Zajęcia ze wspomnieniami: pudełko wspomnień, historia życia i zdjęcia

Reminiscencja to po prostu wspólne cieszenie się przeszłością. U wielu osób z demencją wspomnienia sprzed dziesięcioleci pozostają wyraźniejsze niż to, co wydarzyło się dziś rano. Zdjęcia, znajome przedmioty, muzyka i opowieści mogą otworzyć te wspomnienia i dać Wam coś ciepłego do wspólnego przeżywania. Jedna zasada: to rozmowa, nigdy quiz.

Czym jest reminiscencja i czym różni się od odpytywania?

Reminiscencja to dzielenie się wspomnieniami za pomocą zdjęć, przedmiotów, muzyki lub filmów, we własnym tempie tej osoby. Brytyjska NHS opisuje ją jako dzielenie się dawnymi przeżyciami i historiami z pomocą zdjęć, przedmiotów, filmów lub muzyki, w książce albo na tablecie. Odpytywanie to coś innego: wymaga od osoby podania dobrej odpowiedzi, a to zamiast przyjemności może przynieść zakłopotanie.

National Institute on Aging wymienia pytanie, czy ktoś pamięta coś lub kogoś, wśród rzeczy, których należy unikać. Family Caregiver Alliance radzi unikać pytań opartych na pamięci krótkotrwałej i zamiast tego rozmawiać o odleglejszej przeszłości.

Jak rozmawiać o zdjęciach bez odpytywania?

Zacznij od tego, co widzisz, a potem zostaw miejsce, żeby bliska osoba mogła coś dodać, jeśli zechce.

1. Usiądźcie obok siebie. Trzymaj album między Wami, żeby oglądać go razem, a nie sprawdzać się nawzajem przez stół.
2. Wybierz kilka zdjęć. Pięć dobrych zdjęć jest lepsze niż całe pudło. Najlepiej sprawdzają się duże, wyraźne odbitki.
3. To Ty nazywaj osoby na zdjęciach. „Tu jesteś z tatą w dniu ślubu” zdejmuje presję.
4. Komentuj szczegóły. Ubrania, samochody, jedzenie, pogoda, twarze. „Co za samochód. Ależ błyszczy”.
5. Zapraszaj, nie żądaj. „Opowiedz mi o…” albo „Co tu widzisz?”. Cisza też jest w porządku.
6. Podążaj za bliską osobą. Jeśli zacznie mówić o czymś zupełnie innym, idź za tym.
7. Kończcie, póki jest miło. Zamknij album, zanim pojawi się zmęczenie.

Gotowe obrazki z pytaniami do rozmowy znajdziesz w kartach do rozmowy. Aby zamienić własne rodzinne zdjęcia w łagodną grę w pary, wypróbuj pary zdjęć; wybrane zdjęcia zostają w Twojej przeglądarce.

Jak zrobić pudełko wspomnień?

Pudełko wspomnień to pojemnik z przedmiotami z życia bliskiej osoby, które można brać do rąk i o których można rozmawiać.

1. Wybierz solidne pudełko, które łatwo otworzyć, np. pudełko po butach, pudło na kapelusz albo małą drewnianą skrzynkę.
2. Wybierz temat lub mieszankę. Praca, hobby, miejsce, dekada albo wszystkiego po trochu.
3. Zbierz bezpieczne przedmioty. Na początek wystarczy od pięciu do dziesięciu rzeczy.
4. Używaj kopii cennych rzeczy. Skopiuj niezastąpione zdjęcia i dokumenty, a oryginały schowaj w bezpiecznym miejscu.
5. Wyjmujcie przedmioty po jednym. Podaj jeden, powiedz coś o nim i zobacz, dokąd zaprowadzi rozmowa.

Pomysły, co włożyć:

• Praca: identyfikator, małe narzędzie, naszywka z munduru, księga rachunkowa, plakietka pielęgniarki, karta dań z baru.
• Dom: kartka z przepisem zapisanym jej ręką, ściereczka kuchenna, ulubiona apaszka lub krawat.
• Zainteresowania: spławik, piłeczka tenisowa, kłębek włóczki, torebka nasion.
• Miejsca: pocztówki, mapy, pamiątka z wycieczki, wycinek z gazety z rodzinnej miejscowości.
• Rodzina: kopie zdjęć, rysunek dziecka, zaproszenie na ślub.

Pomiń ostre przedmioty, drobne rzeczy, które można połknąć, i wszystko, co mogłoby przywołać bolesne wspomnienia, chyba że wiesz, że będzie mile widziane.

Jak zrobić księgę życia?

Księga życia to prosty album ze zdjęciami i krótkimi podpisami o życiu bliskiej osoby. Można ją razem oglądać, a odwiedzającym i personelowi opieki pomaga zobaczyć całego człowieka.

1. Wybierz formę. Segregator z koszulkami, wydrukowana fotoksiążka albo pokaz slajdów na tablecie.
2. Zaplanuj kilka części. Dzieciństwo, szkoła, praca, rodzina, miejsca zamieszkania, wiara, zainteresowania, ulubione potrawy i muzyka.
3. Dodaj jedno lub dwa zdjęcia na stronę z krótkim podpisem dużymi literami: „Maria, 22 lata, pierwszy dzień pracy w banku”.
4. Dopisz upodobania i nawyki. „Pije kawę z mlekiem. Uwielbia niedzielne pieśni. Nie lubi głośnego telewizora”. To pomaga każdemu, kto się nią opiekuje.
5. Zaangażuj bliską osobę na tyle, na ile chce: może wybierać zdjęcia, opowiadać albo po prostu patrzeć, jak album powstaje.
6. Dodawaj kolejne strony. Księga nie musi być skończona, żeby była przydatna.

Więcej pomysłów na wspominanie

• Puszczaj muzykę z jej młodości i rozmawiajcie o tym, dokąd Was przenosi. Zobacz zajęcia z muzyką.
• Oglądajcie domowe filmy albo programy telewizyjne z jej ulubionych dekad.
• Ugotujcie danie z dzieciństwa i pozwólcie, by zapachy prowadziły rozmowę.
• Oglądajcie mapę jej rodzinnej miejscowości i wodźcie palcem po znajomych ulicach.
• Przeglądajcie stare katalogi lub czasopisma i rozmawiajcie o cenach, modzie i samochodach.
• Nagrywajcie jej opowieści telefonem, za jej zgodą, dla rodziny.
• Dzielcie się wspomnieniami podczas rozmów. Pokaż jedno zdjęcie w czasie rozmowy wideo; zobacz rozmowy telefoniczne i wideo.
• Przynieś zdjęcie lub przedmiot, gdy przychodzisz w odwiedziny. To daje wizycie łatwy punkt zaczepienia; zobacz poradnik o odwiedzinach.

Co robić, gdy wspomnienie jest bolesne?

Niektóre wspomnienia przynoszą żal, smutek lub lęk. Jeśli bliska osoba się zdenerwuje, przerwij, pociesz ją i łagodnie zmień temat lub zajęcie. Nie spieraj się o to, co się wydarzyło. Family Caregiver Alliance odradza przekonywanie osoby, że się myli, i radzi odpowiadać na uczucia, które okazuje – bo one są prawdziwe. Jeśli mówi o kimś, kto zmarł, jakby żył, odpowiedz na uczucie: „Tęsknisz za nią. Opowiedz mi o niej”.

Co mówią badania?

Przegląd Cochrane dotyczący reminiscencji, obejmujący 22 badania i 1972 osoby, wykazał, że efekty były niespójne, niewielkie i zależały od miejsca i formy zajęć. Nie znalazł dowodów na szkodliwość dla osób z demencją. Proponujemy reminiscencję, bo może dać ciepły, wartościowy wspólny czas, a nie jako leczenie. Więcej o swobodnej rozmowie znajdziesz we wskazówkach dotyczących komunikacji.