Музыка деменцияӧн олысь йӧзлы

Музыка — тайӧ медпрӧстӧй торъяс пиысь ӧти, мый ті верманныд ворсӧм вылын вӧчны деменцияӧн олысь морткӧд. Сійӧ некодлысь нинӧм оз кор: оз ков веськыд вочавидз, оз ков тӧдны, кыдзи мунны водзӧ. Тӧдса кывбур вермас вайӧдны нимкодь, вашкӧдӧм кокӧн либӧ кымынкӧ кыв сьылӧм, тшӧтшӧ и сэтшӧм лунӧ, кор сёрнитны сьӧкыд. Тіянлы колӧ сӧмын тайӧ мортлы лӧсялана музыка да лӧнь кад, кор сійӧс ворсӧдны.

Кутшӧм музыка уджъяс уджалӧны деменцияӧн олысь йӧзлы?

Кывзыны, сьыласны, вашкӧдны киӧн, вӧрзьӧдчыны да музыка йылысь сёрнитны — ставыс тайӧ бура уджалӧ. National Institute on Aging вӧзъӧ кывзыны музыка, сёрнитны музыка да артист йылысь, сьыласны либӧ йӧктыны тӧдса кывбуръяс вылӧ, а сідзжӧ мунны йитчӧмын концертъяс вылӧ либӧ музыка мероприятиеяс вылӧ. Alzheimer’s Association содтӧ, мый вӧрзьӧдчӧм, шуам, киӧн вашкӧдӧм либӧ йӧктӧм вермасны содтыны нимкодь, да мый музыка вермас лоны йитчӧдӧм ног, кор кывъясӧн сёрнитны сьӧкыдджык лоӧ.

Кыдзи лӧсьӧдны личнӧй плейлист?

Медбур тор, мый ті верманныд лӧсьӧдны, — тайӧ мортлы донсялана музыкаысь плейлист. NHS сідзжӧ торйӧн казялӧ личнӧй донӧн музыкаӧн. Татшӧм прӧстӧй ног, кыдзи сійӧс лӧсьӧдны.

Заводитӧй сылыслӧн олысьысь

• Дас кӧкъямыс да кызь ӧкмыс арӧс. Казялӧй, мый шыбитіс радиоын, йӧктӧм кадӧ да киноын, кор сійӧ вӧлі том.
• Ыджыд кадпасъяс. Свадьба дырся музыка, медводдза йӧктӧм, семейнӧй туй вылын радейтана альбом.
• Вера да культура. Молитва кывбуръяс, духовнӧй музыка либӧ кывбуръяс сылыслӧн медводдза кывйын.
• Удж да служба. Маршъяс, удж кывбуръяс либӧ армия кадкӧд йитчӧм музыка.
• Мый казяланны семьяын. Юалӧй вокъясысь, чой-чоясысь да важ ыджыд йӧзлысь, мый най пыр ворсӧдісны либӧ сьылісны.

Казялӧй жанръясӧ, абу сӧмын кывбуръясӧ

Ті онӧ на тӧдӧй, кытысь заводитны, видлӧй кык-куим минута быд жанрысь да видзӧдлӧй вочавидзӧ: биг-бенд да свинг, ду-воп, Motown да соул, воддза рок-н-ролл, кантри, блюграсс, госпел да молитва кывбуръяс, Бродвей мюзиклъясысь кывбуръяс, джаз стандартъяс, латинӧй музыка (шуам, болеро либӧ мариачи), полька, фольклор да классика музыка. Кольӧй сійӧ, мый вайӧдӧ нимкодь либӧ вашкӧдӧм кокӧн, да восьтӧй сійӧ, мый вайӧдӧ омӧль чужӧм.

Лӧсьӧдӧй, медым вӧлі кокни ворсӧдны

• Рекламатӧг. Alzheimer’s Association тӧдмӧдӧ, мый реклама вермас гӧгӧрвотӧм лӧсьӧдны. Вӧдитчӧй пыртӧм музыкаӧн, CD-ӧн, пластинкаӧн либӧ реклама абу сервисӧн.
• Ӧти прӧстӧй устройство. Колонка ӧти ыджыд кнопкаӧн либӧ дась плейлист, медым быдӧн вермис заводитны.
• Кык дженьыд лыддьӧг. Ӧти лӧнь лыддьӧг лӧньӧдӧм понда, мӧд гажа — настроение кыпӧдӧм понда.
• Пасйӧй. Гижӧй устройство вылын мортлӧн нимсӧ да «радейтана музыка», медым локтысь семья да видзчысьяс тӧждысь вермисны вӧдитчыны.

