Дӧзьӧрысьлӧн ас тӧжд: шойччӧм да отсӧг

Ті кӧ видзӧданныд деменцияӧн олысь мортӧс, гашкӧ, тайӧ листбоксӧ ті лыддьӧданныд сёрӧн нин, мудзӧмӧн да вӧчтӧм удж лыддьӧгӧн. Тайӧ ӧткодь. Асьнытӧ видзӧм — абу медбӧръя мог либӧ ставсӧ вӧчӧм бӧрын сетӧм дон. Тайӧ отсалӧ тіянлы водзӧ уджавны.

Тайӧ лист бокын ми висьталам дозмун тӧдмалысьяс йылысь, кыдзи босьтны збыль шойччӧм, кӧні аддзыны отсӧг да донтӧг СШӧ-ын отсӧг телефонъяс, кытчӧ позьӧ шуны талун нин.

Кутшӧм тӧдмалысьяс петкӧдлӧны дӧзьӧрысьлӧн дозмун?

Дозмун тшӧтш локтӧ ньӧжйӧникӧн, сійӧн бур тӧдны ассьыныд тӧдмалысьяс. National Institute on Aging (NIA) лыддьӧ дӧзьӧрысьлӧн кывзысьлун тӧдмалысьяс, шуам:

• тшыгъялӧм, сьӧкыдлун либӧ кывзысьӧм;
• öдйö скормытом либӧ терпиттöм лоöм;
• öтнас да йитчытöг туйдöм;
• узянног сьöкыдлун либӧ тырвыйö узьтöг овлöм;
• шогасьöм либӧ надежда анлун, важся радейтана уджъяс дорысь интерес вошöм;
• тшöкыда юр висьöм, дой либö мукöд дзоньвидзалун сьöкыдлун;
• аслыд зарядка вöчны либö бур сёян вöчны кад абуöсь;
• душ пыртöм либö мукöд ас кутöм уджъяс вунöдöм;
• вина либö наркотикъяскöд (рецептöн сетöм лекарствояскöд тшöтш) öшалöм.

Alzheimer’s Association содтö татшöм тöдмалысьяс, шуам: висьöмсö тöдмавтöм, видзысь морт вылö скормöм («сійö дзик ачыс сійö жö вöчö»), водзö кад йылысь кывзысьöм, мöвпö пыртöм сьöкыдлун да дзоньвидзалун сьöкыдлунъяс. Сійö отсалö сёрнитны врачкöд, татшöм тöдмалысьяс тшöкыда тыдалöны кö.

NIA-лöн висьтавлöм: оз ков виччысьны, кор ставыс вывті сьöкыд лоö. Тöдмалöй ас тöдмалысьяснытö водзджык да вöчöй мыйкö.

Мый верма вöчны талун нин, вит минутаöн?

Дзик ичöт шойччöм тшöтш колана. Тайö ставыс дозмунсö оз бырöд, но вермас отсавны сьöкыд луннас.

• Петöй ортсыö. Пуксьöй пач улын либö ветлöй почта öшинь дорö, видзысь мортыд дзоньвидза да лöнь кö.
• Ловъя олукöд. Некымын ловъя лов шыблалöм сьöкыд юалöм вылö вочавидзтöдз. Ті верманныд öтлаын шойччыны Лöнь лов шыблалöм отсöгöн видзысь морткöд.
• Юй ва да сёй мыйкö. Ас сёян вунöдны кокни.
• Гижöй öти ёртлы. Мыйкö корны абу, а дзик йитчыны.
• Висьтав аслыд бур кыв. NIA-лöн асьтö видзöм йылысь туялöм висьталö татшöм кывъяс шуны: «Ме вöча быдтор, мый верма», «Ме абу тырвыйö бура, тайö бур», «Ме нимкодь вöтла лöнь кад, кор ми вермам овны öтлаын».

Мый сійӧ шойччӧм отсӧг да кыдзи сійӧс босьтны?

Шойччӧм отсӧг — тайӧ недырся видзӧм тіян видзысь мортлы, медым ті верманныд шойччыны. NIA-лӧн шойччӧм отсӧг йылысь лист бок висьталӧ, мый сійӧ вермас кыссьыны некымын чассянь некымын недельӧдз да лоны гортын, дзоньвидзалун инйын либӧ лунъя видзӧм шӧринйын.

Alzheimer’s Association висьталӧ тшӧкыда пантасьысь отсӧгъяс йылысь:

Коді мынтӧ? NIA серти, семья, ёртъяслӧн либӧ волонтёръяслӧн отсӧг вермас лоны донтӧг. Уджалысь отсӧгъяс мынтӧны час серти либӧ лун серти. Hospice отсӧг босьтысь мортлы Medicare вӧрзьӧдӧ шойччӧм отсӧглысь ставыссьыс уна сикас выль больничаын либӧ уджалысь видзӧм инйын медводдза вит лунӧдз. Medicaid вермас отсавны. Тшӧкыда частнӧй дзоньвидзалун страховка оз вӧрзьӧд шойччӧм отсӧг, но мукӧд кузя видзӧм страховка планъяс вермасны отсавны.

Висьтавлӧм: Alzheimer’s Association висьталӧ видлыны шойччӧм отсӧг сетісьясӧс ӧдйӧтӧм кадӧ, медым най вӧліны дась, тіянлы отсӧг öдйö ковмас кö.

Кӧні аддзыны отсӧг матын?

Некымын донтӧг СШӧ-ын отсӧгъяс вермасны нуӧдны тіянӧс татысь отсӧг дорӧ.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline — донтӧг да нимтӧм, уджалӧ быд лун быд кадӧ во чӧж, отсалӧ 200-ысь унджык кывйын кык кыв тӧдысьяс либӧ вуджӧдысьяс отсӧгӧн. Сусян службаӧн вӧдитчӧм понда шуӧй 711. Ті верманныд сёрнитны олас вежсьӧм йылысь, дӧзьӧрысьлысь кывзысьлун йылысь, шойччӧм отсӧг вариантъяс йылысь, татысь программаяс йылысь да корны кузьджык сёрнитӧм видзӧм консультанткӧд. Уджалысьяс оз сетны медицина висьтавлӧм.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator — Administration for Community Living-лӧн йӧзкостса служба, коді йитӧ ыджыд мортъяслы да налӧн семьяяслы отсӧг отсӧгъясӧн. Ті верманныд шуны, гижны, онлайн чатын сёрнитны либӧ велӧдӧм уджалысьяслы письмӧ гижны, либӧ корсьны ин серти. Сійӧ вермас тӧдмавны ас инъяса Area Agency on Aging.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator отсалӧ аддзыны шойччӧм отсӧг сетісьясӧс штат серти да висьталӧ водзджык йитчыны ас штатысь State Respite Coalition либӧ Lifespan Respite программаӧн, эм кӧ сійӧ. ARCH тӧдмӧдӧ, мый сійӧ оз видлав отсӧг сетісьясӧс, сійӧн тіянлы колӧ ачыт видлавны налӧн удж да история.

Кыдзи аддзыны отсӧг юкӧн?

Корӧй Helpline-ысь либӧ корсьӧй онлайн матын юкӧнъяс. Alzheimer’s Association нуӧдӧ отсӧг юкӧнъяс дӧзьӧрысьяслы да деменцияӧн олысь мортъяслы, пырöн да онлайн, велӧдӧм нуӧдысьясӧн. Уна инъясын сідзжӧ эмӧсь торъя юкӧнъяс, шуам, ыджыд дӧзьӧрысьяслы либӧ томджыка либӧ водзкыв стадияын Alzheimer’s-ӧн олысь мортъяслы. Сійӧ сідзжӧ нуӧдӧ ALZConnected — донтӧг онлайн чукӧр, кӧні дӧзьӧрысьяс юксьӧны висьтавлӧмӧн.

Отсӧг юкӧнын позьӧ висьтавны ас сьӧкыдлун йылысь судзтӧг, босьтны удж вылын отсӧг висьтавлӧм татшӧм кад колялысьяссянь да энь тӧдчыны öтнад. Медводдза юкӧныс оз лӧсяв кӧ, видлӧй мӧд.

