Tɛmɛnen Kɛlɛw: Hakili Sɛnɛfɛn, Ɲɛnamaya Kuma ani Fɔtɔw

Tɛmɛnen kɛra kɔrɔ ka ɲɛnamaya ɲɛnɛ ka fɔtɔw, fɛɛrɛw, dɔnkili ni kumaw fɛ. Mɔgɔ caman min bɛ dementia ka kɛlɛ la, a bɛ hakili ka kɔrɔ ka sɔn ka ɲɛ ka tɛmɛn bi tɛ sɔrɔ, ka sɔn ka ɲɛ ka bi ka fɛn min kɛra. Fɔtɔw, fɛn ɲɛfɛ, dɔnkili ani kumaw bɛ se ka o hakili kɔrɔ ka bɔ, ka kɛ fɛn ɲɛfɛ ye aw ka ɲɛnɛma ye. Ɲɛnɛ kelen: o ye kuma ye, dɔrɔn ka tɛ ɲɛnɛma ye.

Tɛmɛnen ye mun ye, ani a bɛ se ka kɛ cogo di ka ɲɛnɛma ni kuma ye?

Tɛmɛnen ye ka kɔrɔ ɲɛnɛ fɔtɔw, fɛɛrɛw, dɔnkili walima bɛnkan ka dɛmɛ la, mɔgɔ ka waati ni a ka sɛgɛsɛgɛ ye. NHS bɛ o fɔ ko a ye ka ɲɛnamaya kɔrɔ ni kuma ɲɛnɛ ye fɔtɔw, fɛn, bɛnkan walima dɔnkili ka dɛmɛ la, kitabu kɔnɔ walima tablet kɔnɔ. Ɲɛnɛma ka kɛ kuma sɔrɔ tɛ: ɲɛnɛma bɛ mɔgɔ ka ɲɛnɛ ka jaabi tiɲɛ ɲɛ, o bɛ se ka kɛ hɛrɛ tɛ, ka kɛ ɲɛnɛma ye.

National Institute on Aging bɛ o fɔ ko mɔgɔ ka hakili ɲɛfɛ mɔgɔ dɔ walima fɛn dɔ ko, o ye fɛn ye min kana kɛ. Family Caregiver Alliance bɛ o fɔ ko aw kana kumaw kɛ min bɛ hakili kɔrɔ sɛgɛsɛgɛ la, ka kuma kɛ kɔrɔ sɔrɔ ka kɔrɔ ka taa ɲɛ.

Fɔtɔw kuma cogo di ka sɔrɔ ka kuma tɛ sɛgɛsɛgɛ tɛ?

Fɛn min ka i ye, o kuma fɔ ka ɲɛfɛ, ka kɛ ka kɔrɔ ka jaabi ka to mɔgɔ ka ɲɛ ka fɛn dɔ fɔ ni a fɛ.

1. Sigi ɲɔgɔn kɛrɛ. Sigi fɔtɔ kitabu kɔnɔ ni kelen ye, i ka ɲɛ ka fɔtɔ ɲɛ ɲɔgɔn fɛ, aw kana sigi tabili ni kelen ye ka ɲɛnɛ kɛ.
2. Fɔtɔ dama sugandi. Fɔtɔ naani ɲɛfɛ bɛ ɲɛ ka tɛmɛ fɔtɔ bolo caman kan. Fɔtɔ ɲɛfɛ ni fɔtɔ jan ka ɲɛfɛ.
3. I yɛrɛ ka mɔgɔw tɔgɔ fɔ. “Nin ye i ni Papa ye i ka sɛnɛ don ɲɛnɛ.” O bɛ ɲɛgɛn bɔ.
4. Fɛn ɲɛfɛ ka kuma kɛ. Kɔnɔ, fiyɛ, dumuni, sɛnɛ, mɔgɔw ka ɲɛ. “Fiyɛ nin ye ɲɛ ka ɲɛfɛ, a ye ka ɲɛnɛ.”
5. Ka wele, kana ɲɛnɛma kɛ. “I ka … kuma ne ye,” walima “I bɛ min ɲɛ?” Sɛgɛn tɛ ɲɛfɛ.
6. Mɔgɔ ka kuma kɔrɔ. Ni a bɛ kuma wɛrɛ fɔ bɔnɛ, aw ka a kɔ ka taa.
7. Ka sɔrɔ ni a bɛ ɲɛfɛ. Ka fɔtɔ kitabu kɔrɔ sɔrɔ ka nɔgɔn ka a ye.