15 музыка удж, кодъясӧн позьӧ видлыны

1. Ӧтлаын кывзыны. Пукавӧй орччӧн, мукӧдтор вӧчытӧг. Кывзӧм — тырвыйӧ удж.
2. Ӧтлаын сьыласны. Заводитӧй сьыласны асныд. Вӧжгывтӧм либӧ кывъяс вомӧн вӧчӧм сідзжӧ лоӧ.
3. Вашкӧдны киӧн либӧ такт. Вашкӧдӧй пидзӧс вылӧ, пызан вылӧ либӧ вӧдитчӧй ичӧт барабанӧн.
4. Вӧрзьӧдчыны шӧркыда. Кутчӧй киясысь да вӧрзьӧдчӧй кухняын либӧ пуктанінӧн, вӧрзьӧдӧй киӧн.
5. Платокӧн вӧрзьӧдчӧм. Веськӧдӧй шуйга платокъяс музыка серти, сулавны либӧ пукавны верманныд.
6. Сёрнитны музыка йылысь. Корӧй, а эн видлӧй: «Тайӧ гӧгӧрвоӧ йӧктана залысь. Висьтавӧй йӧктӧм йылысь». Энӧ шуӧй: «Ті казяланныд-ӧ тайӧ кывбурсӧ?»
7. Кывзыны став альбомсӧ. Ворсӧдӧй сылы радейтана пластинка заводитчӧмысь помасьӧмӧдз, кофей юӧмӧн.
8. Видзӧдны альбом обложкаясӧ. Важ пластинка обложкаяс отсалӧны сёрнитны паськӧм, машина да чужӧм йылысь.
9. Видзӧдны мюзикл. Сылы кадся мюзикл либӧ концерт видеоын бур рыт лоӧ. Дугдӧдӧй шоччыштӧм понда.
10. Ворсӧдны тӧдса инструмент. Водзын пианино либӧ гитара ворсысь мортлы вермас лоны нимкодь прӧстӧй ворсӧм. Бӧрын кымынкӧ звук ӧтлаын корсьӧм сідзжӧ тырмас.
11. Музыка удж дырйи. Ворсӧдӧй радейтана кывбуръяс, кор дозмӧранныд паськӧм либӧ лӧсьӧданныд пызан.
12. Асывся кывбур. Быд лун заводитӧй ӧти жӧ гажа кывбурӧн, кыдз кадколастлӧн юкӧн.
13. Сьыласны молитва либӧ духовнӧй кывбуръяс. Ворсӧдӧй сылыслӧн вераысь музыка да сьылӧй ӧтлаын.
14. Пырны сьылан котырӧ. NHS висьталӧ сьылан котыръяс йылысь кыдз настроение да бур олысь-быдмӧм понда бур тор. Юалӧй ас йитчӧмын деменцияӧн олысь йӧзлы лӧсьӧдӧм хоръяс йылысь.
15. Мунны ловъя музыка вылӧ. Дженьыд йитчӧмын концерт либӧ уличнӧй оркестр. Пукасьӧй петанін дорын да петӧй, кор кӧсъянныд.

Кӧ кӧсъянныд прӧстӧй кывйын ворсӧм тӧдса шуӧмъясӧн, видлӧй помалӧй шуӧмсӧ, кӧні позьӧ пыр казявны помсӧ.

Кыдзи лӧсьӧдны музыка кад серти

Alzheimer’s Association вӧзъӧ вӧдитчыны музыкаӧн тіянлы колана настроение лӧсьӧдӧм понда: лӧнь музыка лӧнь кӧлӧм понда, а том дырся гажа кывбур — настроение кыпӧдӧм понда.

Тшӧктӧдъяс бур ворсӧм понда

• Кусӧдӧй мукӧд шы. Alzheimer’s Association вӧзъӧ пӧдлавны ӧшинь да ӧдзӧсъяс да кусӧдны телевизор, медым музыка вӧлі сӧмын ӧти шы.
• Видзӧдӧй, медым шыыс вӧлі шӧр. Музыкаыслы колӧ лоны удобнӧй, а абу гора. Кӧ морт вӧдитчӧ кывзысян приборӧн, видзӧдлӧй, медым сійӧ вӧлі пуктӧма да уджавіс; видзӧд кывзӧм.
• Казялӧй шогъя йитӧдъяс. Мукӧд кывбуръяс вермасны вайӧдны шог, тыш либӧ вошӧм казьтылӧм. Кӧ кывбур мортӧс вежӧрмӧдӧ, сетӧй отсӧг да вежӧй сійӧс.
• Сетӧй сылы нуӧдны. Позьӧ кӧ, сетӧй мортлы аслыс бӧрйыны музыка, да лыддьӧй сійӧс «оз» вочавидзсӧ.
• Дугдӧдӧй кӧть кор. Вит минута музыка — бур удж. Бур сідзжӧ кусӧдны сійӧс да пукавны лӧнь.

Мый туялысь висьталӧ музыка да деменция йылысь?

Тӧдӧмыс абу на тырвыйӧ. 2025 вося Cochrane видлалӧм видзӧдіс 30 туялӧм, кӧні вӧліны содтӧм музыка уджъяс, унджыкысь котыръясӧн оланінъясын. Сійӧ аддзис, мый татшӧм уджъяс вермасны ичӧтик чинтыны шоглун туйӧ вӧчӧмкӧд орччӧдӧмын, но оз аддзӧ бура казьтылӧм куйӧдчӧм, бур олысь-быдмӧм либӧ казьтылӧм да память вылӧ, да уджъяс помасьӧм бӧрын торъя бурлун оз коль.

Ми ворсӧм вылын вӧдитчам музыкаӧн, сы вӧсна мый тайӧ гажа да прӧстӧй ног ӧтлаын кад колльӧдны, а абу кыдз бурдӧдан ног. Котырӧн удж йылысь видзӧд видзӧданінысь котырӧн уджъяс; кыдзи вӧдитчыны музыкаӧн серпасъяс да висьтъяскӧд, видзӧд касьтылӧм уджъяс.