Кыдзи корны отсӧг семьяысь да ёртъясысь?

Висьтавӧй торйӧн. Уна морт кӧсйӧ отсавны, но оз тӧд, мый вӧчны. NIA висьталӧ:

• Вӧчӧй лыддьӧг, кытчӧ позьӧ пыртны мукӧдлы сетана уджъяс, да лэдзӧй мортъяслы бӧрйыны.
• Заводитӧй ичӧтторсянь, корны сьӧкыд кӧ.
• Лӧсявтӧй уджсӧ мортлы. Коді радейтӧ пуавны, сійӧ вайӧ сёян четвергъясӧ. Коді бура уджалӧ кабалаясӧн, сійӧ отсалӧ бумага уджын.
• Гижӧй сообщени либӧ письмӧ, чужӧм вывсянь корны ыджыд сьӧкыд кӧ.
• Дасьтӧй вочакыв, кор кодкӧ отсӧг сета: «Аттьӧ юалӧмыд понда. Татшӧмтор верман отсавны».
• Виччысь абу вылӧ, да эн скӧрмы.

Мукӧд могъяс: корӧй кодкӧслы пукавны видзысь морткӧд недельӧн ӧти луннас, ветлӧдлыны сійӧс недыр кадӧ, либӧ волыны да ворслыны öтлаын. Миян öтлаын ворсӧм йылысь туялӧм кокни юклыны волысьяслы.

Мый лоас, меным мыйкӧ лоас кӧ?

Дасьтӧй ичӧт запас план талун нин. NIA висьталӧ шуны семьякӧд либӧ матісь ёртъяскӧд, коді пыртас видзны, да видзны тетрадьын öдйö отсӧг телефонъяс, лекарствояс, отсалысь вежсьӧм дорысь висьтавлӧмъяс да радейтана уджъяс. Alzheimer’s Association сідзжӧ висьталӧ видзны видзысь мортлысь врачъяслы телефонъяс да выльмӧдӧм лекарство лыддьӧг кокни аддзанаинӧ.

Кор колӧ корны уджалысь либӧ ӧдйӧ отсӧг?

Сёрнитӧй ас врачкӧд, кывзысьлун тӧдмалысьяс тшӧкыда тыдалӧны кӧ, шогасьӧм тӧданныд кӧ, либӧ сьӧкыд овны кӧ. Висьтавӧй врачу, мый ті дӧзьӧрысь. NIA тӧдмӧдӧ, мый консультантъяс да социальнӧй уджалысьяс вермасны отсавны сьӧкыд кӧлӧмъяс да планалӧм дырйи, да Medicare, Medicaid да мукӧд частнӧй страховкаяс вермасны вӧрзьӧдны мыйкӧ мыйта психическӧй дзоньвидзалун отсӧг дорысь.

Сьӧкыд дырйиысь петӧм он вермы кӧ аддзыны либӧ асьнытӧ лёк вӧчны йылысь мӧвпъяс эмӧсь кӧ, шуӧй либӧ гижӧй 988 вылӧ, медым йитчыны 988 Suicide & Crisis Lifeline-кӧд; тайӧ донтӧг да судзана 24/7. Кодкӧ öдйö опасностьын кö, шуöй 112.

Öтлаын уджъяс вермасны-ö сетны шойччöм тöлысь тшöтш?

Мукӧддырйи да. Лöнь удж, кöда тіянлы кыкнаныд радейтана, вермас лоны нимкодьджык лун пай тіянлы тшöтш, абу дзик видзысь мортлы: важся сьыланкывъяс кывзöм, серпасъяс видлöм либö ворсöм, шуам Сёрни карточкаяс, кöні абу колана веськыд вочакыв. Видзысь мортлы радейтана йитчöм кö, чукöрын ворсöм Серпас Бинго дорысь ыджыд мортъяс шöринйын либö лунъя видзöм программаын вермас сетны тіянлы час шойччöм. Видлöй могъяс видзöм ин чукöръяслы уджъяс лист бокысь.