Minneaktivitetar: minneboksar, livshistorier og bilete

Minne tyder ganske enkelt å glede seg over fortida saman. For mange som lever med demens er minne frå for tiår sidan klarare enn det som skjedde i morges. Bilete, kjende gjenstandar, musikk og historier kan opne opp dei minna og gi dykk noko varmt å dele. Éi regel: det er ein samtale, aldri ein quiz.

Kva er minne, og korleis skil det seg frå quiz?

Minne er å dele minne gjennom bilete, gjenstandar, musikk eller video, i personens eige tempo. NHS skildrar det som å dele tidlegare erfaringar og historier med hjelp av bilete, gjenstandar, videoar eller musikk, i ei bok eller på eit nettbrett. Quiz er noko anna: det ber personen om å komme med eit rett svar, og det kan gi skam i staden for glede.

National Institute on Aging listar det å spørje ein person om dei hugsar noko eller nokon som noko å unngå. Family Caregiver Alliance foreslår å unngå spørsmål som krev korttidshukommelse, og å snakke om den fjernare fortida i staden.

Korleis snakkar du om bilete utan å quize?

Byrj med det du ser, og la så det vere rom for at personen kan legge til noko om dei vil.

1. Sit side om side. Hald albumet mellom dykk slik at de ser saman, ikkje testar over eit bord.
2. Vel nokre få bilete. Fem gode bilete er betre enn ein heil boks. Store, tydelege kopiar fungerer best.
3. Nemn folk sjølv. «Her er du og pappa på bryllaupsdagen din» tek trykket bort.
4. Kommenter detaljar. Klede, bilar, mat, vêr, ansikt. «For ein bil. Han ser så blank ut.»
5. Inviter, krev ikkje. «Fortel meg om …» eller «Kva legg du merke til?» Stillheit er greitt.
6. Følg deira leiing. Om dei snakkar om noko heilt anna, gå med på det.
7. Stopp medan det er godt. Lat albumet att før tretthet kjem.

For ferdige bileteoppmodingar, prøv samtalekort. For å gjere eigne familiefoto om til eit mildt parspel, prøv fotopar; bileta du vel blir verande i nettlesaren din.

Korleis lagar du ein minneboks?

Ein minneboks er ein beholdar med gjenstandar frå personens liv å halde i og snakke om.

1. Vel ein solid boks som er enkel å opne, til dømes ein skoboks, hattaske eller ein liten trekiste.
2. Vel eit tema eller ei blanding. Arbeid, ein hobby, ein stad, eit tiår, eller litt av kvart.
3. Samle trygge gjenstandar. Fem til ti ting er nok for å starte.
4. Bruk kopiar av verdifulle ting. Kopier bilete og dokument som ikkje kan erstattast, og ta vare på originalane.
5. Ta ut éin gjenstand om gangen. Gi han frå deg, seie noko om han, og sjå kvar praten går.

Idear å ha med:

• Arbeid: eit namneskilt, eit lite verktøy, eit uniformsmerke, ein hovudbok, ei sykepleiarnål, ei kokebok frå ein kafé.
• Heim: eit oppskriftskort i handskrifta deira, eit kjøkkenhandkle, eit favorittskjerf eller slips.
• Hobbyar: eit fiskedrag utan krok, ein baseball, ein nøste garn, ei frøpakke.
• Stadar: postkort, kart, ein turistsouvenir, eit utklipp frå ei heimbygd-avis.
• Familie: kopiar av bilete, ei teikning frå eit barn, ei bryllupsinvitasjon.

La vere å ha med skarpe gjenstandar, små ting som kan svelgjast, og alt som kan vekkje smertefulle minne, med mindre du veit at det er velkome.

Korleis lagar du ei livshistoriebok?

Ei livshistoriebok er eit enkelt album med bilete og korte bildetekstar om personens liv. Det er noko de kan sjå på saman, og det hjelper besøkjande og omsorgspersonale å sjå heile personen.

1. Vel eit format. Ein perm med plastlommar, ei trykt bileteboks, eller eit lysbiletshow på eit nettbrett.
2. Planlegg nokre få kapittel. Barndom, skule, arbeid, familie, stadar ein har budd, tro, hobbyar, favorittmat og musikk.
3. Legg til eitt eller to bilete per side med ein kort bildetekst med stor skrift: «Mary, 22 år, byrjar i banken.»
4. Ta med likar og rutinar. «Drikk kaffi med mjølk. Elskar søndagssalmar. Likar ikkje høgt TV.» Dette hjelper alle som har omsorg for personen.
5. La personen vere med så mykje dei vil, ved å velje bilete, fortelje historier eller berre sjå på at det blir til.
6. Hald fram å legge til. Den treng ikkje vere ferdig for å vere nyttig.

Fleire minneidear

• Spel musikk frå ungdommen og snakk om kva han fører dei tilbake til. Sjå musikkaktivitetar.
• Sjå heimefilmar eller TV-program frå favorittiåra deira.
• Lag ein barndomsrett og la lukta leie samtalen.
• Sjå på eit kart over heimbygda og følg kjende gater med fingeren.
• Bla i gamle katalogar eller blad og snakk om prisar, mote og bilar.
• Ta opp historiene deira på telefon, med løyve, til familien.
• Del under samtalar. Hald opp eitt bilete under ein videosamtale; sjå telefon- og videosamtalar.
• Ta med eit bilete eller ein gjenstand når du besøker. Det gir besøket eit lett fokus; sjå besøk.

Kva om eit minne er smertefullt?

Nokre minne gir sorg, anger eller frykt. Om personen blir opprørt, stopp, trøyst dei og bytt mildt emne eller aktivitet. Ikkje argumenter om kva som skjedde. Family Caregiver Alliance rår mot å prøve å overbevise ein person om at dei tek feil, og foreslår å svare på kjenslene dei viser, for dei er ekte. Om dei snakkar om nokon som har døydd, som om dei lever, svar på kjensla: «Du saknar henne. Fortel meg om henne.»

Kva seier forskinga?

Ein Cochrane-oversikt over minnesamtale, som dekkjer 22 forsøk og 1 972 personar, fann at effektane var ujamne, små og varierte etter miljø og format. Han fann ingen tegn på skade for personar med demens. Vi foreslår minnesamtale fordi han kan gi varm, meiningsfull tid saman, ikkje som behandling. For meir om enkel samtale, sjå kommunikasjonstips.