กิจกรรมรำลึกความหลัง: กล่องความทรงจำ เรื่องราวชีวิต และรูปถ่าย

การรำลึกความหลังก็คือการเพลิดเพลินกับอดีตด้วยกัน สำหรับผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อมหลายคน ความทรงจำเมื่อหลายสิบปีก่อนยังชัดเจนกว่าเรื่องที่เกิดขึ้นเมื่อเช้า รูปถ่าย สิ่งของที่คุ้นเคย ดนตรี และเรื่องเล่า ช่วยเปิดความทรงจำเหล่านั้น และให้คุณมีเรื่องอบอุ่นไว้คุยกัน กฎข้อเดียวคือ นี่คือการพูดคุย ไม่ใช่การถามทดสอบ

การรำลึกความหลังคืออะไร และต่างจากการถามทดสอบอย่างไร

การรำลึกความหลังคือการแบ่งปันความทรงจำผ่านรูปถ่าย สิ่งของ ดนตรี หรือวิดีโอ ตามจังหวะของท่านเอง NHS อธิบายว่าเป็นการแบ่งปันประสบการณ์และเรื่องราวในอดีต โดยใช้รูปถ่าย สิ่งของ วิดีโอ หรือดนตรีช่วย ในรูปแบบสมุดหรือบนแท็บเล็ต การถามทดสอบนั้นต่างออกไป เพราะเป็นการขอให้ท่านตอบให้ถูก ซึ่งอาจทำให้รู้สึกอายแทนที่จะเพลิดเพลิน

National Institute on Aging ระบุว่าการถามว่าท่านจำสิ่งใดหรือใครได้ไหม เป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง Family Caregiver Alliance แนะนำให้เลี่ยงคำถามที่ต้องอาศัยความจำระยะสั้น และคุยเรื่องอดีตที่ไกลออกไปแทน

จะคุยเรื่องรูปถ่ายโดยไม่ถามทดสอบได้อย่างไร

เริ่มจากสิ่งที่คุณเห็น แล้วเว้นที่ว่างให้ท่านเสริมถ้าท่านอยากเล่า

1. นั่งข้าง ๆ กัน ถืออัลบั้มไว้ตรงกลางระหว่างกัน เพื่อให้ได้ดูด้วยกัน ไม่ใช่นั่งทดสอบกันคนละฝั่งโต๊ะ
2. เลือกรูปไม่กี่รูป รูปดี ๆ ห้ารูปดีกว่ารูปทั้งกล่อง รูปที่พิมพ์ใหญ่และชัดใช้ได้ดีที่สุด
3. บอกชื่อคนในรูปเอง “นี่คุณแม่กับคุณพ่อวันแต่งงาน” ช่วยลดความกดดัน
4. พูดถึงรายละเอียด เสื้อผ้า รถ อาหาร อากาศ ใบหน้า “รถคันนี้สวยจัง ดูเงาวับเลย”
5. ชวน ไม่ใช่เรียกร้อง “เล่าเรื่อง…ให้ฟังหน่อย” หรือ “เห็นอะไรบ้าง” ความเงียบก็ไม่เป็นไร
6. ตามท่านไป ถ้าท่านพูดถึงเรื่องอื่นไปเลย ก็คุยเรื่องนั้นไป
7. หยุดในขณะที่ยังรู้สึกดี ปิดอัลบั้มก่อนที่ท่านจะเริ่มเหนื่อย

ถ้าอยากได้ภาพพร้อมคำชวนคุยสำเร็จรูป ลอง การ์ดชวนคุย ถ้าอยากเปลี่ยนรูปครอบครัวของคุณเองให้เป็นเกมจับคู่แบบอ่อนโยน ลอง จับคู่รูปถ่าย รูปที่คุณเลือกจะอยู่ในเบราว์เซอร์ของคุณ

จะทำกล่องความทรงจำได้อย่างไร

กล่องความทรงจำคือภาชนะที่ใส่สิ่งของจากชีวิตของท่าน ไว้ให้หยิบจับและคุยกัน

1. เลือกกล่องที่แข็งแรง และเปิดง่าย เช่น กล่องรองเท้า กล่องหมวก หรือหีบไม้ใบเล็ก
2. เลือกธีมหรือรวมหลายอย่าง งาน งานอดิเรก สถานที่ ทศวรรษหนึ่ง หรือรวมทุกอย่างนิดหน่อย
3. รวบรวมสิ่งของที่ปลอดภัย ห้าถึงสิบชิ้นก็มากพอสำหรับการเริ่มต้น
4. ใช้สำเนาของสิ่งล้ำค่า ทำสำเนารูปถ่ายและเอกสารที่หาทดแทนไม่ได้ แล้วเก็บต้นฉบับไว้อย่างปลอดภัย
5. หยิบออกมาทีละชิ้น ยื่นให้ท่านหนึ่งชิ้น พูดอะไรสักอย่างเกี่ยวกับมัน แล้วดูว่าบทสนทนาจะไปทางไหน

ไอเดียสิ่งของที่ใส่ได้:

• งาน บัตรพนักงาน เครื่องมือชิ้นเล็ก ตราบนเครื่องแบบ สมุดบัญชี เข็มกลัดพยาบาล ตำราอาหารจากร้านอาหาร
• บ้าน การ์ดสูตรอาหารที่ท่านเขียนด้วยลายมือ ผ้าเช็ดจาน ผ้าพันคอหรือเนกไทเส้นโปรด
• งานอดิเรก เหยื่อตกปลาที่ถอดตะขอออกแล้ว ลูกตะกร้อ ไหมพรมหนึ่งม้วน ซองเมล็ดพันธุ์
• สถานที่ โปสการ์ด แผนที่ ของที่ระลึกจากที่เที่ยว ข่าวตัดจากหนังสือพิมพ์บ้านเกิด
• ครอบครัว สำเนารูปถ่าย ภาพวาดของเด็ก ๆ การ์ดเชิญงานแต่งงาน

