Дженьыд вочакыв
Важ кад йылісь казьтыштӧм — тайӧ ӧтлаын гӧгӧрвоӧм важ кад серпасъяс, вещъяс, музыка да висьтъяс отсӧгӧн. Ті верманныд лӧсьӧдны кадколаст, артмӧдны простӧй олӧм висьт книга либӧ видзӧдны серпасъяс ӧтлаын, бокӧ бокын. Некор эн юавлы: кольӧй «Ті казьтыланныд?» да «Коді тайӧ?» юалӧмъяссӧ да вӧдитчӧй восьса корӧмъясӧн, шуам, «Висьтавтай мыйкӧ тайӧ йылысь». Шоныд сёрнитӧм медся ыджыд дон, кыдзи абу стӧча висьтавӧм.
- Важ кад йылісь казьтыштӧм — тайӧ сёрнитӧм, абу видлалӧм. Стӧчлун абу медся колана; гажтӧм — медся колана.
- «Ті казьтыланныд?..» да «Коді тайӧ?» юалӧмъяс пыдди вӧдитчӧй казьтылӧмъясӧн да корӧмъясӧн, шуам, «Висьтавтай тайӧ лун йылысь».
- Мортлӧн олӧмысь вещӧн тыртӧм кадколаст сетӧ ки да сёрнитӧмлы зільны мый вылӧ.
- Олӧм висьт книга отсалӧ рӧдыслы, ветлысьяслы да видзысьяслы тӧдмавны мортыскӧд, абу сӧмын висьӧмысӧ.
- Казьтылӧмыс кӧ вайӧ шог, медводз сетӧй шонді да ньӧжйӧник вуджӧй мӧдтор вылӧ.
Тайӧ листбокын (7 юкӧн)
Важ кад йылісь казьтыштӧм — тайӧ простӧйӧн ӧтлаын гӧгӧрвоӧм важ кад. Уна деменцияӧн олысь мортлы дас во сайын вӧчӧмторъяс вермасны лоны син водзын ёна бурджыка, кыдзи талун асывнас вӧчӧмыс. Серпасъяс, тӧдса вещъяс, музыка да висьтъяс вермасны восьтыны тайӧ казьтылӧмъяссӧ да сетны тіянлы мыйкӧ шоныд юкны. Ӧти дзик главнӧй правилӧ: тайӧ сёрнитӧм, некор абу юалӧм видлалӧм.
Мый сійӧ важ кад йылісь казьтыштӧм, да кыдзи сійӧ торъялӧ юалӧмысь?
Важ кад йылісь казьтыштӧм — тайӧ казьтылӧмъясӧн юксьӧм серпасъяс, вещъяс, музыка либӧ видео отсӧгӧн, мортлысь аслыс ӧдйӧн. NHS висьталӧ тайӧ йылысь кыдз важ кадсянь вӧчӧмторъясӧн да висьтъясӧн юксьӧм серпасъяс, вещъяс, видео либӧ музыка отсӧгӧн, книгаын либӧ планшет вылын. Юалӧм — мӧдтор: сійӧ корӧ мортсяньысь веськыд вочакыв, да тайӧ вермас вайӧдны янӧдчӧм гажтӧм пыдди.
National Institute on Aging лыддьӧ сійӧ торъяс пӧвстын, мыйысь колӧ видзчысьны, юалӧмсӧ, казьтылӧ-ӧ морт мыйкӧ либӧ кодкӧ. Family Caregiver Alliance вӧзйӧ видзчысьны юалӧмъясысь, кодъяс вылӧ колӧ регыд казьтылӧм, да сёрнитны водзджык кадсяньторъяс йылысь.
| Та пыдди | Видлӧй тадзи |
|---|---|
| «Ті казьтыланныд тайӧс?» | «Тайӧ гажа лун кодь. Висьтавтай сы йылысь.» |
| «Коді тайӧ?» | «Татшӧм тіян Роза иньӧ пляж вылын. Видзӧдлӧй сы шапка вылӧ.» |
| «Кӧні воын вӧлі тайӧ?» | «Тайӧ важ керку кодь. Кыдзи вӧлі сэні овны?» |
| «Абу, тайӧ абу Билл, тайӧ Франк.» | «Сійӧ зэв гажа морт кодь.» |
| «Ті тайӧс нин висьталінныд.» | «Меным зэв радейта тайӧ висьт.» |
Кыдзи сёрнитны серпасъяс йылысь юалӧмтӧг?
Заводитӧй сыысь, мый ті аддзанныд, да сэсся кольӧй места мортлы содтыны ассьыс мыйкӧ, сійӧ кӧ кӧсйӧ.
- Пуксьӧй орччӧн. Кутӧй альбомсӧ тіян костын, медым ӧтлаын видзӧдны, абу пызан боксянь видлавны.
- Бӧрйӧй некымын серпас. Вит бур серпас бурджык, кыдзи став коробка. Ыджыд да яснӧй серпасъяс бурджыкӧн лӧсялӧны.
