Дженьыд вочакыв
Быдлунъя уджъяс, шуам, дозмук дорйӧм, носки юклӧм, пызан вылӧ дасьтӧм, пызан чышкӧм, быдмӧгъяс ваӧм да прӧстӧй пуӧмын отсалӧм, вермасны сетны деменцияӧн олысь мортлы збыль отсавны гортын. Бӧрйӧй уджъяс, кодъяссӧ сійӧ тӧдӧ, юклӧй найӧс ӧти крок вылӧ, чышкӧй ёсь да шоныд торъяс, да донъялӧй пай пуктӧмсӧ, а не сыӧс, кыдзи «бур» вӧчӧма.
- Тӧдса гортса уджъяс вермасны отсавны мортлы казялынысь коланаӧн да гортын ӧтувъяӧн, и тайӧ тшӧтшысджыкыд, кыдзи уджыс вӧчӧма.
- Юклӧй быд удж ӧти крок вылӧ, петкӧдлӧй, а не висьтав, да сьӧкыд кроксӧ ньӧжйӧник босьт ас вылад.
- Дзескӧдӧй пуртъяссӧ, чышкӧданторъяссӧ да мыськысь дозмук чышкан капсулаяссӧ, а пуигӧн пыртӧй пач ручкаяс дорйӧм либӧ автоматическӧй дугӧдӧм.
- Дорйӧм дозмукъяссӧ оз ков выльысь дорйыны морт водзын. Кӧ колӧ мыйкӧ выльысь вӧчны, вӧчӧй сёрӧн, мортлы аддзытӧг.
- Кӧ уджыс вайӧдӧ омӧльтчӧм, вуджӧй кокниджык крок вылӧ, видлӧй мӧд кадӧ либӧ просто пукалӧй орччӧн.
Тайӧ листбокын (8 юкӧн)
- Мыйла быдлунъя гортса уджъяс бура лӧсялӧны уджӧн?
- Кутшӧм гортса уджъясӧн позьӧ видлыны?
- Кыдзи дасьтыны удж, медым сійӧ бура муніс?
- Кыдзи лӧсьӧдны уджъяссӧ, кор вермӧмъяс вежсьӧны?
- Кыдзи видзны дорйӧмсӧ гортса удж дырйи?
- Мый вӧчны, кӧ сійӧ вӧчӧ «абу бур»?
- Кор ми колӧ дугдыны?
- Кокни отсӧгъяс шойччысьысь кадлы
Уна деменцияӧн олысь мортӧн дас во сайын видзлісны горт, пӧрӧдчисны челядь либӧ вӧчисны уджавнытӧг уджинӧ. Кор сійӧс корӧны отсавны збыль гортса уджын, тайӧ вермас висьтавны: «тэ наӧн татшӧм гортын», — мый мукӧд уджъясысь ыджыдджык вежӧртасӧн вермӧ сетны. Та лист бокын висьталӧма, кутшӧм уджъяс шӧркоддьӧмаӧсь бура уджавны, кыдзи найӧс дасьтыны, кыдзи вежны, кор мыйкӧ вежсьӧ, да кыдзи видзны дорйӧмсӧ пуанінӧ да дозмук миссьӧмын.
Мыйла быдлунъя гортса уджъяс бура лӧсялӧны уджӧн?
Гортса уджъяс уджалӧны бура, сы вӧсна мый найӧ тӧдсаӧсь да налӧн эм гӧгӧрвоана мог. National Institute on Aging лыддьӧ пызан пельӧс чышкӧм, пызан вылӧ дасьтӧм, весалӧм, бус чышкӧм, почта юклӧм, дозмук дорйӧм да мусор юклӧм быдлунъя уджъяс пӧвстын, кодъяс Альцгеймер висьӧмӧн мортлы вермасны лоны гажаӧн. Alzheimer’s Association висьталӧ, мый татшӧм уджъяс, кыдз пызан дасьтӧм, вермасны отсавны мортлы казялынысь гортын дона да коланаӧн.
Гортса уджын эм аслас помка пондыны. «Отсалӧй-ӧ меным тайӧ дозмукъясӧн?» — сійӧ кокниджыка вочавидзны «да», кор «Кӧсъянныд-ӧ мыйкӧ вӧчны?»
Кутшӧм гортса уджъясӧн позьӧ видлыны?
