtyans, ha ny wrons lettya na lenthe demenyans. Gwell yw genen leverel hemma yn kler ages ambos neppyth na yll gwari vyth delivra.

Kowsowgh gans medhek

Mars owgh hwi prederus a-dro dhe janjyow kov ynowgh hwi agas honan po yn nebonan a withowgh, gwrewgh mos dhe vedhek a-der fydhya yn app. Medhek a yll hwilas achesonow y hyllir dyghtya ha kowses a-dro dhe’n gwriansow gans an dustuni gwella, kepar ha dyghtya gwaskedh goes ha checkya klewans. Gwrewgh mires orth A yllir lettya demenyans? rag moy. Rag kemyskans tromm po chanjyow tromm erel, gwrewgh kavos gweres medhegel a-dhistowgh.