- Нимтӧй йӧзӧс ассьыныд. «Татшӧм ті да батьтӧ гӧтрасян лунныд» босьтӧ сьӧкыдлунсӧ.
- Казьтылӧй детальяс. Паськӧм, машина, сёян, поводдя, чужӧмъяс. «Мыйта машина. Зэв дзирдалӧ.»
- Корӧй, эн вынсьӧд. «Висьтавтай…» либӧ «Мый ті аддзанныд?» Лӧнь овны буретш.
- Вуджӧй сылы бӧрся. Сійӧ кӧ заводитас сёрнитны ставнас мӧдтор йылысь, вуджӧй сы бӧрся.
- Дугдӧй, кор гажа на. Пӧдлалӧй альбомсӧ водзджык, кыдзи мудзӧмыс воас.
Дась серпаса корӧмъяслы видлӧй сёрнитан карточкаяс. Медым ассьыныд семья серпасъясысь лӧсьӧдны ньӧжйӧ корсялан ворсӧм, видлӧй серпас параяс; тіян бӧрйӧм серпасъяс кольӧны тіян браузерын.
Кыдзи лӧсьӧдны кадколаст?
Кадколаст — тайӧ мортлӧн олӧмысь вещӧн тыртӧм контейнер, медым кутны да сёрнитны сы йылысь.
- Бӧрйӧй ён коласт, коді кокни восьтыны, шуам, ботинка коласт, шапка коласт либӧ ичӧт пу сундук.
- Бӧрйӧй ӧти тема либӧ гудралӧй. Удж, гажӧдчантор, места, арлыдӧн кадколаст либӧ ставысь ичӧтик.
- Чукӧртӧй паськыд вещъяс. Медым заводитны, витсянь дас вещ озыр.
- Вӧдитчӧй дона вещъяслысь копияӧн. Копируйтӧй торъя дона серпасъяссӧ да документъяссӧ, а оригиналъяссӧ видзӧй дорысь.
- Босьтӧй вещъяссӧ ӧтиӧн. Сетӧй ӧтиксӧ, висьталӧй сы йылысь мыйкӧ да видзӧдлӧй, кытчӧ сёрнитӧмыс мунӧ.
Мый позьӧ пуктыны:
- Удж: ним бейдж, ичӧт инструмент, форма нашивка, тетрадь, медсестра значок, столӧвӧйлысь повар книга.
- Горт: ас киӧн гижӧм рецепт карточка, ручник, радейтана шарф либӧ галстук.
- Гажӧдчантор: крюкйытӧм чери ваб, бейсбол мач, сизим клубок, туя кӧйдыс пакет.
- Местаяс: открыткаяс, картаяс, сувенир, ас карса газет вырезка.
- Семья: серпас копияяс, кага серпас, гӧтрасян корӧм.
Эн пукты ёсь вещъяс, ичӧтторъяс, кодъясӧс позьӧ ньылавны, да сійӧторъяс, кодъяс вермасны вайӧдны сьӧкыд казьтылӧмъяс, ті кӧ тӧданныд, мый сійӧ оз ло бурӧн босьтӧма.
Кыдзи лӧсьӧдны олӧм висьт книга?
Олӧм висьт книга — тайӧ простӧй альбом серпасъясӧн да мортлӧн олӧм йылысь дженьыд гижӧдъясӧн. Тайӧ тор, мыйӧн позьӧ ӧтлаын видзӧдны, да сійӧ отсалӧ ветлысьяслы да видзысьяслы аддзыны став мортысӧ.
- Бӧрйӧй формат. Папка файл-карманаӧн, печатайтӧм серпас книга либӧ планшет вылын слайдшоу.
- Планируйтӧй некымын юкӧн. Челядь кад, велӧдчанін, удж, семья, оланінъяс, ен, гажӧдчанторъяс, радейтана сёян да музыка.
- Содтӧй ӧти либӧ кык серпас лист вылӧ дженьыд, ыджыд шрифтӧн гижӧдӧн: «Маша, 22 арӧса, заводитіс уджавны банкны».
- Содтӧй радейтана да кадпассӧ лӧсялана тор. «Юӧ йӧвйӧн кофе. Радейтӧ вежалунъя псаломъяс. Оз радейт ыджыд шыӧн телевизор.» Тайӧ отсалӧ быдӧнлы, коді сыӧс видзӧ.
- Пыртӧй мортысӧ сы мында, кыдзи сійӧ кӧсйӧ, бӧрйыны серпасъяс, висьтавны висьтъяс либӧ сӧмын видзӧдны, кыдзи сійӧ артмӧ.
- Водзӧ содтыны. Тайӧ оз ков лоны помалӧма, медым лоны отсӧгӧн.
Мӧд важ кад йылісь юалӧмъяс
- Ворсӧй том кадсянь музыка да сёрнитӧй, кӧні сійӧ вайӧдӧ сійӧс. Видзӧд музыка уджтасъяс.