Ni aw bɛ fɔtɔ kuma sugandi ta, sɛnɛfɛnw kɔrɔ ka kɛ. Ni aw bɛ aw ka fɔtɔw kɛ ɲɛnɛ ɲɛfɛ dɔ ye, fɔtɔ kelenw ka kɛ; aw ka fɔtɔw bɛ maa kɔnɔ aw ka navigateur kɔnɔ.

Hakili sɛnɛfɛn cogo di ka kɛ?

Hakili sɛnɛfɛn ye fɛn ye, min kɔnɔ fɛn ye mɔgɔ ka ɲɛnamaya ka fɛn, ka sɔrɔ ka kuma ni a fɛ.

1. Sɛnɛfɛn dɔ sugandi min bɛ se ka kɛ ka tɛ bi, i n’a fɔ sakɛtɛ, chapeau sɛnɛfɛn walima kɔnɔ tabali.
2. Sɛnɛ walima fɛn caman dɔ sugandi. Baara, sɛnɛ, dugu, waati dɔ walima fɛn caman.
3. Fɛn ɲɛfɛ ta. Fɛn 5 ni 10 bɛ to ɲɛfɛ ka kɛ kɔrɔ.
4. Fɛn ɲɛnɛ kɔrɔ ka kɛ. Fɔtɔ walima sɛbɛnw min tɛ se ka sɔrɔ tuma o tuma, o kɔpi ka kɛ ka o ɲɛnɛ maraka.
5. Fɛn kelen kelen bɔ. Fɛn kelen di mɔgɔ ye, a ka kuma ɲɛfɛ, ka sɔn ka ɲɛ ka kuma bɛ taa min fɛ.

Fɛnw min ka kɛ:

• Baara: baara sɛbɛn fɛn, tiɛ fɛn ntɛ, baara sumanɛ, buku fɛn, sɛbɛn min bɛ fɔ ko a ye dɔnkili sɔrɔ.
• So: sɛbɛn min bɛ kɛ a ka ɲɛ ka jaabi ye, sɔgɔ kɔnɔ fɛn, kɔnɔ wɛrɛ walima sɛnɛ.
• Dɔnkili: siginɛ min tɛ mɔgɔ dɔ bɛ ɲɛfɛ, bɔlɔ, fuw, nɛgɛ sɛnɛ fɛn.
• Yɔrɔw: postkarti, kaarti, sitanw ka fɛn, dugu ka kasɛ dɔ.
• Denw: fɔtɔ kɔpi, denbaw ka nɛgɛ, sɛbɛn min bɛ fɔ ko baara dɔ bɛ kɛ.

Fɛn gɛlɛnw, fɛn min bɛ se ka dɛ, ani fɛn min bɛ hakili kɔrɔ dimi ka bɔ, o kana kɛ, ni aw ma a dɔn ko o bɛ ɲɛfɛ.

Ɲɛnamaya kitabu cogo di ka kɛ?

Ɲɛnamaya kitabu ye fɔtɔ ni sɛbɛn gɛlɛn ye mɔgɔ ka ɲɛnamaya kɔnɔ. A ye ka ɲɛnɛ ni ɲɛnɛma ye, ka dɛmɛ ka bɔ fɔtɔ kɛlɛw ni kumaw ka mɔgɔ ka kɔrɔ.

1. Ka kitabu kɔrɔ sugandi. Kitabu min bɛ fɔtɔ bɔ ka ɲɛfɛ, fɔtɔ kitabu min bɛ kɛ, walima diaporama tablet kɔnɔ.
2. Ka kitabu tabali dɔ sugandi. Denyɔrɔ, kalan, baara, so, yɔrɔ min bɛ sigi, dinɛ, fɛn min ka di ɲɛ, dumuni ni fɛn min ka di ɲɛ.
3. Fɔtɔ kelen walima fila ta kitabu kɔnɔ kɔnɔ kelen. Sɛbɛn kɛnɛ, ɲɛfɛ ni sɛbɛn gɛlɛn: “Mariama, san 22, a ka baara daminɛ banki kɔnɔ.”
4. Fɛn ɲɛfɛ ni ɲɛnɛ sɛbɛn. “A bɛ kafe ni nɔnɔ min. A bɛ Dimanche dɔ mɔgɔ ka dɔnkili ɲɛ. A tɛ ɲɛ ka dɛ ni tele ka dɔnkili.” O bɛ dɛmɛ mɔgɔ min bɛ a kɛ.
5. Mɔgɔ kɛ kitabu kɔnɔ a ka waati ni a ka hakili bɛ se, ka fɔtɔ sugandi, ka kuma fɔ, walima ka a ɲɛnɛ.
6. Ka kitabu kɔrɔ ka ɲɛ. A tɛ ka kɛ ka ɲɛnɛ ni a ka kɛ, ka kɛ ka ɲɛfɛ.

