Oberow rag Kov-Dementia yn Kres

An kres kov-dementia yw an gwella hirra yn lies kas, hag ytho yw an term pan yw edhomm a gevrennans gwirion dhe oberow. Geryow a dheu yn lessa esker, kammow a dheu warbarth, ha dalleth neb tra a alsa bos kales. Byttegyns, an hwans dhe vos usadow ha kemeres rann a drig yn fenowgh. Gans nebes pareusi, an den yn kres kov-dementia a yll hwath have lowender yn feur, yn arbennik gans oberow aswonys, ilow ha skeusennow a-berth genev.

Py oberow yw da yn kres kov-dementia?

Oberow berr, aswonys ha dre dhorn, terrys yn kammow unnsel, yw an gwella. Yn kerensa an Alzheimer’s Association, ny vo edhomm a hwruthul taklow nowydh dhe wul: oberow a yll bos rann a vewnans gewer, kepar ha gul boes warbarth, owth oberi yn lowarth, gosleva ilow po kerdhes.

An Alzheimer’s Foundation of America a notennsa bos edhomm crev dhe dus yn an kres nivel ma dhe omglewes palyus po dhe witha neppyth, ha bos edhomm a weres orto dalleth po pesya oberow. Yn aga rol rag kres nivel yma plyga dilhas gwaskys, golghi lestri, sortya stockys, esercis es, donsya war ilow aswonys, kerdhes gans ledya, kanow warbarth, liwya sempel ha mires der albommys skeusennow.

Fatel y parussir ober may hwrallo yn ta?

Yn lies kas, yth yw an pareusi neb a wra ober sewya po fyllel. An aberyow ma, kemerys dhiworth an Alzheimer’s Association ha’n Family Caregiver Alliance, a wra an differensya moyha:

1. Klerhe an spas. Diank an delevisi, degea an daras ha gasa yn-mes hepken an taklow a dhevyn dhe’n ober.
2. Dalleth an ober dha honan. Dalleth plyga po strolya ha gelwel orto dhe weres: “A alses gul gweres dhymm gans an taklow ma?”
3. Diskouez, ena gortos. Diskouez unn kamm. Poynt po lywya gans dha leuv, rag ensampel diskwedhes ple y mos an pleg.
4. Ri unn kamm war unnweyth. “Plyga y hanter” yw esages ages “Plyga an re ma hag ystyn aga yn aray orth liw.”
5. Ri dew dhewis, nyns yw govyn ygor. “An peulennow glas po an re gwynn?” yw esages ages “Pandr’a vynnses gul?”
6. Gwul an rann gales dha honan. Ty a vussyri, ev/hi a strolya. Ty a wra tremena an neydl, ev/hi a wra thredya an gwlan.
7. Ri pal dhodho. “An lien bwrdd ma yw rag dyner dy Sul” a wra an ober omglewes gwir.
8. Gas dhodho mires mar kar. Yn kerensa an National Institute on Aging, miras hep gweres a yll bos lowen ynwedh.

Synsys ober rag an kres nivel

Oberow dhe les

• Plyga peulennow ha lienow golghi. Taklow byghan ha plat yw an esha. Baskad a lienow golghi tomm a yll bos plygys, smoodhys ha plygys arta.
• Paru stockys. Dalleth gans nebes parow dyffrans yn feur. Sortya orth liw yn unnik yw yn tevri ynwedh.
• Golghi po sygha lestri na yll terri. Dowr tomm ha sebon yw plesenus war an dornow. Sygha esedhek a wra bos esages war an garrow.
• Gorra an voos dhe’n bord. Ri unn eghenn a daklow war unnweyth, ha gorra unn le dha honan rag model.
• Gweres gans dyner. Golghi avalow dor, terri letus po strolya yn polter. Ty a wra handla kollellow ha tommder.
• Skubla, lynkya po syghlinya. Lien rag an voos, skubel skav rag an porch.

Gwel oberow tre rag moy.

Ilow ha fians

• Kana war hwarvosow ker. Dalleth kana dha honan; lies den a gesydh war ganow a wodhyon yns dhiworth blydhynnyow a-varr. Gwel oberow ilowek.
• Donsya yn rydh. Gwaya, clempya po fiansa kepar dell yw da gans an den. Esedhek yw yn tevri ynwedh.
• Tewlel balon. Ev a waya yn lent ha yw es y dhal dhyworth chayr.
• Kerdhes gans ledya. Kerdhes kewr berr aswonys warbarth, yn bregh yn pregh mar yw edhomm.

Skeusennow ha hwedhlow

• Mires der albom skeusennow. Kavos kampolya orth an pyth a welir yn le a govynnow: “Mires orth an karr na. Deriv dhymm a-dro dhodho.” Gwel oberow kavoes kov.
• Devnydh kardennow keskows. Kardennow keskows a bar an skeusen gans govyn heb govyn-gi.
• Mires orth film koth warbarth. Dewis onan aswonys, gortos yn ogas ha powes rag terryow.

Gwariow sempel heb wask

• Parys skeusennow gans skeusennow ow sevya. Parys skeusennow a gas an skeusennow ow sevya, ytho yth yw a-dro dhe notya, nyns yw a-dro dhe gavoes kov.
• Kavos an keth tra. Kavos an keth tra a dhiskouez unn skeusen ha hepken dew po peswar dhewis.
• Sortya warbarth. Sortya warbarth yw kepar ha sortya dilhas war an skrin: tapya skeusen, ena y vaskad.
• Bingo skeusennow. Bingo skeusennow a ober yn ta rag kuntellyow teylu ha bagasow.

Mar dhell dhe wul an gwaribarth trobel, powes ha gul neppyth aral. Gwel fatel dhe wari warbarth.

Treylya dises yn ober

Dises po fians daswul a alsa bos gans acheson. An Family Caregiver Alliance a notennsa y hallo nebonan ow kwytya kist a glos bos owth assaya omglewes serrys ha produkyv. An Alzheimer’s Association a prof orth treylya aga nerth dhe ober a omdhes yn le a lettya.

Pan dhe berrhe po chanjya fordh

Powe pan weles sinow a skwithder, trobel, meth po skolk, kepar ha fiansa, frounya, herdhya taklow dhe-ves po leverel “Ny yllav”. Yn kerensa an Alzheimer’s Association, assay arta orth term dyffrans po gwul an ober semplages. Na alhwedha y wul. Gorfyans a alsa dos dhiworth own po dhiworth bos an ober re gales; gwel pan lever irr na.

Powes yn gynnar yw yn tevri. Ynwedh esedha warbarth gans paner a de yw yn tevri. Pan wra galloesow chanjya pell, an synsys yn oberow rag kres diwettha a alsa omdhes gwell, ha 101 ober a re moy dhis dhe assay.