- Видзӧдлӧй семья фильмъяс либӧ телевизор передачаяс сы радейтана арлыдъясысь.
- Пӧжалӧй челядь кадысь сёян да лэдзӧй дукыслы нуӧдны сёрнитӧмсӧ.
- Видзӧдлӧй карта вылӧ сы ас карсяньыс да вуджӧй тӧдса уличаяс кузя.
- Кутӧй важ каталогъяс либӧ журналъяс да сёрнитӧй донъяс, мода да машинаяс йылысь.
- Гижӧй сы висьтъяссӧ телефон вылӧ, сы кӧсйӧмӧн, семьялы.
- Юксьӧй шыӧдчӧм дырйи. Петкӧдлӧй ӧти серпас видео шыӧдчӧмын; видзӧд телефон да видео шыӧдчӧм.
- Вайӧй серпас либӧ вещ ветлӧм дырйи. Тайӧ сетӧ ветлӧмлы кокни мог; видзӧд ветлӧм.
Мый вӧчны, казьтылӧмыс кӧ сьӧкыд?
Мукӧд казьтылӧмъяс вермасны вайӧдны шог, соксьӧм либӧ пов. Морт кӧ ло сьӧкыда, дугдӧй, сетӧй шонді да ньӧжйӧник вежӧй тема либӧ уджтас. Эн венись мый вӧлі збыль. Family Caregiver Alliance вӧзйӧ оз тырмыны, медым морт эз вӧв сорсьӧма, да вӧзйӧ видзӧдны сы повъяс вылӧ, мый морт петкӧдлӧ, кодъяс збыльӧсь. Сійӧ кӧ сёрнитӧ кулӧм морт йылысь, коді кӧть овӧ на, вочавидзӧй пов вылӧ: «Ті сыӧс сӧмын ёна вӧзйанныд. Висьтавтай сы йылысь.»
Мый шуӧны туялӧмъяс?
Cochrane видлалӧм важ кад йылісь казьтыштӧм йылысь, кӧні видлалӧма 22 туялӧм да 1 972 морт, аддзис, мый бырӧдӧмъяс вӧліны абу ӧткодьӧсь, ичӧтӧсь да торъялісны места да ног серти. Лыддзимыд сійӧ, мый важ кад йылісь казьтыштӧм оз вай тӧвар деменцияӧн олысь мортлы. Ми вӧзъям важ кад йылісь казьтыштӧм сы понда, мый сійӧ вермас сетны шоныд да донӧн ӧтлаын кадколаст, абу бурдӧдан ногӧн. Кокниджык сёрнитӧм йылысь содтӧд юӧр видзӧд сёрнитан тшӧктӧдъяс.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Мый сійӧ важ кад йылісь казьтыштӧм деменцияӧн олысьяслы?
Важ кад йылісь казьтыштӧм — тайӧ важ кад йылысь казьтылӧмъясӧн да вӧчӧмторъясӧн юксьӧм, тшӧкыда серпасъяс, вещъяс, музыка либӧ видео отсӧгӧн. Сійӧ вермас лоны ӧтик морткӧд либӧ чукӧрын. Могыс — гажа да донӧн сёрнитӧм, абу мортлысь казьтылӧмсӧ видлалӧм.
Мыйла оз ков шуны «Ті казьтыланныд?»?
Казьтылӧмсӧ видлалысь юалӧмъяс вермасны лӧсьӧдны, медым морт аслыс повзис янӧдчӧмӧн либӧ тӧждӧмӧн, вочакывыс кӧ оз во. National Institute on Aging лыддьӧ петкӧдлӧмъяс пӧвстын, юавны-ӧ морт казьтылӧ мыйкӧ либӧ кодкӧ. Сідзкӧ висьталӧй, мый ті аддзанныд, да лэдзӧй мортлы содтыны сійӧ, мый сійӧ кӧсйӧ.
Мый пуктыны кадколастӧ?
Бӧрйӧй паськыд, ён вещъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь мортлӧн олӧмкӧд: уджын вӧдитчанторъяс, гажӧдчанторъяс, радейтана шарф, открыткаяс, рецепт карточкаяс, ворсӧм сувениръяс либӧ серпас копияяс. Эн пукты ёсь вещъяс, ичӧтторъяс, кодъясӧс позьӧ ньылавны, да торъя дона оригиналъяс.
Мый вӧчны, сійӧ кӧ сорсьӧ?
Кольӧй тайӧс. Тіян мам кӧ шуас, мый серпасын сылӧн чой, а сылӧн чойнас кӧть и двоюроднӧй чой, буретш. Веськӧдӧмыс бергӧдӧ шоныд кадсӧ видлалӧмӧн. Вуджӧй сы висьт бӧрся, мый сійӧ висьталӧ, да гажӧдчӧй ӧтлаын.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS