Minningastundir: Minniskassi, ævisögur og myndir

Minningastundir snúast einfaldlega um að njóta fortíðarinnar saman. Fyrir marga sem lifa með heilabilun eru minningar frá áratugum fyrr oft skýrari en það sem gerðist í morgun. Myndir, kunnuglegir munir, tónlist og sögur geta vakið þær minningar og gefið ykkur eitthvað hlýtt að deila. Ein regla gildir: þetta er samtal, aldrei próf.

Hvað eru minningastundir og hvernig eru þær frábrugðnar spurningum?

Minningastundir fela í sér að deila minningum í gegnum myndir, muni, tónlist eða myndbönd, á hraða viðkomandi. NHS lýsir þessu sem að deila fyrri upplifunum og sögum með hjálp mynda, muna, myndbanda eða tónlistar, í bók eða á spjaldtölvu. Spurningar eru öðruvísi: þær biðja viðkomandi um að koma með rétt svar og geta valdið vandræðum í stað ánægju.

National Institute on Aging telur meðal annars að forðast eigi að spyrja hvort einstaklingur muni eftir einhverju eða einhverjum. Family Caregiver Alliance mælir með því að forðast spurningar sem reiða sig á skammtímaminni og tala frekar um fjarlægari fortíð.

Hvernig talið þið um myndir án þess að spyrja prófandi spurninga?

Byrjið á því sem þið sjáið og gefið síðan viðkomandi svigrúm til að bæta við ef hann vill.

1. Sitjið hlið við hlið. Haldið á albúminu á milli ykkar þannig að þið skoðið það saman, í stað þess að prófa yfir borð.
2. Veljið nokkrar myndir. Fimm góðar myndir eru betri en heil kassi. Stórar og skýrar prentmyndir virka best.
3. Nefnið fólkið sjálf. „Hér ert þú og pabbi á brúðkaupsdaginn ykkar“ léttir af pressunni.
4. Gerið athugasemdir við smáatriði. Föt, bílar, matur, veður, andlit. „En flottur bíll. Hann er svo glansandi.“
5. Bjóðið fram, en krefjist ekki. „Segðu mér frá…“ eða „Hvað tekurðu eftir?“ Þögn er í lagi.
6. Fylgið forystu viðkomandi. Ef samtalið fer í allt aðra átt, farið með því.
7. Hættið meðan það er notalegt. Lokið albúminu áður en þreyta gerir vart við sig.

Til að fá tilbúin myndakort sem hvetja til samtals, prófið conversation cards. Til að breyta eigin fjölskyldumyndum í rólegt minnisleik, prófið photo pairs; myndirnar sem þið veljið eru áfram í vafranum ykkar.

Hvernig búið þið til minniskassa?

Minniskassi er kassi með munum úr lífi viðkomandi sem hægt er að halda á og tala um.

1. Veljið traustan kassa sem er auðvelt að opna, til dæmis skóbox, hattabox eða lítinn trékistu.
2. Veljið þema eða blöndu. Vinna, áhugamál, staður, áratugur eða dálítið af öllu.
3. Safnið öruggum munum. Fimm til tíu hlutir eru nóg til að byrja með.
4. Notið afrit af verðmætum hlutum. Gerið afrit af ómetanlegum myndum og skjölum og geymið frummunin á öruggum stað.
5. Takið einn hlut í einu. Réttið einn hlut að viðkomandi, segið eitthvað um hann og sjáið hvert samtalið fer.

Hugmyndir að hlutum:

• Vinna: nafnspjald, lítið verkfæri, merki af einkennisfatnaði, bókhald, hjúkrunarmerki, uppskriftabók af matsölustað.
• Heimili: uppskriftarspjald með eigin handskrift, eldhúsklútur, uppáhaldssjal eða bindi.
• Áhugamál: veiðibeita án króks, hafnarbolti, garnhnykill, fræpakki.
• Staðir: póstkort, landakort, minjagripur úr ferðalagi, útklippa úr dagblaði frá heimabænum.
• Fjölskylda: afrit af myndum, teikning barns, brúðkaupsboð.

Hafið ekki með beitta hluti, litla hluti sem gætu lent í hálsi eða hluti sem gætu vakið sársaukafullar minningar, nema þið vitið að þær séu vel þegnar.

Hvernig búið þið til ævisögubók?

Ævisögubók er einfalt albúm með myndum og stuttum texta um líf viðkomandi. Hún er til þess að skoða saman og hún hjálpar gestum og umönnunarfólki að sjá heilan einstakling.

1. Veljið snið. Möppu með plastvösum, prentaða ljósmyndabók eða skyggnusýningu á spjaldtölvu.
2. Skipuleggið nokkra kafla. Bernska, skólaganga, vinna, fjölskylda, búsetustaðir, trú, áhugamál, uppáhaldsmatur og tónlist.
3. Setjið eina eða tvær myndir á hverja síðu með stuttri skýringu í stóru letri: „María, 22 ára, byrjar að vinna í bankanum.“
4. Takið með það sem viðkomandi hefur gaman af og venjur. „Drekkur kaffi með mjólk. Elskar sálma á sunnudögum. Hefur ekki gaman af háværri sjónvarpsútsendingu.“ Þetta hjálpar þeim sem sinna viðkomandi.
5. Látið viðkomandi taka þátt eins mikið og hann vill, með því að velja myndir, segja sögur eða bara fylgjast með.
6. Bætið við jafnt og þétt. Hún þarf ekki að vera tilbúin til að nýtast.

Fleiri hugmyndir að minningastundum

• Spilið tónlist frá æskuárunum og talið um hvert hún leiðir hugann. Sjá tónlistartengdar stundir.
• Horfið á heimamyndir eða sjónvarpsþætti frá uppáhaldsáratugum viðkomandi.
• Eldið rétti frá barnæsku og látið lyktina leiða samtalið.
• Skoðið kort af heimabænum og fylgið kunnuglegum götum.
• Skoðið gamlar vöruskrár eða tímarit og talið um verð, tísku og bíla.
• Takið upp sögur viðkomandi í síma, með hans leyfi, fyrir fjölskylduna.
• Deilið meðan á símtali stendur. Haldið uppi einni mynd í myndsímtali; sjá símtöl og myndsímtöl.
• Takið með mynd eða hlut í heimsókn. Það gefur heimsókninni einfalt viðfangsefni; sjá heimsóknir.

Hvað ef minning er sársaukafull?

Sumar minningar vekja sorg, eftirsjá eða ótta. Ef viðkomandi verður hugsjúkur, hættið, veitið huggun og færið umræðuna eða athöfnina varlega í aðra átt. Rífast ekki um það sem gerðist. Family Caregiver Alliance ráðleggur að reyna ekki að sannfæra einstakling um að hann hafi rangt fyrir sér og leggur til að bregðast við tilfinningunum sem hann sýnir, því þær eru raunverulegar. Ef viðkomandi talar um einhvern sem er látinn eins og viðkomandi sé á lífi, bregðist við tilfinningunni: „Þér þykir vænt um hana. Segðu mér frá henni.“

Hvað segja rannsóknir?

Yfirlitsrannsókn Cochrane um minningastundir, sem náði yfir 22 rannsóknir og 1.972 manns, leiddi í ljós að áhrifin voru misjöfn, lítil og breytileg eftir umhverfi og útfærslu. Hún fann engar vísbendingar um skaða fyrir fólk með heilabilun. Við mælum með minningastundum vegna þess að þær geta skapað hlýjar og innihaldsríkar stundir saman, ekki sem meðferð. Til að fá fleiri ráð um einfalt samtal, sjá ráð um samskipti.