Mildammow rag tus ow bywa gans demens: jigsaws ha geryow

Jigsaw lesys war an voos dybri yw onan a’n gwriansow esya dhe gevrenna. Hwi a yll esedha war-barth heb edhom a gewsel meur, an imaj a re neppyth dhe gewsel a-dro dhodho, ha gorra an darn finek a wra omglewes da. Mildammow a res chanjya dell janj demens, byttegyns. Mildam re gales a yll treylya dohajydh kosel dhe onan troblysus. An folen ma a gews a-dro dhe dhewis ha pareusi jigsaws, mildammow geryow ha mildammow es warlinen, ha pandr’a wul pan dheffo ha bos kales.

Yw mildammow da rag tus ow bywa gans demens?

Meur a dus a’s kar, yn arbennek an re a wrug mildammow kyns. An Alzheimer’s Foundation of America a rol hwithransow geryow, gwariow kartennow ha gwariow bord yn-mysk gwriansow rag an powes a-varr, ha’n NHS a gampol gwariow ha mildammow warlinen war dabletow avel fordh dhe besya omjunyas.

Nyns yw mildammow dyghtyans. Nyns eus mildam vyth diskwedhys dhe lenthe po hedhi demens; agan gid dhe wariow brys ha demens a shira an hwithrans. An acheson dhe wul mildam yw y hallsa bos our lowen ha didheur war-barth. An Alzheimer’s Association a’n gorr yn berr: fogellyewgh war lowender, a-der kowlwrians.

Fatell dhewis jigsaw rag nebonan ow bywa gans demens?

Gwrewgh mos herwydh an pyth a gar an den ha fatell eth an mildam diwettha, a-der label powes.

Niver a dharnow

Nyns eus niver ewn. Nebonan a wrug mildammow dres y vewnans a yll hwath lowenhe gans nebes kansow a dharnow y’n dalleth, ha nebonan arall yw an lowenna gans ogas ha dewdhek. Rewl devnydhadow: mar te feel an mildam diwettha avel ober, dewisewgh onan gans ogas ha hanter an darnow. Mar feu ev gorfennys yn uskis hag ev po hi a vynnas moy, gwrewgh mos yn-bann nebes.

Myns ha tegyans an darnow

• Darnow moyha bras yw esya dhe weles, kemeres ha treylya.
• Darnow tew, krev a wra pesya yn aga le ha godhevel kodha.
• Gorfen marthys a lehe splann yn-dann lugarnow ha fenestri.
• Gwaytyewgh rag darnow byghan mar kwra an den martesen gorra taklow yn y anow, a yll hwarvos diwettha yn demens.

An imaj

• Testennow rag tevesigyon. Lowarthow, keginow, kerri koth, enyvales bargen tir, tre arvorek, po sport a garas. A-der kartounow po neppyth a hevel avel gwari flogh.
• Rannow kler a liw dyffrans. Skiber rudh, skath glas ha park glas yw esya es ebrenn a lenow hanter an mildam.
• Koth ha personel. Imaj a le may trigas ev po hi po delinyans a garas a re meur dhe gewsel a-dro dhodho. Nebes shoppys pryntya a yll treylya skeusen deylu dhe jigsaw.

Fatell wul mildam war-barth?

Gwrewgh y bareusi may hallo an den dalleth a-dhistowgh gans an rann lowen.

1. Dewisewgh tyller da. Golow da, kador gans breghlinow, ha bord po arenep may hall an mildam pesya yn-mes.
2. Savyewgh kover an gist may hyllewgh hwi agas dew y weles.
3. Treylyewgh an darnow enep yn-bann kyns dalleth.
4. Sortyewgh an amal agas honan, po gwrewgh an amal kynsa ha gasowgh an kres ragdha.
5. Bagasowgh darnow dre liw yn nebes plattys po lestri bas.
6. Resewgh unn darn orth unn dermyn mar yw an bern re veur. “My a dyb bos hemma rann a’n skiber.”
7. Kowsowgh a-dro dhe’n imaj, a-der an avonsyans. “Honna a hevel avel an skath a’gas tas.”
8. Gesewgh ev yn-mes. Dewgh arta dres nebes dydhyow. Nyns eus fysk.
9. Hedhewgh war noten dha, wosa bos darn gorrys yn le, ha hwath pan vo plegadow.