Tɛmɛnen kɛlɛw wɛrɛ

• Dɔnkili ka waati ka kuma fɔ, ka kɔrɔ ka sɔn ka ɲɛ o ka kɔrɔ ka kɛ. Ni i bɛ ɲɛ ka dɔnkili kɛlɛw ta.
• Ka filimu walima tele ka kɛlɛ kɔrɔ min bɛ ɲɛ mɔgɔ ka waati ɲɛfɛ.
• Ka sumaya dɔ ka kɛ min bɛ ɲɛ mɔgɔ ka denyɔrɔ, ka sɔn ka ɲɛ ka kuma bɔ ni a ka ɲɛgɔnɔn ye.
• Ka kaarti walima dugu ka kaarti ta, ka kuma kɛ ka dugu ka sira ɲɛfɛ.
• Ka kataloɡ walima jɔnɔ ta, ka kuma kɛ ka fɛn ka ɲɔgɔn, ka sɔn ka ɲɛ ka sɛnɛ ni sitanw kuma.
• Ka a ka kuma sɛbɛn telefɔn kɔnɔ, a ka yafa ni, denw ka dɛmɛ la.
• Ka fɔtɔ dɔ bɔ wele kɔnɔ. Ni i bɛ wele kɛ video kɔnɔ, fɔtɔ kelen bɔ; telefɔn ni video wele ka ɲɛ.
• Ka fɔtɔ walima fɛn dɔ ta ni i bɛ taa. O bɛ taa ka kɛ ka ɲɛfɛ; taa ka ɲɛ.

Ni kuma bɛ hakili kɔrɔ ka kɛ hɛrɛ ka bon?

Kuma dɔw bɛ dusu nɛ, pɛrɛ walima siran. Ni mɔgɔ bɛ kɔnɔ, aw ka kɛlɛ ka to, ka hɛrɛ kɛ, ka kuma walima kɛlɛ dɔ kɛ kɔrɔ ka taa. Aw kana kɛ ka wale ni a fɛ ko kuma tiɲɛ tɛ. Family Caregiver Alliance bɛ o fɔ ko aw kana kɛ ka mɔgɔ ka hakili kɔrɔ ka sɔn, ka a ye ko a tɛ tiɲɛ ye; ka sɛgɛsɛgɛ ka hakilina min bɛ a yɛrɛ ka yɛrɛ ɲɛ. Ni a bɛ kuma ni mɔgɔ min ka sa ye, a bɛ o kɔrɔ ka a ye ko a bɛ ɲɛnɛ, ka fɛn min ka hakilina ɲɛ: “I bɛ a ɲɛ. I ka a kuma ne ye.”

Ɲɛnɛma ye mun fɔ?

Cochrane sɛbɛn min bɛ tɛmɛnen kɔrɔ, min ye ɲɛfɛ ka 22 ni mɔgɔ 1,972 ka kɔrɔ, a sɛbɛnna ko ɲɛfɛ ye ka tɛ kelen ye, ka dɔgɔ, ka kɛ yɔrɔ ni sɛnɛ ka fɛn ye. A ma sɔrɔ ko o bɛ dementia ka mɔgɔw ka kɛlɛ ɲɛ. An bɛ tɛmɛnen fɔ bawo o bɛ se ka kɛ ɲɛfɛ ni sɛgɛsɛgɛ tɛ kuma ye, ka kɛ wari ka mɔgɔ ka dɔnkili walima kɛlɛ ye tɛ. Kuma ɲɔgɔn ka sɛbɛn kɔrɔ, kumako ɲɛfɛ ka ɲɛ.