เว้นของมีคม ของชิ้นเล็กที่อาจกลืนได้ และอะไรก็ตามที่อาจนำความทรงจำเจ็บปวดกลับมา เว้นแต่คุณรู้ว่าท่านยินดี

จะทำสมุดเรื่องราวชีวิตได้อย่างไร

สมุดเรื่องราวชีวิตคืออัลบั้มง่าย ๆ ที่มีรูปถ่ายและคำบรรยายสั้น ๆ เกี่ยวกับชีวิตของท่าน เป็นสิ่งที่นั่งดูด้วยกันได้ และช่วยให้ผู้มาเยี่ยมและเจ้าหน้าที่ดูแลเห็นตัวตนของท่านอย่างครบถ้วน

1. เลือกรูปแบบ แฟ้มที่มีซองพลาสติกใส สมุดภาพที่สั่งพิมพ์ หรือสไลด์โชว์บนแท็บเล็ต
2. วางแผนเป็นหมวดไม่กี่หมวด วัยเด็ก โรงเรียน งาน ครอบครัว ที่ที่เคยอยู่ ความเชื่อ งานอดิเรก อาหารและเพลงโปรด
3. ใส่หน้าละหนึ่งหรือสองรูป พร้อมคำบรรยายสั้น ๆ ตัวใหญ่ เช่น “มาลี อายุ 22 ปี เริ่มทำงานที่ธนาคาร”
4. ใส่สิ่งที่ชอบและกิจวัตร “ดื่มกาแฟใส่นม ชอบฟังบทสวดตอนเช้า ไม่ชอบเสียงโทรทัศน์ดัง” ช่วยใครก็ตามที่ดูแลท่าน
5. ให้ท่านมีส่วนร่วม เท่าที่ท่านอยากทำ จะเลือกรูป เล่าเรื่อง หรือแค่นั่งดูสมุดค่อย ๆ เป็นรูปเป็นร่างก็ได้
6. เพิ่มไปเรื่อย ๆ ไม่จำเป็นต้องทำเสร็จก็มีประโยชน์แล้ว

ไอเดียรำลึกความหลังเพิ่มเติม

• เปิดเพลงจากสมัยหนุ่มสาวของท่าน แล้วคุยกันว่าเพลงพาท่านนึกถึงอะไร ดู กิจกรรมดนตรี
• ดูวิดีโอครอบครัวหรือรายการโทรทัศน์ จากยุคที่ท่านชอบ
• ทำอาหารที่ท่านกินตอนเด็ก แล้วให้กลิ่นอาหารพาไปสู่บทสนทนา
• ดูแผนที่ บ้านเกิดของท่านแล้วไล่นิ้วตามถนนที่คุ้นเคย
• เปิดแค็ตตาล็อกหรือนิตยสารเก่า แล้วคุยกันเรื่องราคา แฟชั่น และรถยนต์
• บันทึกเสียงเรื่องเล่าของท่าน ด้วยโทรศัพท์ โดยได้รับอนุญาตจากท่าน เก็บไว้ให้ครอบครัว
• แบ่งปันระหว่างโทรคุย ชูรูปหนึ่งรูปให้ดูระหว่างวิดีโอคอล ดู โทรศัพท์และวิดีโอคอล
• นำรูปหรือสิ่งของไปด้วยเมื่อไปเยี่ยม ช่วยให้การเยี่ยมมีจุดสนใจที่ง่าย ดู การไปเยี่ยม

ถ้าความทรงจำนั้นเจ็บปวดล่ะ

บางความทรงจำนำมาซึ่งความโศกเศร้า ความเสียใจ หรือความกลัว ถ้าท่านเริ่มไม่สบายใจ ให้หยุด ปลอบใจท่าน แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเรื่องหรือเปลี่ยนกิจกรรม อย่าเถียงว่าเกิดอะไรขึ้นจริง Family Caregiver Alliance แนะนำว่าอย่าพยายามโน้มน้าวให้ท่านเห็นว่าท่านผิด และให้ตอบสนองต่อความรู้สึกที่ท่านแสดงออก ซึ่งเป็นความรู้สึกจริง ถ้าท่านพูดถึงคนที่เสียชีวิตไปแล้วราวกับยังมีชีวิตอยู่ ให้ตอบสนองต่อความรู้สึก “คิดถึงเขานะ เล่าเรื่องเขาให้ฟังหน่อย”

งานวิจัยว่าอย่างไร

การทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane เรื่องการรำลึกความหลัง ซึ่งครอบคลุมการทดลอง 22 ชิ้นและผู้เข้าร่วม 1,972 คน พบว่าผลที่ได้ไม่สม่ำเสมอ มีขนาดเล็ก และแตกต่างกันไปตามสถานที่และรูปแบบ และไม่พบหลักฐานว่าก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้มีภาวะสมองเสื่อม เราแนะนำการรำลึกความหลังเพราะช่วยให้มีช่วงเวลาที่อบอุ่นและมีความหมายร่วมกันได้ ไม่ใช่ในฐานะการรักษา อ่านเพิ่มเติมเรื่องการคุยกันอย่างสบาย ๆ ได้ที่ เคล็ดลับการสื่อสาร