An National Institute on Aging a gusul gweres an den dhe dhalleth, mires rag troblys ha gasa dhodho po dhedhi sempel mires mar kwra ev po hi lowenhe moy ynna. Mires orthowgh hwi ow korra darnow yn le, ha diskwedhes le may hallsa onan mos, yw hwath rann gemeres.

Mildammow es warlinen

Mildam war dablet a’n jeves lesow gwir: nyns eus darnow kellys, imajys bras a lenow an skrin, ha nyns eus bord dhe glirhe.

Agan mildam Lymnans heb kost a drogh imaj dhe 4 po 9 darn. Tappyewgh dew dharn dhe’s keschanjya bys pan vo an imaj dien. An imaj dien a wra pesya war an skrin avel gid, nyns eus termynador, ha hwi a yll hedhi orth poynt vyth. Peder darn a fytt meur a dus y’n gres powes gans nebonan ryb an tu.

Rag gwari imaj hwath moy sempel, assayewgh Kavos an keth, le may tappyowgh hwi an imaj a dheu gans onan a-ugh, po Sortya war-barth, le may mos imajys dhe gawellow kepar ha’n gegin po an lowarth.

Mildammow geryow: hwithransow geryow ha krowswriansow

Mildammow geryow a fytt tus a garas i pup-prys, dre vras a-varr yn demens.

• Hwithrans geryow yn lytherennow bras. Agan Hwithrans geryow heb kost a wra devnydh a lytherennow bras hag a-der nebes geryow hepken, ow mos a-dreus hag yn-nans, nevra a-gledh po a-dhelergh. Gwariwgh ev war an skrin po pryntyewgh ev.
• Redyewgh an rol yn ughel. Onan a red ger, y gila a’n hwila. Kelghya an kynsa lytheren hepken yw da lowr.
• Krowswriansow yn lytherennow bras dhyworth lyvrow mildammow a yll oberi y’n dalleth. Redyewgh an klewyon yn ughel, kevrennyn an bluven ha lenwewgh an gorthebow war-barth. Krowswriansow es, gans testen, yw gwell es an re ankombrys.
• Kowsowgh a-dro dhe’n geryow. “Lowarth” a yll ledya dhe dheg mynysen a gewsel a-dro dhe domatys.

Rag moy gwriansow war baper ha fatell aga fynta may fons es dhe weles ha dhe synsi, gwrewgh mires orth gwriansow demens heb kost dhe bryntya.

Py mildammow a fytt pub powes?

Powesyow a wra gorgudha, ha dydhyow da ha kales yw normal.

P’eur y talvia gul mildam esya, po hedhi?

Gwrewgh mires rag hanasow, herdhya darnow dhe-ves, leverel “Ny allav” yn fenowgh po golok prederus. Henn yw arwodhyow dhe janjya neppyth, a-der pesya yn-rag.

• Gwrewgh ev byghanna. Le a dharnow, po gasowgh marnas an dharnow finek ragdha.
• Gwrewgh moy anodho agas honan ha gelwewgh dhodho po dhedhi gweres gans an rannow esya.
• Chanjyewgh dhe neppyth ogas: sortya darnow dre liw, mildam warlinen 4 darn, po liwa.
• Hedhewgh. Gorrewgh ev a-denewen ha kemerewgh hanafas a de. Hwi a yll dehweles dydh arall, po vytholl.

Mar kwra mildammow dalleth omglewes avel kovheans a’n pyth yw kales, da lowr yw aga gasa. Yma meur a fordhow erel dhe dreusya termyn da war-barth; agan 101 tybyansow gwrians yw le da dhe vires.