Заводитӧй уджъяссянь, кодъяс морт вӧліс важӧн, да лӧсьӧдӧй найӧс сыысь, мый сійӧ вермӧ вӧчны талун.
Дозмук да паськӧмтор
- Дозмук да личкиян дорйӧм. Сетӧй неыджыд, веськыд торъя корзина. Дозмук дорйыны кокни: абу ӧтитор ногӧн оз позь.
- Носки параӧн корсьӧм. Пуктыӧй сорӧм носки пызан вылӧ. Кӧ параяссӧ сьӧкыд аддзыны, босьтӧй сӧмын кык-куим торъя рӧма.
- Ниртӧм да чукӧртӧм. Салфеткаяссӧ, юръизъяссӧ либӧ пызан дозмукъяссӧ позьӧ ниртны да чукӧртны. Тайӧ бура уджалӧ сёрӧн, кор дорйӧм лоӧ вывті уна крока.
Пызан да пуанін
- Пызан вылӧ дасьтӧм. Пуктыӧй ӧти места видлӧгӧн, медым морт вермис сы серти вӧчны. Кӧ тайӧ уна, сетӧй ӧти торӧн: «Татшӧм вилка быд тасьтӧ пай вылӧ».
- Пызан пельӧс юклӧм. Сорӧй сӧстӧм вилкаяс, паньъяс да ньыв пуртъяс посудаӧ да юклӧй найӧс юкӧнӧ. Ёсь пуртъяссӧ кольӧй бокын.
- Пызан пельӧс чышкӧм. Пластик либӧ жугласьтӧм посуда да небыд дозмук вӧчӧны тайӧс лӧсьыд уджӧн.
- Пызан вылӧс либӧ пызан чышкӧм. Вась дозмук да сӧстӧм места. Alzheimer’s Association вӧзйӧ сетны дозмук, кӧ морт нин чышкӧ пызансӧ киӧн, — сідз лӧзь уджтӧг вӧчӧмыс вермӧ лоны колана уджӧн.
Гортын
- Бус чышкӧм. Небыд чышкӧдан да кык-куим вын торъя места, шуам, джын пызан либӧ книга полка.
- Почта юклӧм. Сетӧй колана-тӧм газетыяс да каталогъяс, медым юклыны чукӧръясӧ: видзны, выброситны, сёрӧн восьтыны. Збыль счётъяссӧ да бумагаяссӧ видзӧй мӧдлаын.
- Мусор юклӧм. Сӧстӧм банкаяс, суляяс да бумагаяс торъя чукӧръясӧ.
- Весалӧм. Невун весан веранда вылын либӧ пуанінӧ, кӧ морт бура сулавны вермӧ.
- Быдмӧгъяс ваӧм. Невун, кокни ваан да кык-куим быдмӧг матын.
Прӧстӧй пуӧм видзӧм улын
Пуӧм вермӧ бӧр сетны бур да гажа казьтылӧмъяс. NIA вӧзйӧ лэдзны мортлы чукӧртны продуктъяс, мерайтны, сорлавны да киссьыны, либӧ просто висьтавны мӧд мортлы, кыдзи пуны радейтана сёян. Бур уджъяс:
- овощ да вотӧс чышкӧм
- шыд либӧ кӧдзыд салат вӧравӧм
- салат турун чеглавӧм
- нянь вылӧ вый мавтӧм ньӧжйӧ ник пуртӧн
- печенньӧ кыӧм лист вылӧ пуктӧм
- пицца вылӧ пуктӧмторъяс пуктӧм
Кӧ мерайтӧмыс лоӧ сьӧкыд, Alzheimer’s Association вӧзйӧ тіянлы мерайтны, а сэсся сетны мортлы мӧд крок, шуам, вӧравӧм.
Кыдзи дасьтыны удж, медым сійӧ бура муніс?
- Бӧрйӧй бур кад. Бӧрйӧй лун шӧр кад, кор морт пырджык шойччӧма да лӧнь. Уна мортлы тайӧ асыв.
- Лӧсьӧдӧй места. Ӧти удж, ӧти места, пызан вылын некутшӧм лишнӧйтор.
- Корӧй, а эн тшӧктӧй. «Отсалӧй меным тайӧӧн» бурджык лыддьыссьӧ, кор «Кад нин дозмук дорйыны».
- Петкӧдлӧй медводдза. Дорйӧй ӧти дозмук няйтӧн, сэсся сетӧй мӧд. Петкӧдлӧм кокниджык гӧгӧрвоны, кор висьталӧм.
- Сетӧй ӧти крокӧн. Уна висьталӧм ӧтпырйӧ вермӧ гӧгӧрвоны сьӧкыдӧн. Виччысьӧй, медым ӧти крок помасис, сэсся шуӧй мӧд йылысь.
- Уджалӧй орччӧн. Ӧткодь удж вӧчӧм орччӧн вӧчӧ йитчӧмсӧ, а не видзӧмсӧ.
- Сёрнитӧй удж йылысь, а не результат йылысь. «Тайӧ зэв небыдикӧсь» либӧ «Висьталӧй, кыдзи ті радейтіныд видзны паськӧмтор шкафын» вермӧны лӧсьӧдны сёрнитӧм, коді оз видлы мортӧс.
Кыдзи лӧсьӧдны уджъяссӧ, кор вермӧмъяс вежсьӧны?
Вермӧмъяс вежсьӧны кадӧн да тшӧтш лунся лунӧ. Alzheimer’s Association вӧзйӧ вуджны кокниджык да гӧгрӧсджык уджъяс вылӧ, кор висьӧмыс сёрмӧ.
| Кӧ тайӧ лоис сьӧкыд | Видлӧй тадзи |
|---|---|
| Ыджыд паськӧм дорйӧм | Личкиян дорйӧм либӧ салфетка ниртӧм |
| Став пызан дасьтӧм | Быд места вылӧ ӧти салфетка пуктӧм |
| Почта юклӧм торъя чукӧръясӧ | Конвертъяс ӧти чукӧрӧ пуктӧм |
| Рецепт серти вӧчӧм | Вӧравӧм, либӧ тіян пуӧм видзӧм да видлӧм |
| Став джодж весалӧм | Ӧти неыджыд пызан чышкӧм |
| Уджсӧ ставнас вӧчӧм | Тіян орччӧн пукавны, кор ті уджалӧ |
Видзӧмтӧ лыддьӧны. NIA висьталӧ, мый мукӧд йӧзлы просто гажӧ видзӧм, и тайӧ бур ног пай пуктӧм понда.
Кыдзи видзны дорйӧмсӧ гортса удж дырйи?
Медводз дорйӧмыс, торйӧнни пуанінӧ. NIA-лӧн гортса дорйӧм йылысь вӧзйӧмъяс Альцгеймер висьӧмӧн мортӧс видзысьяслы пыртӧны:
- Дзескӧдӧй либӧ ылысь босьтӧй чышкӧданторъяс, сы пыр йӧз дозмук мыськысь капсулаяс, кодъяс вермасны лоны кыдз кампет.
- Видзӧй пуртъяс, ножницаяс да инструментъяс тупкӧм местаын.
- Пыртӧй пач вылӧ дорйӧм ручкаяс да автоматическӧй дугӧдӧм.
- Пуктыӧй «Дугды» либӧ «Зэв шоныд» пасъяс духовка, тостер да утюг дорӧ, медым найӧ оз сотчыны.
- Лӧсьӧдӧй ва шонтысьӧг 120°F вылӧ, медым шонтысьӧм лӧсьыдтӧг.
- Чышкӧй искусственнӧй вотӧсъяс да сёян кодь магнитъяс, кодъяс вермасны казялыны сёянӧн.
Кыдзкӧ мукӧдсяньӧн отсалӧны татшӧм сямъяс:
- Лой ӧти жырйын, кор пач, духовка либӧ ёсь инструмент уджалӧ.
- Вӧдитчӧй жугласьтӧм посудаӧн, кор чышканныд да пызан вылӧ пуктанныд.
- Видзӧй джоджсӧ кос да сӧстӧмӧн, кор весаланныд либӧ чышканныд.
- Кӧ морт водзӧ вӧдитчис инструментъясӧн, Alzheimer’s Association вӧзйӧ чышкыны лӧсьыдтӧм торъяс мастерскӧйысь, медым сійӧ вермис водзӧ вӧчны прӧстӧй удж, шуам, пу чышкӧм.
Мый вӧчны, кӧ сійӧ вӧчӧ «абу бур»?
Кольӧй тадзи. Дозмук, коді дорйӧма куим пельӧ, а не кык пельӧ, — сійӧ на дорйӧм дозмук. Alzheimer’s Association шуӧ веськыда: коланатор — ӧтлаын кад колльӧм да мортлы казялынысь коланаӧн, а не сыысь, бура-ӧ дорйӧма дозмукыс. Кӧ мыйкӧ збыль колӧ выльысь вӧчны, виччысьӧй сёрӧн да вӧчӧй сійӧс мортлы аддзытӧг.
Кор выльмӧданныд удж дырйи, бур уджыс вермӧ лоны казьтылӧмӧн, мый вошӧма. «Аттьӧ, бур отсин» — пырджык бур висьталӧм.
Кор ми колӧ дугдыны?
Дугдӧй либӧ вежӧй уджсӧ, кӧ ті аддзанныд омӧльтчӧм, мудзӧм либӧ интерес вошӧм. Водз дугдӧм — бура, а не абу удж. Ті верманныд:
- вуджны кокниджык крок вылӧ
- вуджны шойччысьысьӧ, шуам, музыка кывзӧм либӧ кофе юӧм вылӧ
- видлыны выльысь сёрӧн либӧ мӧд лунӧ
- просто пукалыны ӧтлаын
Кӧ морт шуӧ «абу», эн топӧдлӧй. Видӧдӧй мый вӧчны, кӧ сійӧ шуӧ «абу», кӧні эм небыдик вочавидзӧмъяс.
Кокни отсӧгъяс шойччысьысь кадлы
Кор гортса удж оз позь вӧчны, юклӧм да ӧткодьтор корсьӧм позьӧ вӧчны и пукавны. Sort Together сетӧ лӧсьыдӧ пуктыны серпасъяс пуанін либӧ сад корзинаӧ, а Picture Pairs — тайӧ небыдик ӧткодьтор корсьӧм ыджыд серпасъясӧн да кад лыддьытӧг. Conversation Cards сетӧ восьса юалӧмъяс горт да семья йылысь, кодъяс бура лӧсялӧны удж бӧрын кофе юӧм дорӧ.
Медым тӧдмавны, кыдзи пыртны гортса уджсӧ лунӧ, видӧдӧй миян отсӧг лӧнь быдлунъя распорядок йылысь. Стадия серти содтӧд ötлысьяс видӧдӧй шӧр кадся уджъяс лист бокын.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Кутшӧм гортса уджъясын деменцияӧн олысь морт вермас отсавны?
Уна мортӧн вермасны на дорйыны дозмук, корсьны параӧн носки, юклыны пызан пельӧсъяс, дасьтыны пызан, чышкыны пызан вылӧс, чышкыны бус, весавны, ваавны быдмӧгъяс либӧ вӧравны шыд. Бӧрйӧй уджъяс, кодъяс морт вӧліс важӧн, да лӧсьӧдӧй найӧс сылы талун позьӧм серти. Сёрӧн стадияясын вермас тырмыны ӧти гӧгрӧс вӧчӧм, шуам, салфетка ниртӧм.
Збыль-ӧ лӧсьыд деменцияӧн олысь мортлы отсавны пуанінӧ?
Да, тайӧ вермас лоны, кӧ ті пыр видзӧданныд да бур дасьтӧма. Видзӧй пуртъяссӧ, чышкӧданторъяссӧ да став шоныдторсӧ ылынын, вӧдитчӧй пач ручкаяс дорйӧмӧн либӧ автоматическӧй дугӧдӧмӧн, да сетӧй мортлы лӧсьыд удж, шуам, овощ чышкӧм, вӧравӧм либӧ пызан пельӧсъяс дасьтӧм. Некор оз кольӧ сійӧс ӧтнас, кор пачыс восьса.
Мый вӧчны, кӧ сійӧ абу бур дорйӧ либӧ соралӧ?
Кольӧй тадзи. Могыс — ӧтлаын кад колльӧм да ассьы коланаӧн казялыны. Кӧ мыйкӧ збыль колӧ выльысь вӧчны, виччысьӧй сёрӧн да вӧчӧй сы кадӧ, кор морт оз аддзы, медым сійӧ эз казялынысь выльмӧдӧмаӧн.
Мый вӧчны, кӧ сійӧ оз кӧсйы отсавны?
«Абу» вермас висьтавны, мый уджыс ӧні сьӧкыд, гӧгӧрвотӧм либӧ мудзӧдӧ. Эн топӧдлӧй. Видлӧй кокниджык вариант, корӧй сійӧс просто орччӧныд лоны либӧ шыӧдчӧй выльысь бурджык кадӧ.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging