Дженьыд вочакыв
Пызан сайын деменция дырйи заняттячӧй подулавны сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм вылӧ да тіян ӧтлаын лоӧм вылӧ: радейтана музыка кывзӧм, ки кутӧм, небзьӧдӧмӧн ки вӧрзьӧдӧм, гораа лыддьӧм, серпасъяс видлӧм, природа шыяс да ӧшинь дорын либӧ ортсыын пукалӧм. Тайӧ ставыс позьӧ вӧчны оланінын либӧ пызан вылын. Вӧдитӧй заняттячӧй дженьыдикӧн, видзӧдлӧй чужӧм да киӧдз шоныдлун вылӧ да помалӧй быд ляксытӧм знак казялін. Тӧдмавӧй: тіян дорын лоӧм ачыс вӧвны заняттячӧй.
- Йитчӧм сідз жӧ позьӧ. Пызан сайын стадияын морт гӧгӧрвоӧ медшӧрӧ сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм пыр.
- Музыка, небзьӧдӧм вӧрзьӧдӧм, тӧдана шыяс да небзьӧдӧм кутанторъяс шӧркад воӧны сы дырйи, кор кывъяс нин оз вӧдитчыны.
- Тані ставыс гӧгӧрво некымын идея позьӧ вӧчны морткӧд, коді оланінын либӧ пызан вылын.
- Видзӧдлӧй чужӧм, ки да ловзьӧм серти, кыдзи мортлы шоныд, да дугдӧй быд ляксытӧм знак казялін.
- Эн сетӧй посни торъяс да сёян-юан сетӧй сӧмын сы серти, кыдзи видзӧдысь команда висьталӧ, сы вӧсна мый ньылӧм вермас лоны ляк.
Тайӧ листбокын (6 юкӧн)
Пызан сайын деменция дырйи морт вермас сёрнитны вывті этша, сійӧлы колӧ отсӧг быд лунъя удж дырйи, и сійӧ вермас овны кад унджык пызан вылын либӧ оланінын. Вермас лоны, мый ӧтлаын вӧчантор нин абу. Но сійӧ эм. Alzheimer’s Association висьталӧ, мый мортлысь аслыспӧлӧслун торйӧд юкӧн вермас кольны, и тайӧ стадияын морт медшӧрӧ гӧгӧрвоӧ мирсӧ сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм пыр. Музыка, вӧрзьӧдӧм, тӧдана шы да тіян лӧнь ӧтлаын лоӧм водзӧ на вермасны вайӧдны шоныдлун да йитчӧм кадколастъяс.
Кутшӧм заняттячӧй отсалӧны пызан сайын деменция дырйи?
Пызан сайын стадияын медбура отсалӧны простӧй сенсорнӧй заняттячӧй да лӧнь ӧтлаын лоӧм. Alzheimer’s Association вӧзйӧ кывзӧдлыны радейтана музыка, лыддьӧдлыны торъя юкӧнъяс сылы важнӧй книгаысь, небзьӧдӧмӧн мавтлыны кулӧмӧн лыа кучикӧ радейтана дукӧн, да бур лунӧ ӧтлаын пукавны ортсыын. National Institute on Aging содтӧ: висьтавны висьтъяс, петкӧдлыны серпасъяс, небзьӧдӧм вӧрзьӧдӧм либӧ массаж, музыка, еджыд шы либӧ природа шыяс, и шуӧ, мый тіян дзик дорын лоӧм ачыс вермас сетны лӧньлун.
Alzheimer’s Foundation of America висьталӧ, мый пызан сайын стадияын йӧзлы шӧркад ёна колӧ кутны мыйкӧ матӧ шоныдлун понда, и вӧзйӧ простӧй сенсорнӧй заняттячӧй, небзьӧдӧм растяжкаяс, платокӧн вӧчӧм, музыка, пемӧсъясӧн паныд тӧдмалӧм, морт вӧрзьӧдӧм да сӧмын ас кӧсйӧм серти серпасалӧм.
Заняттячӧй оланінын либӧ пызан вылын олысьлы
- Кывзӧдлӧй сылы музыка. Бӧрйӧй сьыланкывъяс сылы том кадсянь, енлунсянь либӧ семьясянь. Кывзӧдлӧй небзьӧдӧмӧн да пуксьӧй матӧ. Ӧні кежлӧ мукӧд йӧз чунь вӧчӧны либӧ мурталӧны. Видзӧд музыкаӧн заняттячӧй.
- Кутӧй киысь. Дзик ки кутӧм, пель кынӧмӧн небзьӧдӧмӧн вӧрзьӧдӧмӧн, — тайӧ тожӧ заняттячӧй. Висьталӧй водзын, мый ті вӧчанныд.
- Небзьӧдӧмӧн вӧрзьӧдлӧй ки. Шонтыштӧй неуна лосьӧн ас киын да вӧрзьӧдлӧй кизьысь чуньӧдз. Бӧрйӧй дуктӧм лосьӧн, либӧ сыбӧр дук, кодӧс сійӧ пыр радейтіс, кӧ кучикыс буретшӧ.
- Лыддьӧй гораа. Радейтана кывбур, юкӧн радейтана книгаысь, молитва либӧ спорт юӧр. Тіян шыӧн ритмыс важнӧйджык кывъяс дорысь.
- Висьталӧй висьт. Висьталӧй семьяӧн ветлӧм йылысь либӧ гӧтрасьӧм лун йылысь. Вочавидз оз ков.
- Петкӧдлӧй серпасъяс. Кутӧй ӧти ыджыд серпас син водзын да висьталӧй сы йылысь шоныдӧн. Эн юалӧй, коді сійӧ вылын.
- Сетӧй мыйкӧ небзьӧдӧм кутны. Кык пӧв печкӧдӧм дӧра, флис юкӧн либӧ небзьӧдӧм чача. NIA вӧзйӧ сетны мортыдлы дӧра кутны вештӧм дырйи, медым сійӧ эз кутчысь тіянлысь либӧ мебельысь.
- Кывзӧдлӧй природа шыяс. Зэр, саридз шы либӧ кай шы этшаджык вылын вермасны лӧньӧдны гудранінсӧ.
- Вайӧй ортсысӧ жыр вылӧ. Восьтӧй ӧшиньтасъяс, пуктӧй лэбач сёянін ӧшинь дорӧ либӧ вайӧй неуна выль дзоридзъяс либӧ коръяс видзӧдны да вӧрзьӧдлыны.
- Петӧй ортсыӧ. Кӧ морт вермӧ пукалыны инвалид креслӧын, неуна минут шондітӧг шоныд лунӧ вермас лоны мича.
- Сьыштӧй сійӧс либӧ вӧзйӧй шоныд дӧра. Небзьӧдӧмӧн да видзчысьӧмӧн бурмӧдӧм да шоныд дӧраӧн ки-чужӧм мыськӧм вермасны сетны шоныд кӧсйӧм.
- Небзьӧдӧмӧн вӧрзьӧдчӧй музыкаӧн. Веськӧдлӧй сьӧкыдтӧм платок ӧтлаын либӧ вӧрзьӧдлӧй ки сьыланкыв ритм серти. Растяжкаяс да вӧрзьӧдӧм понда корсьӧй водзын физиотерапевтысь либӧ медсестраысь, медым висьтавлісны лякпырысь ногъяс.
- Вӧчӧй сӧмын ас кӧсйӧм серти серпас. Мавтӧй яда-тшӧктӧм краска ыджыд лист вылӧ губкаӧн либӧ киӧн, тіян ки веськӧдлӧмӧн. Правильнӧй результат абу колана.
- Дугдӧй пемӧсъяслы vetлыны. Лӧнь пемӧс пызан вылын либӧ шензьӧмын, кӧ мортӧс радейтіс пемӧсъяс да инъяс сетӧны тайӧс.
- Ловзьӧй небзьӧдӧмӧн ӧтлаын. Пуксьӧй матӧ да ловзьӧй небзьӧдӧмӧн, кывзанаӧн. Лӧнь ловзьӧдӧм вермӧ отсавны тіянлы ӧтувтӧ, а ті ачынныд заводитанныд да дугданныд.
- Дзик лой матын. Пуксьӧй матын, мурталӧй, вяжӧй либӧ лыддьӧй лӧньӧн. Дорын лоӧмыс тырмымӧн.
Кыдзи ӧтувъя заняттячӧйӧн тайӧ стадияын
- Матыстчӧй водзсяньыс. Шуӧй сылы нимсӧ да ассьыныд нимсӧ, сёрнитӧй небзьӧдӧмӧн да лӧньӧн, водзын сы кыдзи вӧрзьӧданныд.
- Вӧзйӧй ӧтпырйӧ ӧти тор. Кусӧдӧй телевизор, водзын сы кыдзи кывзӧданныд музыка. Вӧчӧй ӧтпырйӧ ӧти сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм.
- Вӧдитӧй заняттячӧй дженьыдикӧн. Вермас тырмыны неуна минут. Лунтырйи уна дженьыдик кадколаст бурджык ӧти кузь кадколас дорысь.
- Медводз лӧсьӧдӧй шоныд да лӧньӧн. Видзӧдлӧй, мый морт шоныда да буретша пука. NIA вӧзйӧ син водз дӧсма, медым кипомъяс пукисны да вердчыныс вӧлі буретша пукан дырйи.
- Видзӧдлӧй вочавидз вылӧ. Лӧнь ки, небзьӧдӧм чужӧм, синмӧн видзӧдӧм либӧ мурталӧм петкӧдлӧны шоныдлун. NIA висьталӧ, мый ропкӧм, кымӧрччӧм, лыбӧ юкӧн дорйӧм либӧ знӧя гудрасьӧм вермасны лоны дой знакъяс. Дугдӧй да висьталӧй видзӧдысь командаыдлы.
Дженьыд тӧдмӧдӧм сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм серти
| Сенсорнӧй гӧгӧрвоӧм | Идеяяс | Видзӧдлӧй |
|---|---|---|
| Кывзӧм | Радейтана музыка, тіян лыддьӧм шы, природа шыяс | Видзӧй шыыс этшаджык вылын; ӧтпырйӧ ӧти шы |
| Вӧрзьӧдӧм | Ки вӧрзьӧдӧм, ки кутӧм, небзьӧдӧм дӧра, шоныд печкӧдӧм | Юалӧй либӧ висьталӧй водзын; видзӧд, медым кучикыс эз вӧв дойӧн либӧ торксьӧм |
| Аддзӧм | Серпасъяс, дзоридзъяс, ӧшинь пыр аддзантор, небзьӧдӧм природа видео | Кутӧй торъяс син водзын; бур югӧр, яръюгӧртӧг |
| Дукӧм | Радейтана лосьӧн, выль дзоридзъяс, матын пуан кофей дук | Эн вӧдитӧй ён дукъяс; видзӧд аллерги да ловзьӧм вылӧ |
| Гӧгӧрвоӧм руа | Ичӧтик юкӧн радейтана руа | Сӧмын сы сёян да сідз текстура, кодъяс видзӧдысь команда шуӧны лякпырысьӧн |
Безопасность тайӧ стадияын
Пызан сайын стадияын ньылӧмыс вермӧ сьӧкыдджык лоны, и NIA предупреждайтӧ, мый тайӧ содтӧ подавитчӧм риск. Эн кольӧй посни торъяс матын, и сетӧй сёян-юан сӧмын сы текстураясӧн да сы позисияясын, кыдзи видзӧдысь команда вӧзйӧ. Видзӧдлӧй кучиксӧ небзьӧдӧмӧн вӧрзьӧдӧм дырйи, сы вӧсна мый кучикыс вермӧ здук лоны торксьыны либӧ петны ляз. Лякпырысь сенсорнӧй идеяяс йылысь унджык позьӧ лыддьыны сенсорнӧй заняттячӧй лист бокын.
Ачымӧс тожӧ видзӧй
Пызан сайын стадияын видзӧдӧмыс — тайӧ сьӧкыд удж синмӧн да куйӧдӧн, кӧть гортын, кӧть vetлӧм дырйи видзанінын. Хоспис да паллиативнӧй отсӧг командаяс вермасны отсавны шоныдлунӧн, дорйӧмӧн да планируйтӧмӧн, и NIA лыддьӧ найӧс отсӧг источникъяс пӧвстын. Дженьыдик да лӧнь vetлӧмъяс пӧльзаӧсь; видзӧд ветлӧм деменцияӧн олысь морт дорӧ. Кӧ ті веськӧдланныд группаӧн заняттячӧй, заняттячӧй группаӧн видзанінъясын лист бокын эм идеяяс, кыдзи лӧсьӧдны заняттячӧй. И корам, лыддьӧй видзӧдысьлы ачсӧ видзӧм йылысь: шойччӧмыс — бур видзӧм тор.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Мый позьӧ вӧчны пызан сайын деменцияӧн олысь морткӧд, коді пызан вылын?
Кывзӧдлӧй сылы радейтана музыка, кутӧй сылысь кисӧ, небзьӧдӧмӧн вӧрзьӧдлӧй ки лосьӧн, лыддьӧй гораа сылы радейтана книгаысь либӧ молитваысь, петкӧдлӧй серпасъяс либӧ кывзӧдлӧй небзьӧдӧм природа шыяс. Восьтӧй ӧшиньтасъяс, медым сійӧ вермис аддзыны ортсысӧ. Медшӧр бурджыка уджалӧны дженьыдик да лӧнь кадколастъяс, кор ӧтпырйӧ вӧчсьӧ ӧтик тор.
Вермасны-ӧ пызан сайын деменцияӧн олысь йӧз водзӧ на нимкодьны музыкаысь?
Унаӧн вермасны. Alzheimer's Association висьталӧ, мый пызан сайын стадияын морт вермас на вӧчны ритм вылӧ либӧ сьылӧны ичӧт кадсянь тӧдана сьыланкыв. Бӧрйӧй музыка, коді сійӧ радейтіс том дырйи, да кывзӧдлӧй небзьӧдӧмӧн.
Кыдзи тӧдмавны, нимкодьӧ-ӧ сійӧ заняттячӧйысь?
Видзӧдлӧй ичӧтик знакъяс вылӧ: лӧнь пельпом, небзьӧдӧм чужӧм, синмӧн видзӧдӧм, мурталӧм, ки топӧдӧм либӧ лӧньджыка ловзьӧм. Кымӧрччӧм, бокӧ вешйӧм, гудрасьӧм либӧ ропкӧм вермасны петкӧдлыны ляксытӧм либӧ дой. Тайӧ казялін дугдӧй да, кӧ най оз вунӧдчыны, висьталӧй видзӧдысь командаыдлы.
Колӧ-ӧ ветлыны, кӧ сійӧ нин оз тӧдӧ менӧ?
Да. National Institute on Aging висьталӧ, мый дзик дорын лоӧм вермас сетны лӧньлун, а вӧрзьӧдӧм, музыка да висьтъяс сідз жӧ вермасны сетны шоныдлун водзӧ деменция дырйи. Тіян шы да вӧрзьӧдӧм вермасны лоны тӧданаӧсь, кор ним оз тӧдны.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association